د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدو عالي کمېسیون خبر ورکړی، چې د دوشنبې په ورځ له پاکستان او ایران نه ۲۰۹ کډوالې کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې. دغه کمېسیون ویلي، چې له یادو کورنیو سره یې مرستې هم کړې او خپلو مېنو ته یې لېږلې دي.
د طالبانو یاد کمېسیون د سېشنبې په ورځ ویلي، چې له دې ډلې د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۱۳، د هرات د اسلامکلا له لارې ۲۷، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۳۰ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۱۳۹ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. طالبانو زیاته کړې، چې ۴۵۱ نورې کورنۍ یې خپلو سیمو ته لېږدولې دي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت وایي، په تېرې مرغومي میاشت کې شاوخوا ۱۴زره او ۴۱۹ کورنۍ له ترکیې، ایران او پاکستان نه په خپله خوښه او جبري توګه افغانستان ته ستنې شوې دي. دغه وزارت وایي، چې ستنو شویو کډوالو ته یې اړینې مرستې هم برابرې کړې دي.
د افغانستان د غالیو د تولیدوونکو او صادروونکو ټولنې مسوولین وايي، که طالبان د غالیو تولید او صنعت ته پاملرنه وکړي؛ نو ښایي نړۍوال بازار ته به یې تولید زیات او په لوړو سټېجونو کې ښه مقام ترلاسه کړي. تازه په ترکیه کې افغاني غالیو د ۱۹ هېوادونو ترمنځ لومړی مقام خپل کری.
د یادې ټولنې مرستیال قربان علي جمشېدزاده وایي، چې افغاني غالۍ د خاص جوړښت، ډیزاین او نوښت له کبله نړۍوال نوم او شهرت لري. نوموړي په کور دننه د افغاني غالیو د نندارتونونو جوړولو هیله وښوده او زیاته یې کړه: «که دلته نندارتونونه جوړ او نړۍوال سوداګرو ته بلنه ورکړل شي؛ نو د افغانستان غالۍ به په پراخه کچه په نړۍ کې مطرح شي».
غالۍ پلورونکي په ورته وخت کې په کور دننه او بهر د بازار موندنې او د حکومت د زیاتې پاملرنې غوښتنه کوي. افغاني غالۍ چې د لوړ کیفیت او ښکلي ډیزاین له کبله په نړۍ کې لوړ ځای لري، هر کال تر یو مېلیون متره مربع پورې په افغانستان کې تولید او نورو هېوادونو ته صادرېږي.
د یادونې وړ ده، چې غالۍ د افغانستان یو له مهمو صادراتي توکو ګڼل کېږي او هر کال د مېلیونونه ډالرو په ارزښت نورو هېوادونو ته صادرېږي او افغاني غالۍ د ښه کیفیت او ډیزاین له امله نړۍوال شهرت او همداراز ګڼ مینهوال هم لري.
د افغان اېواک مشر شان وانډيور د کالیفورنیا د والي ګېون نیوسم څرګندونې شریکې کړې او ویلي یې دي، چې د کډوالۍ سخت اقدامات کورنۍ بېثباته کوي. هغه وایي، دغه پالیسۍ زرګونه افغانان چې امریکا ته د تګ په تمه دي؛ له ناڅرګند حالت سره مخ کړي دي.
شان وانډيور پر اېکس پاڼه د کالیفورنیا د والي ګېون نیوسم پوسټ بیا خپور کړی، چې پهکې نوموړي د کډوالۍ د پلي کېدونکو سختو اقداماتو پر ټولنیزو اغېزو اندېښنه ښودلې ده. هغه لیکلي: «موږ باید خپلې مبارزې ته دوام ورکړو. خوشحاله یم، چې په دغه ناسته کې شامل وم».
په همدې پوسټ کې د کالیفورنیا والي ویلي، چې د کډوالۍ د پلي کېدو اوسني اقدامات کورنۍ جلا کوي او ګاونډیان بېثباته کوي. ګېون نیوسم د ډونالډ ټرمپ د کډوالۍ تګلاره «بېپروا او خطرناکه» بللې او ټینګار یې کړی: «زه به د ټرمپ د بېمسوولیته اجنډا پر وړاندې شا ته نهشم او د هغه ګډوډي او دروغ به افشا کوم».
هغه همداراز ویلي: «کالیفورنیا به خپل خلک خوندي وساتي». شنونکي وایي، د ټرمپ له لوري د کډوالۍ د پروسو درول، په ځانګړي ډول د هغو افغانانو لپاره جدي اندېښنې زېږولې چې د امریکا له پوځ، سفارت او لوېدیځو بنسټونو سره یې کار کړی و او اوس د امنیتي ګواښونو له امله دغه هېواد ته د تګ په تمه دي.
