د پاکستان ډان ورځپاڼې راپور ورکړی، د راولپنډۍ پولیسو د بېاسناده افغان کډوالو پرضد عملیات پراخ کړي دي. د راپور له مخې؛ دامهال په یاد ښار کې ۵زره او ۴۳۹ افغانان نیول شوي، چې د نیول شویو افغان کډوالو لنډمهالي مرکز کې ساتل کېږي.
پولیسو ویلي، چې په پلازمېنې اسلاماباد کې هم د بېاسناده افغان کډوالو پر ضد ځانګړي عملیات روان دي. د پولیسو په وینا؛ امنیتي ځواکونه هره ورځ د بېاسناده افغانانو، ناقانونه کرایهورکوونکو، هوټلونو او د ټرانسپورټ ادارو پرضد اقدام کوي.
همدارنګه په راولپنډۍ کې د کرایهورکوونکو پر وړاندې عملیات هم روان دي، چې افغانانو ته کورونه په کرایه ورنهکړي. د راپور له مخې؛ تر اوسه پورې په دې برخه کې ۳۸ کسان نیول شوي دي.
راپور زیاتوي، چې دغه عملیات په نصیراباد، چکلاله، جاتلي، سدر بروني، راوت، چونتره، چکري، کهوټه او کلر سیدان سیمو کې ترسره شوي دي. د راولپنډۍ د پولیسو مشر ویلي، چې دغه عملیات د ورځنیو پلټنو او څارنې په چوکاټ کې پر مخ ځي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت خبر ورکړی، چې د دغه وزارت مرستیال عبدالرحمان قانت په کابل کې د ایران د نفتو وزارت له مرستیال سیدعلي موسوي، د ایران له سفیر عليرضا بېکدلي او مل پلاوي سره یې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.
د یاد وزارت له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې د سیدعلي موسوي په حواله راغلي، ایراني پانګهوال او د دغه هېواد خصوصي استخراجي شرکتونه لېوالتیا لري چې په افغانستان کې د کانونو د استخراج او د کاني سرچینو د پروسس په برخه کې پانګونه وکړي.
هغه زیاته کړې، ایران په دې برخو کې شاوخوا سل کلنه تجربه لري او چمتو دی چې د کانونو او پټرولیم وزارت انجینران د نفت، ګاز، تصفیې او جامدو کانونو په بېلابېلو برخو کې وروزي.
بل خوا عبدالرحمان قانت هم له ایراني لوري سره ژمنه کړې، چې د کانکېندنې د قوانینو او کړنلارو له مخې به داسې اسانتیاوې برابرې شي چې ایراني پانګهوال وکولای شي په یادو برخو کې پانګونه وکړي.
له هغه وخت راهیسې چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، ایران له دوی سره ښې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې ساتلې دي. که څه هم ایران تر اوسه طالبان په رسمیت نهدي پېژندلي؛ خو تر دې وړاندې په کابل کې د ایران سفیر عليرضا بېکدلي ویلي و، چې ایران به ډېر ژر طالبان په رسمیت وپېژني.
په متحده عربي اماراتو کې د طالبانو سفارت وايي، د ابوظبي ملي هوايي شرکت «اتحاد» به د مارچ په ۲۸مې نېټې کابل ته خپلې الوتنې پيل کړي. د یاد سفارت په وینا؛ دغه چاره به د افغانستان او اماراتو ترمنځ اقتصادي، سوداګریزې او ترانزیټي اړیکې لا پیاوړې کړي.
د یاد سفارت د خبرپاڼې له مخې؛ په اماراتو کې د طالبانو سفیر مولوي بدرالدین حقاني د اتحاد هوايي شرکت د سوداګریزو او پراختیايي چارو له پلاوي سره چې مشري یې راحیل صدیق کوله، ناسته کړې ده.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د اتحاد شرکت چارواکو په دغه لیدنه کې کابل ته د نوو الوتنو د مهالوېش، ترانسپورټي اسانتیاوو او د کابل او ابوظبي ترمنځ د هوايي تګراتګ په اړه معلومات وړاندې کړل. په خبرپاڼه کې د یاد شرکت د استازي په حواله راغلي، اتحاد دا مهال ۹۹ ښارونو ته الوتنې لري او تمه ده چې د کابل–ابوظبي الوتنې به د دواړه هېوادونو د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو په پیاوړتیا کې مهم رول ولوبوي او له نړۍ سره د تګراتګ زمینه هم پراخه کړي.
