ملګرو ملتونو له لسګونو نړۍوالو سازمانونو د امریکا پر وتلو خواشیني څرګنده کړې

یوهان وادیفول پر خپل اېکس لیکلي، چې « له څو ورځو راهیسې خلک په ایران کې سړکونو ته راوتلي دي. خپله نظر په سوله‌ییز ډول څرګندول د هغوی حق دی».

نوموړي زیاته کړې، چې «زه د سوله‌ییزو لاریون کوونکو پر وړاندې د زور استعمال غندم او د ایران له واکمنانو غواړم چې د خپلو نړیوالو ژمنو درناوی وکړي».

په ایران کې نن ۱۲مه ورځ ده، چې د حکومت پرضد د ګرانیو او ایراني کرنسۍ د ارزښت پرېوتو له امله لاریونونه کیږي.

په دغو لاریونونو کې تر دې مهاله د ۲۵ کسانو د وژل کېدو او ۱۵۰۰ نورو کسانو د نیول کېدو خبرونه ور کړل شوي دي.

سره له دې چې ایران د متحده ایالاتو او نړیوالو تر فشار لاندې دی، د دغه هېواد قاضي القضات تېره ورځ وویل چې بلواکوونکي به له سزا سره مخ شي.

دغه وزارت د پنجشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي چې د امریکایي اتباعو لپاره په ایران کې جدي ګواښونه موجود دي، چې په دې ګواښونو کې ترهګري، بې‌ثباتي، تښتونې او ناحقه نیول شامل دي.

متحده ایالات په ایران کې سفارت نه لري، نو د خپلو اتباعو د امنیت د خوندي کولو لپاره، وزارت ټینګار کوي چې په هیڅ حالت کې دې ایران ته سفر نه کوي.

د امریکا د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت په داسې حال کې خپلو اتباعو ته ایران ته د نه سفر خبرداری ورکوي چې په د ایران په بېلابېلو ښارونو کې لاریونونه د پرله‌پسې ۱۲مې ورځې لپاره هم دوام لري.

دا لاریونونه چې د ۱۴۰۴ کال د مرغومې له اوومې نېټې د تهران د بازار د سوداګرو په کاربندیز د اقتصادي وضعیت د خرابوالي پر ضد پیل شوي وو، اوس د دغه هېواد ګڼو سیمو ته غځېدلي او سیاسي رنګ یې هم خپل کړی.

ایران کې د لاریون والو پر وړاندې د تاوتریخوالي په اړه د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې «که د ایران حکومت پر سوله‌ییزو لاریونوالو ډزې وکړي او هغوی ووژني نو د امریکا له سخت غبرګون سره به مخ شي».

پوځ د شخړو د احتمالي سیمو څو نقشې هم خپرې کړې او په شیخ مقصود او اشرفیه سیمو کې یې د ماسپښین له درې بجو وروسته ګرځبندیز اعلان کړی دی.

راپورونه وایي، دغه نښتې چې د سې شنبې په ورځ پیل شوې، د زرګونو کسانو د بې‌ځایه کېدو لامل شوې او یو شمېر کسان پکې وژل شوي او ټپیان شوي هم دي.

بلخوا، د سوریې دیموکراتیکو ځواکونو ویلي چې د دمشق پلوه ډلو پر وړاندې یې سختې نښتې کړې او مخالف لوري ته یې مرګ‌ژوبله اړولې ده.

د سوریې یوې پوځي سرچینې الجزیرې ته ویلي چې د دغه هېواد پوځ د حلب ښار په شیخ مقصود او اشرفیه سیمو کې د سوریې دیموکراتیکو ځواکونوپر پوستو توپچي بریدونه پیل کړي دي.

د دولتي خبري اژانس سانا د راپور له مخې، دیموکراتیکو ځواکونو د حلب ښار المیدان سیمه تر توپچي او هاوان مرمیو لاندې راوستې ده.

روغتیايي چارواکي وایي چې په حلب ښار کې د ډیموکراتیکو ځواکونود بریدونو له امله لږ تر لږه پنځه ملکي وګړي وژل شوي او ۳۳ نور ټپیان شوي دي.

بل خوا، دیادو ځواکونود رسنیو دفتر ویلي چې د سوریې دولتي ځواکونه د درېیمې پرله‌پسې ورځې لپاره د اشرفیه ولسوالۍ په استوګنیزو سیمو د توپچي او ټانکونو له لارې بریدونه کوي.

د ونزویلا چارواکو ویلي، چې د مادورو ګڼ شمېر ساتونکي وژل شوي او کیوبا هم اعلان کړی چې په ونزویلا کې د دغه هېواد د پوځي او استخباراتي ځواکونو یو شمېر غړي وژل شوي دي.

د ونزویلا د کورنیو چارو وزیر زیاته کړې، چې د نیول شوي ولسمشر نیکولاس مادورو مېرمن سیلیا فلورس هم د امریکا د برید پر مهال په سر او خپله نیکولاس مادورو په پښې ټپي شوی دی.

