د افغانستان انټرنشنل - پښتو مشر ایډیټر
روسیې په ۲۰۲۵ کال کې د طالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند. په مسکو کې د تمې فضا غالبه وه او داسې انګېرل کېده، چې د افغانستان له لوري به منځنۍ اسیا ته امنیتي ګواښونه کم شي، خو د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف تازه څرګندونې ښيي، چې دا محاسبه تر ډېره ناسمه ثابته شوې ده.
لاوروف خبرداری ورکوي، چې په افغانستان او پاکستان کې د توندلارو ډلو فعالیتونه زیات شوي او ترهګري لا هم د سیمې امنیت ته یوه جدي او پراخېدونکې ننګونه ده. هغه وایي، ترهګري لا هم د سیمې لپاره یو جدي ګواښ دی او دا مهال د افغانستان دننه او شاوخوا سیمو کې ترهګریز فعالیتونه لیدل کېږي، چې د سیمې امنیت ته ګواښ پېښوي.
لاوروف د بریکس له ټلوېزیون سره په ځانګړې مرکه کې وویل، چې د منځني ختیځ په ګډون د اسیا په ځینو برخو کې هم دا ګواښ موجود دی، له همدې امله د ترهګرۍ پر ضد مبارزه د بریکس لپاره مهم لومړیتوب دی.
هغه زیاته کړې: « ترهګریزې پېښې په افغانستان او شاوخوا سیمو او دغه راز د هند او پاکستان، هند او افغانستان او پاکستان او افغانستان ترمنځ سیمو کې تر سترګو کېږي».
د روسیې د بهرنیو چارو وزیر ټینګار وکړ، چې د بریکس هېوادونه په ځانګړي ډول هند چې د بریکس مشري پر غاړه لري، ترهګرۍ ضد مبارزې ته جدي پاملرنه کوي او دا موضوع د دې سازمان له مهمو لومړیتوبونو څخه ده. هغه وویل، مسکو او نوې ډیلي په ګډه هڅه کوي چې د دې ستونزو د مخنیوي لپاره د ملګرو ملتونو تر چتر لاندې د ترهګرۍ ضد نړۍوال کنوانسیون تصویب ته لاره هواره کړي.
داعش خراسان د یو نړۍوال خطر په توګه
له ټولو ډلو څخه چې د افغانستان له وضعیت سره تړاو لري، داعش خراسان تر ټولو خطرناکه ګڼل کېږي. دا ډله نه یوازې په افغانستان کې حضور لري، بلکې د یوې نړۍوالې شبکې په توګه یې فعالیتونه له پاکستان څخه تر ایران، له منځنۍ اسیا تر اروپا او ان تر مسکو پورې غځېدلي دي.
منځنۍ اسیا او مسکو ته د خطر په توګه د داعش په نوي تعریف کې باید لاندې درې مسایل په پام کې ونیول شي:
یاد بریدونه او په داعش ډله کې ښکېل تاجک او ازبک جنګیالي روسیې ته یو واضیح پیغام و: د افغانستان په بدلېدونکي امنیتي وضعیت کې داعش خراسان یو سیمهییز ګواښ نه دی پاتې، بلکې په مستقیم ډول د روسیې د کورني امنیت لپاره ستر خطر ګرځېدلی دی.
داعش خراسان یوازې په وسلهوال فعالیت متمرکز نه دی. دا ډله یوه پرمختللې تبلیغاتي شبکه لري چې د روسي، تاجکي او ازبکي ژبو ځانګړې څانګې پرمخ وړي. هدف یې د منځنۍ اسیا وګړي دي، هغه کسان چې وروسته په روسیه کې د کار او ژوند لپاره مېشت دي او هدف ګرځول یې اسانه دي.
نړۍوال څارونکي وایي، چې په افغانستان کې د امریکا پاتې شویو وسلو ته داعش خراسان لاسرسی پیدا کړی، چې د دغې ډلې د بریدونو وړتیا یې لا زیاته کړې ده.
طالبان: ادعاوې او واقعیت
که څه هم طالبان ټینګار کوي، چې داعش خراسان په پاکستان کې فعاله ده او دوی یې په افغانستان کې د فعالیت مخه نیسي. خو بېلابېل شواهد ښيي، چې داعش خراسان په افغانستان کې هم پراخ حضور لري او په تېرو څلورو کلونو کې یې مرګوني بریدونه کړي دي.