د خبرپاڼې په حواله؛ بدرالدین حقاني کابل ته د اتحاد د الوتنو له پیل هرکلی کړی او ټینګار یې کړی، چې مساپرو ته دې هر اړخیزې اسانتیاوې برابرې شي. هغه په ځانګړي ډول د ټکېټونو د بیو او د سفر اړوندو لګښتونو د کمښت غوښتنه کړې ده.
د ناروې په برګن ښار کې د یوه پخواني سرتېري له وژل کېدو څلور ورځې وروسته پولیسو او رسنیو د پېښې په اړه نوي جزییات خپاره کړل. پولیسو ویلي، چې د معلوماتو د غوښتنې له اعلان وروسته یې د دغه وژنې په اړه د خلکو شاوخوا ۵۰ راپورونه ترلاسه کړي دي.
تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل راپور ورکړی و، چې وژل شوی کس د افغانستان د پخوانۍ ۲۲۲ قطعې غړی و. هغه په ۲۰۲۱کال کې له خپلې مېرمنې سره ناروې ته ولاړ او د برګین ښار د ارنای په سیمه کې اوسېده.
پولیس چارواکو ویلي، د دوی په باور دا یوه هدفي وژنه وه او ښايي د یادې پېښې عامل لهخوا نورو کسانو ته ګواښ نهوي. د پولیسو څارنوال اېنګر لېس هویلنډ د سېشنبې په ورځ په یوې خبري ناسته کې وویل: «هغه طریقه چې وژنه ترسره شوې، ښيي چې موخه هماغه وژل شوی کس و».
په دغه برید کې د دغه پخواني پوځي مېرمن هم ټپي شوې ده. پولیس چارواکو زیاته کړې، چې ښایي د دغه پخواني پوځي په ترور کې نور کسان هم لاس ولري. بلخوا د وژل شوي کس یو نږدې خپلوان افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه پخواني پوځي له هېچا سره شخصي دښمني نهلرله.
د عیني شاهدانو روایت
د ناروې رسنیو له ځینو هغو شاهدانو سره خبرې کړې دي، چې د یکشنبې په شپه شاوخوا ۸:۳۰ بجې د پېښې په سیمه کې حاضر وو. د وژل شوي کس ګاونډی کرېس اندره ایساګر د ناروې دولتي شبکې (اېن ار کې) ته وویل، د یوه غږ په اورېدو له کوره بهر شو او یو سړی یې ولید چې د ځمکې پر سر پروت دی او بل هغه یې ترڅنګ ولاړ دی.
هغه وویل، چې وروسته یې له بېړنیو خدماتو سره اړیکه ونیوله. ایساګر همدارنګه وویل، وروسته یې یو بل سړی ولید چې د پېښې له ځایه په تېښته و او د هغه په باور همدغه کس د قتل عامل و.
په ناروې کې مېشت افغانان وېرېدلي دي
د ناروې دولتي شبکې (اېن ار کې) راپور ورکړی، چې په دغه هېواد کې ګڼ مېشت افغانان له دې پېښې وروسته په وېره کې دي. د وژل شوي کس ملګرې زکیه محمدي ویلي، دغه پخوانی افغان پوځي «یو مهربان او زړهسواند انسان و، چې د ښه او خوندي ژوند په هیله ناروې ته راغلی و».
هغه په ناروې کې ډېر ژر د دغه هېواد ژبه زده کړه او د مېخانیک په توګه یې زدهکړې وکړې. په راپور کې راغلي، چې د قرباني پوځي مخینه په ناروې کې د افغان کډوالو د اندېښنې لامل شوې ده.
خو د پولیسو څارنوال وویل: «داسې شواهد شته، چې ښيي د دغه اقدام موخه یوازې هماغه وژل شوی کس و. زما په اند دا ښيي، چې نور خلک باید ونه وېرېږي. که دغه برید هدفي وي، بریدکوونکی نهشي کولی خلک په تصادفي ډول هدف وګرځوي».