ونزویلا د سې‌شنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د امریکا په برید کې د وژل شویو پوځي ځواکونو د غړو لپاره به یوه اوونۍ عمومي ماتم وي.

په اعلامیه کې ویل شوي، عادل راجا، شاهین سهیبایي، ډاکټر معید پیرزاده، سید اکبر حسین، وجاهت سعید خان، صابر شاکر او سید حیدر رضا مهدي چې دا مهال د پاکستان نه بهر ژوند کوي؛ پرته له دې چې مخکې له دغه تورونو خبر کړل شي او یا د قضایي بهیر برخه وګرځي، په غیابي ډول په سزاوو محکوم شوي دي.

د بشري حقونو نړۍوال بنسټ ټینګار کوي، چې دغه کسانو ته نه د قضیې اسناد او شواهد ورکړل شوي او نه هم د ځان د دفاع لپاره کومه موکه ورته برابره شوې ده. همدا راز زیاته شوې: «دغه حالت د عادلانه محاکمې د اصولو، د قضایي قوې د خپلواکۍ او د پاکستان د اساسي قانون او نړۍوالو حقوقي ژمنو، په ځانګړي ډول د مدني او سیاسي حقونو د نړۍوال میثاق د سرغړونې په اړه جدي پوښتنې راولاړوي».

د بشري حقونو د دغه بنسټ په وینا؛ دغه احکام په داسې فضا کې صادر شوي، چې نړۍواله ټولنه د پاکستان د اساسي قانون وروستیو بدلونونو ته سخته اندېښمنه ده؛ هغه بدلونونه چې د څارونکو په باور کولای شي ډېموکراسي، بنسټیزې ازادۍ او د قانون حاکمیت کمزوری کړي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو عالي کمېشنر هم خبرداری ورکړی، چې په پاکستان کې د اساسي قانون بېړنیو اصلاحاتو د قضایي نظام خپلواکي له جدي ګواښ سره مخ کړې او د پیاوړو بنسټونو د حساب ورکونې او د قانون د پلي کېدو په اړه یې بنسټیزې پوښتنې راپورته کړې.

همدارنګه د حقوق پوهانو نړۍوال کمېسیون د پاکستان د اساسي قانون ۲۶م تعدیل د قضایي خپلواکۍ پر وړاندې سخت ګوزار بللی او ویلي یې دي، چې دغه تعدیل د قضایي نظام په ټاکنو او ادارې کې د سیاسي نفوذ د زیاتېدو زمینه برابروي. وروستي راپورونه ښيي، چې نور داسې ګامونه هم اخیستل شوي چې د سترې محکمې رول محدودوي او په مقابل کې د پوځي بنسټونو واکونه او مصوونیت پراخوي.

د بشري حقونو نړۍوال بنسټ د خبریالانو او سیاسي نیوکه کوونکو پر ضد په ځانګړي ډول د هغو کسانو پر وړاندې چې په تبعید کې ژوند کوي، د ترهګرۍ ضد قوانینو کارول د قضایي ځورونې او له پولو هاخوا د ځپنې یوه خطرناکه بڼه بولي. دغه بنسټ ټینګار کوي، غیرشفاف قضایي بهیرونه چې بنسټیز حقوقي تضمینونه په‌کې نه وي شامل مشروعیت نه‌لري او کولای شي د هېواد دننه او بهر د نیوکه کوونکو غږونو د وېرولو وسیله وګرځي.

یاد بنسټ د پاکستان له حکومته غواړي، چې د عادلانه محاکمې اصولو ته بشپړ درناوی وکړي، ټول احکام او حقوقي استدلالونه په علني ډول خپاره کړي، د غیابي محاکمو حقوقي بنسټ او ادعا شوي شواهد په روښانه توګه وړاندې کړي او د ترهګرۍ ضد قوانینو له سیاسي او رسنیزو فعالیتونو او سوله‌ییزو اعتراضونو د ځپلو لپاره له کارولو ډډه وکړي.

یاد بنسټ همدارنګه له نړۍوالې ټولنې، د رسنیو د ازادۍ مدافع بنسټونو او د ملګرو ملتونو اړوندو ادارو غواړي؛ څو دغه بدلونونه له نږدې وڅاري او د هغو خبریالانو د ملاتړ لپاره عملي ګامونه پورته کړي، چې له سیاسي څار او ځورونې سره مخ دي.

د اعلامیې په پای کې ویل شوي، چې د بیان ازادي او د خبریالانو امنیت د ډېموکراټیکو ټولنو له بنسټیزو ستنو څخه ګڼل کېږي او د دغه ارزښتونو کمزوري کېدل د نړۍ په هر ګوټ کې باید د ټولې نړۍوالې ټولنې لپاره د جدي اندېښنې وړ موضوع وي.