له همدې امله د طالبانو ادعاوې د سیمې له امنیتي واقعیتونو سره په ټکر کې ښکاري.
تازه د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر وایي، په وروستیو میاشتو کې له افغانستان سره پر ګډه پوله د امنیتي پېښو، وسلهوالو نښتو او جرمي فعالیتونو کچه لوړه شوې، خو دوشنبه او طالبان پر ګډه پوله د امنیتي پېښو د مخنیوي لپاره ګډ کار کوي.
د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر سراجالدین مهرالدین په پلازمېنې دوشنبه کې یوې خبري غونډې ته وویل، چې د دغه وضعیت له امله د تاجکستان او افغانستان ترمنځ د امنیتي همغږۍ اړتیا نوره هم زیاته شوې ده.
د هغه په وینا، د دواړو لوریو د قانون پلي کوونکو ادارو ترمنځ همکاري روانه ده، څو د سرحدي سرغړونو او ناامنۍ مخه ونیول شي.
نوموړي وویل، چې طالب چارواکو د تاجکستان اندېښنې درک کړې دي او ژمنه یې کړې، چې د سرحدي پېښو د تکرار د مخنیوي لپاره به عملي ګامونه پورته کړي او د هرې پېښې په اړه به جدي څېړنې وشي.
جماعت انصارالله؛ د تاجکستان لپاره دویم تړلی خطر
د داعش ترڅنګ په افغانستان کې د تاجکستان لپاره یوه بله کوچنۍ خو خطرناکه ډله جماعت انصارالله هم فعاله ده. ښايي دا ډله د کمیت له اړخه غښتلې نه وي، خو په سرحدي سیمو کې یې فعالیت د پام وړ دی.
دا ډله چې له پخوانیو تاجک توندلارو شبکو سره تړاو لري، د افغانستان د شمال له هغو سیمو څخه فعالیت کوي، چې د تاجکستان پولې ته نږدې دي.
دوشنبه دا ډله د خپل ملي امنیت لپاره مستقیم ګواښ ګڼي او له همدې کبله یې له مسکو سره امنیتي همکاریو ته نوی ارزښت ورکړی دی.
خو اساسي پوښتنه دا ده، په داسې حال کې چې روسیه له یوې خوا طالبان په رسمیت پېژني او له بله خوا اندېښنې ښیي، اصلي علت یې څه دی؟
په تبلیغاتي او ستراتیژیکه کچه داعش خراسان د روسیې پر ضد د بریدونو غږ کوي او د منځنۍ اسیا وګړي د جګړې د نوې جبهې د سرتېرو په توګه کاروي.
په څو بریدونو کې د تاجکستان او ازبکستان وګړي ښکېل وو، چې دا د روسیې کورني امنیت ته یو نوی پېچلی ابعاد ورکوي.
تاجکستان او ازبکستان د خطر په لومړۍ کرښه کې ولاړ دي، خو د هغوی د پولهساتنې سیسټمونه د سختدریځو ډلو د احتمالي نفوذ پر وړاندې کمزوري دي. دا کمزوري روسیې ته مستقیم امنیتي تشویشونه پیدا کوي.
نړۍوال څارونکي وایي، چې افغانستان د ظاهري ثبات تر شا په یو ژور امنیتي بحران کې ښکېل دی، داعش خراسان ورځ تر بلې پیاوړې کېږي، القاعده خپلې شبکې بیا غښتلې کوي، جماعت انصارالله په شمالي سیمو کې فعالیتونه پراخوي او د سختدریځو ډلو ترمنځ اړیکې په خاموش ډول قوي کېږي.
دا وضعیت د ټولې سیمې لپاره یو احتمالي ناورین دی.
افغانستان، پښتونخوا او بلوچستان نن د خونړي راتلونکي تعریف ته نېږدې ولاړ دي. د طالبانو د رسمیت پېژندلو سره - سره، هغه خطر چې روسیه او سیمه ورسره مخ ده، په ښکاره ډول یو بل نوم لري: داعش خراسان.
د دغې شبکې پراخېدونکی نفوذ، نړۍوالې اړیکې او په روسیه، منځنۍ اسیا او د افغانستان په داخل کې د بریدونو سابقه ښيي، چې د سیمې امنیتي نقشه په چټکۍ سره د بدلېدو په حال کې ده او دا بدلون د هېچا په ګټه نه دی.