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې وژل شوي کس په کابل کې د ترهګرۍ پر وړاندې په ډېرو عملیاتو کې برخه لرله. سرچینې زیاته کړه، چې دغه پخواني پوځي په ځانګړي ډول د ۱۳۹۶ کال د کابل د انټرکانټیننټال هوټل د برید پر مهال «ځانګړې وړتیا او مېړانه ښودلې وه».
طالبان په ناروې کې
د روان کال د وري په میاشت کې د ناروې حکومت په دغه اروپايي هېواد کې د افغانستان سفارت طالبانو ته وسپاره؛ هغه اقدام چې د افغان فعالانو او ګڼو خلکو له سخت غبرګون سره مخ شو.
د ناروې د بهرنیو چارو وزارت وویل، چې د طالبانو لهخوا ټاکل شوی ډیپلومات نجیبالله شېرخان یې په ناروې کې د افغانستان سفارت د لومړي سکرتر په توګه منلی او ورته یې د یو کال د استوګنې کارت ورکړی دی.
له دغه اقدام وروسته په ناروې کې افغان کډوالو د خپل امنیت او محرمو معلوماتو د خونديتوب په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه. په ناروې کې یوې سرچینې د دغه پخواني پوځي وژنه د هغه له پوځي مخینې سره تړلې بللې او د طالبانو د لاس لرلو احتمال یې یاد کړی دی.
د پخوانیو نظامیانو ترور له ایرانه تر اروپا پورې ورسېد
په۱۴۰۰کال کې واک د طالبانو له رسېدو وروسته یادې د پخواني حکومت د نظامیانو پر ضد د غچاخیستنې اقداماتو ته دوام ورکړی، چې پهکې د دغه کسانو نیول، شکنجه کول او وژنه شامله ده.
تر دې وړاندې د پخواني حکومت درې نظامیان په ایران کې هم ترور شوي دي. په وروستۍ پېښه کې د پخواني حکومت پر مهال د تخار د پولیسو قوماندان کرامالدین سریع او یو پخوانی نظامي محمدامین الماس د مرغومي میاشتې په لومړیو کې د تهران د ولیعصر ښارګوټي په سیمه کې ترور شول.
د طالبانو مخالفانو او د پخواني حکومت ځینو نظامیانو یاده ډله په ایران کې د پخوانیو نظامیانو په ترور تورنه کړې ده. تر دې مخکې اسماعیل خان ته نږدې سیاسي ـ نظامي څېره او د طالبانو له مخالفو مشرانو څخه معروف غلامي د وږي میاشتي په ۲۲مه د ایران د مشهد ښار د مفتح سړک په خپل کاري دفتر کې په ډزو ووژل شو.
ایران چې د طالبانو نږدې متحد بلل کېږي، له څو میاشتو تېرېدو سره سره تر اوسه پورې په ایران کې د افغانستان د پخوانیو نظامیانو د ترور په اړه د خپلو څېړنو پایلې نهدي خپرې کړې.
د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت کې د جهادي اثارو او اسنادو د ثبت اوسني رییس سعید خوستي چې مخکې د یادې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني ویاند و، د ۱۴۰۲کال د غويي په میاشت کې د طالبانو بهر مېشت مخالفان په مرګ ګواښلي وو.
هغه پر اېکس پاڼه لیکلي و، «تښتېدلي» او هغه کسان چې د طالبانو پر ضد تبلیغ کوي «ووژنئ.» نوموړي خبرداری ورکړی و، چې طالبان د خپلو بهر مېشتو مخالفانو د هدف ګرځولو لپاره سلګونه رضاکاران لري.
خوستي دا هم ویلي و، چې په اروپا او امریکا کې د طالبانو کسان «یوازې د انسجام او رهبرۍ په لټه کې دي». همدارنګه، د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال محمدنبي عمري د تېر کال د سلواغې په میاشت کې ویلي و، که اړتیا وي طالبان کولی شي د ۵۰۰ پاکستاني روپیو په بدل کې خپل مخالفان له هېواده بهر هم هدف وګرځوي.
خو تر اوسه روښانه نهده، چې په ناروې کې د دغه پخواني نظامي ترور د طالبانو کار دی که نه.
