د ټرمپ اداره غواړي چې امریکایي شرکتونه د پاکستان په کانونو کې پانګونه وکړي، څو د نایابه معدني توکو په برخه کې د چین انحصار مات کړي؛ خو له پخواني افغان پوځ څخه پاتې شوې امریکایي وسلې د دې شرکتونو او له چین سره د سوداګریزې سیالۍ لپاره د ټرمپ د ستراتیژۍ پروړاندې لوی خنډ ګرځېدلی دی.
سياېناېن له پاکستان څخه په یوه راپور کې لیکلي، چې د پاکستان د حکومت ضد وسلهوالو د افغانستان د پخواني پوځ امریکایي وسلو ته لاسرسی پیدا کړی او په پاکستان کې یې د کانونو په هغو سیمو کې چې له کانونو بډایه دي، امنیتي وضعیت خراب کړی دی.
سياېناېن د سېشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۴مه) راپور ورکړ، چې د پاکستان د کانونو یوه برخه چې ارزښت یې سلګونه میلیونه ډالره دی، له افغانستان سره په سرحدي سیمو کې موقعیت لري؛ هغه سیمې چې په تېرو دوو لسیزو کې د سختدریځو وسلهوالو د بریدونو شاهدې پاتې شوې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې په ۲۰۲۱ کال کې له افغانستان څخه د امریکايي ځواکونو له وتلو او په زیاته کچه د امریکایي وسلو له پاتې کېدو وروسته دا بریدونه نور هم پراخ او خونړي شوي دي.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف او د وسلهوالو ځواکونو مشر عاصم منیر د روان کال د تلې پر ۴مه له ډونالډ ټرمپ سره په خپله لومړنۍ ګډه لیدنه کې د پاکستان د نایابه معدني توکو ځینې نمونې له ځان سره سپینې ماڼۍ ته وړې وې او ویې شوای کولای چې د امریکا د ولسمشر پام ځان ته واړوي. ټرمپ چې له دې لیدنې اغېزمن شوی و، میاشت وروسته یې عاصم منیر د خپل «خوښې وړ فیلډ مارشال» په توګه یاد کړ.
سياېناېن لیکلي، چې د شمېرو لهمخې په پاکستان کې د مسو، لیتیم، کبالت، سرو زرو، انتیموان او نورو نایابه معدني توکو مالي ارزښت اته ټریلیونه ډالرو ته رسېږي. دا سرچینې د ټرمپ د حکومت لپاره چې د مهمو صنایعو د اړتیا وړ معدني توکو د ترلاسه کولو لپاره خورا لېواله دی، ځانګړی ارزښت لري.
پاکستان د دې لپاره چې وکولای شي بهرنۍ پانګونه په ځانګړې توګه د امریکا پانګونه راجلب کړي، باید د پاکستاني طالبانو او بلوڅ وسلهوالو ستونزه حل کړي. له دې سره، دا باید هېر نهشي چې پاکستان له هند سره په سیالۍ کې له واشنګټن سره نږدې سیاسي او نظامي اړیکو ته اړتیا لري.
سياېناېن وایي، چې تحقیقاتي ټیم یې د پاکستان ځینو خطرناکو سیمو ته سفر کړی او هلته یې سلګونه میله امریکایي وسلې، ماشیندارې، دوربین لرونکي ټوپکونه، نارنجک ویشتونکي او راکټ لانچرونه لیدلي، چې په پاکستان کې له وسلهوالو څخه ترلاسه شوي دي.
همدارنګه پرمختللي نظامي تجهیزات لکه مخابراتي او کشفي وسایل او د شپې لید دوربینونه هم د وسلهوالو په واک کې دي.
د دغې شبکې په وینا، دا وسلې په ۲۰۲۱ کال کې د افغانستان د حکومت له سقوط وروسته د تحریک طالبان پاکستان او د بلوچستان ازادي غوښتونکي پوځ لاسته ورغلي دي. اوس د دغو وسلهوالو عملیاتي وړتیا د پام وړ کچه زیاته شوې او هغوی په سرحدي او له کانونو په بډایه سیمو کې ناامني زیاته کړې ده. دې وضعیت د دغو سرچینو څخه د ګټې اخیستنې په برخه کې د امریکا او پاکستان هڅې پیچلې کړې دي.
دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې د طالبانو ادارې هغه راپورونه رد کړي وو چې ګواکې پاکستاني وسلهوال د افغانستان د پوځ وسلو ته لاسرسی لري او ویلي یې وو، چې پر دغو وسلو بشپړ کنټرول لري.
خو له دې سره سره، یوه جګپوړي امریکایي چارواکي تېر کال په ډسمبر میاشت کې پاکستان ته د سفر پر مهال اعلان وکړ، چې د متحده ایالاتو د صادراتو او وارداتو بانک د پاکستان په بلوچستان ایالت کې د نایابه او حیاتي معدني توکو د استخراج په موخه د ۱.۲۵ میلیارده ډالرو مالي مرسته تصویب کړې ده.
د دغه راپور پر بنسټ، د بلوچستان د مسو د کانونو جذابیت تر دې کچې دی چې واشنګټن د استخراج د پیل لپاره له یو ملیارډ ډالرو څخه زیاته سرمایه په پام کې نیولې ده.
په نړۍ کې د نایابه معدني عناصرو له ۹۰ سلنې څخه زیات چې د ایفون موبایلونو او برېښنايي موټرو په څېر محصولاتو کې کارول کېږي، د چین تر کنټرول لاندې دي. دغه انحصار له امریکا سره په سوداګریزه جګړه کې د بېجینګ په یوې تر ټولو قوي وسیلې بدل شوی دی. د ټرمپ حکومت هڅه کوي، چې پر نایابه معدني توکو د چین دغه انحصار مات کړي.
کارپوهان وايي، چې د ډیجیټلي او الکترونیکي صنایعو په ځانګړې توګه د مصنوعي زیرکتیا په پراخېدو سره به د مسو غوښتنه په کلکه زیاته شي او تمه کېږي، چې په نړۍ کې د دې فلز مصرف له روان کال ۳۰ میلیونه ټنو څخه په ۲۰۵۰ کال کې ۵۰ میلیونه ټنو ته ورسېږي.
پاکستاني چارواکي وايي، چې امریکایي وسلو ته د وسلهوالو لاسرسی د کانونو د استخراج پروژو لپاره یو جدي امنیتي ګواښ دی. خو له دې سره سره، د پاکستان پوځ ټینګار کوي چې د کانونو د سیمو امنیت به خوندي کړي.
د پاکستان د پوځ ویاند احمد شریف چودري سياېناېن ته وویل: «موږ دا مسله حل کوو. بله کومه لاره نهلرو.»
که څه هم پاکستان په تېره څه باندې یوه لسیزه کې په وار وار د ټيټيپي او بلوڅ وسلهوالو پر وړاندې پراخ او خونړي پوځي عملیات کړي دي، خو پایله یې د دغو ډلو د بریدونو لا زیاتوالی و.