د راپورونو له مخې، د امریکا زرګونه افغان همکاران دا مهال په افغانستان، پاکستان او نورو هېوادونو کې بند پاتې دي؛ خو د کډوالۍ بهیر د ځنډ او محدودیتونو له امله یې راتلونکی لاهم ناروښانه دی.
شان وانډيور چې د افغانانو د اېستلو او مېشتېدو په برخه کې فعاله ونډه لري، تر دې وړاندې هم خبرداری ورکړی و چې د کډوالۍ پر پروسو سیاسي بندیزونه د زرګونه بېګناه خلکو ژوند له ګواښ سره مخ کوي.
د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف وايي، په منځنۍ اسیا کې امنیتي ګواښونه او په افغانستان کې بدلونونه د ډلهییز امنیت تړون سازمان لپاره تر ټولو مهمه مسله ده.
هغه د دوشنبې په ورځ په مسکو کې د ډلهییز امنیت تړون سازمان له عمومي منشي تالاتټ بک مسادیکوف سره د لیدنې پر مهال وویل، چې نوې امنیتي ننګونې او ګواښونه، په ځانګړي ډول هغه څه چې په مرکزي اسیا او افغانستان کې روان دي؛ د دغه سازمان د اندېښنو په سر کې ځای لري.
د ډلهییز امنیت تړون سازمان یوه سیمهییزه پوځي ټلواله ده، چې روسیه، ارمنستان، بېلاروس، قزاقستان، قرغزستان او تاجکستان یې غړي دي او د دغه سازمان د تګلارو له مخې پر یو غړي برید د ټولو غړو پر وړاندې برید ګڼل کېږي.
د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د افغانستان وضعیت لا هم د ګاونډیو هېوادونو او د سیمې لپاره یو له حساسو امنیتي موضوعاتو څخه بلل کېږي.
په مسکو کې د طالبانو سفیر ګلحسن وایي، د یادې ډلې اداره لېواله ده چې له روسیې څخه تېل، ګاز او نور توکي وارد کړي او هممهاله د افغان کارګرو د جذب او د کابل–مسکو د مستقیمو الوتنو د پیل په اړه هم خبرې روانې دي.
هغه د روسیې دولتي خبري اژانس «تاس» ته ویلي، که بانکي محدودیتونه او ځینې نور خنډونه لرې شي؛ نو افغانستان کولای شي له روسیې څخه تېل، ګاز او ګڼ نور توکي وارد کړي.
هغه زیاته کړې، چې طالبان د درملو، صنعتي توکو، غلې دانې، نباتي تېلو او نورو روسي محصولاتو پېرلو ته هم لېوالتیا لري او دغه ډول سوداګریزې راکړې ورکړې به د دواړه خواوو ترمنځ د سوداګرۍ کچه د پام وړ لوړه کړي.
د نوموړي په وینا؛ طالبان همداراز هڅه کوي چې په مسکو کې د افغان توکو نندارتون جوړ کړي، څو د افغانستان تولیدات د روسیې بازار ته ور وړاندې شي.
د کارګرو د لېږد خبرې
ګلحسن په همدې مرکه کې ویلي، چې روسیه او طالبان د افغان کارګرو د جذب په اړه هم خبرې کوي. د هغه په خبره؛ طالبان چمتو دي چې ځوان، مسلکي او ماهر کاري ځواک روسیې ته ور وپېژني او د دغه مذاکراتو د مثبتو پایلو لپاره زمینه برابره ده.
هغه زیاته کړې، چې دواړه لوري د هوایي اړیکو پر پراخېدو کار کوي او ټاکل شوې د کامایر هوايي شرکت مستقیمې الوتنې د کابل او مسکو ترمنځ پیل شي. روسیه تر دې مهاله یوازینی هېواد دی، چې د طالبانو حکومت یې په رسمیت پېژندلی.
ګلحسن چې د طالبانو لهخوا د سفیر په توګه ټاکل شوی، (د مرغومي په ۲۵مه) یې خپل باورلیک د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ته وسپاره. طالبان د روسیې سره د ډېپلوماټیکو او سوداګریزو اړیکو پرلهپسې پراخېدل د خپلې ادارې مهمه لاسته راوړنه بولي.
د ډله ییز امنیت تړون سازمان پرېکړه کړې، چې له افغانستان سره د تاجکستان د پولې د پیاوړتیا لپاره تاجکي ځواکونو ته وسلې او نور نظامي تجهیزات ولېږي، خو د کره نېټې په تړاو یې څه نهدي ویلي. دغې مسلې وروسته له هغې بېړنۍ بڼه خپله کړه، چې له افغان خاورې پر تاجکستان بریدونه وشول.
افغانستان د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره تر ټولو اوږده ګډه پوله له تاجکستان سره لري؛ دغه ګډه پوله ۱۳۴۴ کیلومتره دی او ډېره برخه یې سندیزه او غرنیزه ده.