جرمني د چهارشنبې په ورځ ۴۷ تنه افغانان له اسلاماباد څخه برلين ته ولېږدول. د جرمني د کورنيو چارو وزارت ويلي، دغه افغانان د «فدرالي منلو پروګرام» په چوکاټ کې د قانوني پړاوونو له بشپړېدو او د ويزو له ترلاسه کولو وروسته دې هېواد ته لېږدول شوي دي.
په وروستيو مياشتو کې يو شمېر نور شرايط پوره کوونکي کسان هم د ځانګړو يا عادي الوتنو له لارې جرمني ته رسېدلي دي. د دغو لېږدونو يوه برخه د جرمني د محکمو د پرېکړو پر بنسټ ترسره شوې ده.
اوسمهال په اسلاماباد کې ګڼ شمېر افغان کورنۍ چې له جرمني څخه د منلو ژمنه ورسره شوې، د نامعلوم برخليک سره مخ دي. دوی له مياشتو او ان کلونو راهيسې د خپلو دوسيو د وروستۍ پرېکړې په تمه دي.
د جرمني حکومت ژمنه کړې وه، چې ټول شرايط پوره کوونکي افغانان به ژر تر ژره له پاکستان څخه ولېږدوي، خو سره له دې هم په دغه بهير کې ځنډ دوام لري. دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان حکومت يو شمېر دغه افغانان بېرته خپل هېواد ته ستانه کړي دي.
د بلوڅانو د ازادۍ غورځنګ د «بلوچستان د ازادۍ منشور» د پښتو او فارسي په ګډون ګڼو ژبو باندې یو سیاسي سند وړاندې کړی، چې پهکې د بلوچستان بشپړه خپلواکي، د سیکولر او ولسواک نظام رامنځته کول او د وګړو د بنسټیزو حقونو تضمین د مبارزې وروستۍ موخې اعلان شوې دي.
دغه منشور چې په څو برخو کې چمتو شوی، د بلوڅانو د یو خپلواک دولت نظر، حقوقي او سیاسي چوکاټ روښانه کوي.
د منشور په سريزه کې بلوچستان د بلوڅ ولس تاریخي او پلرنی ټاټوبی بلل شوی چې د نولسمې او شلمې پېړۍ د استعماري بدلونونو له امله د سیمې او استعماري قدرتونو ترمنځ ووېشل شو. په سند کې د میر نصیرخان بلوڅ د واکمنۍ پر مهال د بلوچستان د پولو یادونه شوې او وروسته د برېتانیا لهخوا د دې خاورې نیول او بیا د هغې د برخو ایران او پاکستان ته ورګډول غندل شوي دي.
منشور ټینګار کوي، چې په ۱۹۴۷ کال کې د برېتانیا له وتلو وروسته بلوچستان خپله خپلواکي اعلان کړه، خو د سند د لیکوالانو په وینا دغه خپلواکي د ۱۹۴۸ کال د مارچ په میاشت کې د پاکستاني پوځ په ننوتلو سره پای ته ورسېده. د منشور جوړوونکي دا ګام «جبري اشغال» بولي او وایي، چې دا کار د ملتونو د خپل برخلیک د ټاکلو له حق سره په ټکر کې و.
د «بنسټیزو حقونو» په برخه کې د بلوڅ ولس مبارزه د یوه ازاد او ولسواک دولت د جوړولو لپاره مشروع او عادلانه حق بلل شوی دی. منشور څرګندوي، چې د انسانانو برابري، د ژوند حق، د فکر او بیان ازادي او د ښځو او نارینهوو بشپړه مساوات د راتلونکي مطلوب نظام اساسي ستنې دي.
په دې سند کې په ډاګه شوې، چې د بلوڅانو ملي غورځنګ سیکولر بڼه لري او دین له دولت او سیاست څخه جلا ګڼل کېږي. همداراز هر ډول مذهبي او ایډیالوژیک بنسټپالنه د بلوڅ ټولنې له ارزښتونو سره په ټکر کې بلل شوې ده.
د منشور له مهمو ټکو څخه یو دا دی، چې د ایران او پاکستان په پارلمانونو کې ګډون رد شوی دی. په سند کې ویل شوي، چې د دغو هېوادونو په سیاسي جوړښتونو کې برخه اخیستل د ازادۍ غوښتنې له اصولو سره اړخ نه لګوي. له سیاسي بهیرونو غوښتنه شوې، چې که منشور مني، نو له یادو بنسټونو څخه دې ځان وساتي.
په عین حال کې ټینګار شوی، چې د مبارزې ټولې لارې به د نړۍوالو قوانینو او د بشري حقونو د تړونونو په چوکاټ کې تعریف او عملي کېږي.
په ورپسې برخو کې له خپلواکۍ وروسته د بلوچستان د سیاسي جوړښت وړاندیز شوی انځور بیان شوی دی. د دې طرحې لهمخې به «بلوچستان ولسواک جمهوريت» ولري، چې لاندې موارد به رانغاړي:
• سیکولر او عصري اساسي قانون
• ټاکل شوی پارلمان د «هر وګړی، یوه رایه» پر بنسټ
• خپلواک قضایي ځواک
• ازادې او رڼې ټاکنې
• د واکونو جلاوالی او ملي شورا ته د دولت بشپړ ځواب ورکول
منشور د اعدام د سزا پر لغوه کېدو او د هر ډول شکنجې او غېرانساني چلند پر بندیز هم ټینګار کوي او ژوند د انسان تر ټولو بنسټیز حق ګڼي.
د «برابر فرصت؛ د تبعیض پر ضد» تر سرلیک لاندې هر ډول جنسي، قومي، مذهبي او فکري تبعیض رد شوی دی. منشور کې راغلي، په راتلونکي بلوچستان کې به قومي او مذهبي لږکي له مساوي حقونو برخمن وي او د هغوی د ژبې او کلتور ساتنه به تضمین کېږي.
همداراز د فساد پر ضد مبارزه، په دولتي چارو کې روڼتیا او د وړتیا پر بنسټ د مسوولانو ټاکنه د دې سند له مهمو اصولو څخه ګڼل شوې دي.
په منشور کې له خپلواکۍ وروسته د «بلوچستان ملي پوځ» د جوړېدو یادونه شوې ده. دغه ځواک به د ټاکل شوي دولت تر قوماندې لاندې او د اساسي قانون په چوکاټ کې دنده ترسره کوي. د پوځیانو لاسوهنه په سیاسي او اقتصادي چارو کې منع بلل شوې او بې اجازې د وسلې ګرځول جرم ګڼل کېږي.
منشور اقتصادي وده د خپلواک بلوچستان د دولت له لومړیتوبونو څخه بولي. د سیمې شتمنو طبیعي زېرمو، جیوپولیټیک موقعیت او سوداګریزو او انرژۍ ظرفیتونو ته اشاره شوې او د انرژۍ، لېږد رالېږد، زدهکړو، روغتیا او ټېکنالوژۍ په برخو کې د عصري بنسټونو پر جوړولو ټینګار شوی دی.
په سند کې راغلي، چې د ټولو طبیعي زېرمو اداره او واک به د بلوچستان د ولس پورې اړه ولري او هېڅ بل هېواد به د دغو سرچینو د ګټې اخیستنې حق ونه لري.
د «شخړو حل» تر سرلیک لاندې له نړۍوالې ټولنې غوښتنه شوې، چې که خپلواکي رامنځته شي، د پولو په ټینګښت او د سیاسي او قضایي بنسټونو په جوړولو کې باید ورسره مرسته وکړي. همداراز وړاندیز شوی، چې د ملګرو ملتونو تر څار لاندې دې یو کمېسیون جوړ شي څو په بلوچستان کې د ورکو شویو کسانو او د بشري حقونو د سرغړونو څېړنه وکړي.
د «بلوچستان د ازادۍ منشور» یو داسې سند دی، چې هڅه کوي هم د بلوڅو ملي غورځنګ تاریخي دریځ پیاوړی کړي او هم د راتلونکي خپلواک دولت نظري چوکاټ وړاندې کړي. بشپړه خپلواکي، سیکولر نظام، پارلماني ولسواکي، د ښځو او نارینهوو برابري، د اعدام لغوه کول او اقتصادي پراختیا د دې سند اساسي محورونه دي.
د دغه منشور خپرېدل د بلوڅ ازادۍ غوښتونکو د سیاسي یووالي لپاره هڅه بلل کېږي او موخه یې دا ده، چې په کورني او نړۍوال ډګر کې د دوی د اهدافو او غوښتل شوي نظام رسمي انځور وړاندې کړي.