له افغانستان څخه منځنۍ اسیا ته د ګواښ جوړېدو اندېښنه له ډېر پخوا راهیسې وه او په لومړي ځل ټولییز امنیت تړون له لوري په ۲۰۱۳ کال کې له افغانستان سره د تاجکستان د پولې د خوندینې او پیاوړتیا پر پلان کار پیل شو، خو د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته دغه اندېښنه جدي شوه او د ټولییز امنیت سازمان د ۲۰۲۴ کال په نومبر کې د استانه په سرمشریزه کې پرېکړه وکړه، چې تاجکستان ته د پولې د ساتنې او پیاوړتیا لپاره باید وسلې او نور نظامي تجهیزات برابر شي.
تاجکستان ته د نورو وسلو او تجهیزاتو د برابرولو پروګرام تر هغې وروسته بېړنۍ بڼه خپله کړه، چې د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې له افغان خاورې پر تاجکستان بریدونه وشول. د همدې کال د نومبر پر ۲۶مه د افغانستان له بدخشان ولایت څخه د ډرون او سپکو وسلو په وسیله د تاجکستان په ختلون سیمه کې د سرو زرو د کان پر یوه مرکز برید وشو او په پایله کې یې ۳ چینايي کارګر ووژل شول.
له دغې پېښې څلور ورځې وروسته له افغان خاورې یو شمېر وسلهوال تاجکستان ته واوښتل او هلته یې د چین د یوه دولتي شرکت دوه نور کارکوونکي ووژل او ۵ نور یې ټپيان کړل.
له دغو پېښو وروسته په دوشنبه کې د چین سفارت اړ شو، چې له افغانستان سره په پوله کې ټول چینايي کارکوونکي وباسي او په دې سره په تاجکستان کې د یوې لویې لارې پر یوې مهمې برخې کار په ټپه ودرول شو.
په هغه وخت کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د تاجکستان د ختلون ولایت په شمسالدین شاهین سیمه کې د درېیو چینایي وګړو وژنه وغندله او زیاته یې کړه: «د لومړنۍ ارزونې او معلوماتو پر بنسټ په دې کې هغه کړۍ لاس لري، چې په سیمه کې د ګډودۍ، بېثباتۍ او هېوادونو ترمنځ د بېباورۍ رامنځته کولو لپاره هڅې کوي».
د افغانستان او تاجکستان په ګډ سرحد کې تاوتریخوالي په ۲۰۲۶ کال کې هم دوام وموند. همدا څو ورځې مخکې (د جنورۍ ۲۹مه) د تاجکستان سرحدي ځواکونو د نشهيي توکو هغه درې قاچاق کوونکي ووژل، چې د افغانستان له تخار ولایت څخه اوښتي وو او دوه نور یې بېرته د پولې دې غاړې تښتېدلي وو.
د تاجکستان سرحدي ځواکونو له دغې پېښې وروسته وویل، چې له یادو قاچاق کوونکو یې یو شمېر وسلې، مهمات او د مخدره توکو ۷۳ بستې چې چرس او تریاک پهکې شامل وو، نیولي دي.
د تاجکستان او افغانستان پر پوله وسله واله نښته شوې ده | افغانستان انټرنشنل پښتو
له دغو پېښو وروسته د ټولییز امنیت سازمان منشي تالاتبېک مسادیکوف د جنورۍ په وروستیو کې په یوې مرکه کې په ډاګه کړه، چې د دغه سازمان غړو هېوادونو ته دا اوس یو مهم لومړیتوب دی چې تاجکستان وسلې او نور نظامي تجهیزات برابر کړي، خو د سپارلو د دقیق مهالوېش په تړاو یې څه ونهویل.
د «د ډيپلوماټ» خپرونې هم د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۳مه) په همدې تړاو په یوه تازه راپور کې تاجکستان ته د ټولییز امنیت سازمان د وسلو د ورکړې په تړاو شک ښودلی، ځکه په وینا یې، له افغانستان سره د تاجکستان د پولې د پیاوړتیا لپاره یوازې د یوه پلان جوړول او وروستي کول ۱۰ کاله وخت ونیوو.
دغه خپرونه همداراز زیاتوي، د افغانستان او تاجکستان ګډه پوله اوږده او غرنیزه ده او په وینا یې له کافي تجهیزاتو سره هم څارنه یې سخته ده.
د یادونې وړ ده، چې د ټولییز امنیت تړون یو نظامي اېتلاف دی او په ۲۰۰۲ کال کې د ګډ دفاعي بلاک په توګه جوړ شو. دغه تړون چې مشري یې روسیه کوي، تر یوه بریده د ناټو د سیال سازمان په بڼه جوړ او رامنځته شوی دی. بلاروس، قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ارمنستان یې غړي هېوادونه دي.