په سویلي اسيا کې په ځانګړي ډول د هند او پاکستان او دارنګه د افغانستان او پاکستان ترمنځ روان کړکېچونو سره، سره د منځنۍ اسيا هېوادونو په جدي ډول د سيمهييزو اړیکو پر پياوړتيا، د پاکستان د کراچۍ او ګوادر بندرونو ته پر لاسرسي او د سویلي اسيا له بازارونو سره پر نښلېدو تمرکز کړی دی.
په ازبکستان کې د منځنۍ اسيا او قفقاز د مطالعاتو مرکز يوې لوړپوړې څېړونکې په يوه مقاله کې ليکلي، چې منځنۍ اسيا د وچې په منځ کې راګير سيمه ده او له همدې امله د پاکستان ترانزيتي ظرفيتونو ته په ځانګړي ډول د چين د «یو کمربند او یوې لارې» طرحې په چوکاټ کې د دغه هېواد پرمختللو بندرونو ته، سخته اړتيا لري.نرګيزه عمراوا چې د تاشکند د نړۍوالو لوړو مطالعاتو انسټيټیوت له مشرانو څخه ده ليکلي، چې د کراچۍ او ګوادر بندرونه د هند سمندر ته د لاسرسي بديلې لارې بلل کېږي. ورته مهال د منځنۍ اسيا لپاره پاکستان ته تر ټولو لنډه لاره د افغانستان له خاورې تېرېږي. له همدې امله ازبکستان، ترکمنستان او قزاقستان، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د سرحدي کړکېچونو او د نوي ډيلي او اسلاماباد د ستونزمنو اړيکو سره، سره په افغانستان کې سترې زېربنايي پروژې څاري.د قزاقستان او ازبکستان ولسمشرانو په وروستيو مياشتو کې پاکستان ته سفرونه کړي او د سيمهييز اتصال او سوداګريزو همکاريو په برخه کې يې څو تړونونه لاسليک کړي دي.په دې وروستيو کې په پاکستان کې د قزاقستان سفير اعلان کړی، چې استانه چمتو ده د «ټرانسافغان لوېديځې» اورګاډي کرښې بشپړ لګښت پر غاړه واخلي. دغه کرښه له تورغونډۍ څخه هرات، کندهار، سپين بولدک او چمن ته غځېږي. د یادې پروژې لومړنی لګښت شاوخوا اووه مېليارد ډالره اټکل شوی، اوږدوالی يې ۶۸۷ کيلومتره دی او تمه کېږي په درېیو کلونو کې بشپړه شي.عمراوا دغه پرېکړه د قزاقستان هغه اراده بولي، چې غواړي د شمال–سويل دهلېز کې خپل ځای پياوړی کړي. دغه دهلېز هم د ايران د بندرونو له لارې شته لارې رانغاړي او هم هغه نوې لارې چې د افغانستان له خاورې تېرېږي.همدارنګه استانه د «کابل دهلېز» پروژې ملاتړ کوي، چې لاره يې ترمذ–نایباباد–ميدانښار–لوګر–خرلاڅي ته ده او په ۲۰۱۸کال کې د ازبکستان له لوري وړانديز شوې وه. د ۲۰۲۵کال په جنورۍ کې د ګډې امکانسنجۍ د مطالعې لپاره درېاړخيز تړون لاسليک شو او د ۲۰۲۶کال د فبرورۍ په ۴مه ازبکستان دغه تړون تصويب کړ او له پاکستان سره يې د ميداني څېړنو د پيل لپاره هوکړه وکړه.دغه پروژه به له شمال (قزاقستان او ازبکستان) څخه تر سويل (د افغانستان او پاکستان له لارې) نوې سوداګريزه لاره رامنځته کړي. دا به د اروپا، روسيې او سویلي اسيا ترمنځ تر ټولو چټکه ځمکنۍ اړيکه وي او د سمندري لېږد اړتيا به راکمه کړي.د ۲۰۲۶کال د فبرورۍ په ۳مه او ۴مه نېټه پاکستان ته د قزاقستان د ولسمشر د رسمي سفر پرمهال له بلاروس څخه تر پاکستان نه د ترانزيت او همدارنګه د ترکمنستان–افغانستان–پاکستان د اورګاډي دهلېز په اړه خبرې وشوې.قزاقستان له ۲۰۲۴کال راهيسې د ترکمنستان په بلنه د تورغونډۍ–سپين بولدک د اورګاډي پروژې سره يو ځای شوی. د ۲۰۲۵کال په جنورۍ کې دغه هېواد له کابل سره هوکړهليک لاسليک کړ او په لومړي پړاو کې يې د تورغونډۍ–هرات برخې د جوړولو او د افغانستان په شمال کې د لوژستيکي مرکز د رامنځته کولو لپاره ۵۰۰ مېليونه ډالر ځانګړي کړل. اوس دغه ژمنه د لوېديځې لارې د بشپړ تمويل تر کچې لوړه شوې ده.د عمراوا په وينا؛ د قزاقستان زياتېدونکې لېوالتيا ښايي د ټاپي ګازو نلليکې له پرمختګ سره تړاو ولري. د یادې ۱۸۴۰ کيلومتره اوږدې پروژې د افغانستان برخه د ۲۰۲۴کال په دسمبر کې پيل شوه او تمه ده چې د ۲۰۲۶کال تر پايه هرات ته ورسېږي.د یادې شننې له مخې؛ روسيه هم د ټاپي اړوند بدلونونه په دقت څاري او دا يې د اروپا له بازارونو سره د لاسرسي تر کمېدو وروسته د انرژۍ د صادراتو د بازارونو بدلون لپاره يو فرصت بولي.ډد ۲۰۲۶کال د فبرورۍ په لومړۍ نېټه په هرات کې د طالبانو د ريسالوزرا اقتصادي مرستيال او د ترکمنستان د بهرنيو چارو وزير ترمنځ ليدنه وشوه او د ټاپي پروژې، د ترکمنستان–افغانستان–پاکستان د برېښنا لېږد کرښې او د تورغونډۍ–هرات د اورګاډي کرښې پرمختګ وڅېړل شو. دواړو لورو د ټاپي د کارونو پر چټکتيا ټينګار کړی و.وروسته د ترکمنستان سفير او د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزير ترمنځ هم ليدنې وشوې او په افغانستان کې د نلليکې د کار پر چټکتيا تمرکز وشو.طالب چارواکو اعلان کړی، چې د سعودي یوه کمپنۍ د ټاپي ګازو د پېر، د ترکمنستان د ګازي ميدانونو د پراختيا او تر هندوستان پورې د نلليکې غځولو په برخه کې پانګونې ته لېواله ده.په دې طرحه کې د پاکستان په ګوادر بندر کې د ګازو د يوه ستر مرکز جوړول هم شامل دي. ليکوال په پای کې ليکي، چې د منځنۍ اسيا هېوادونه اړ دي له طالبانو سره خپلې اړيکې پراخې کړي؛ څو وکولای شي د سيمې له زېربنايي لارو او دهلېزونو سره ونښلي.
شاوخوا دوه اوونۍ وړاندې د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت د ټولو ولایتونو د سپورټ او بدني روزنې ولایتي مسوولینو ته د یوه مکتوب په لېږلو سره امر کړی و، چې د «رمضان جام» کرېکټ سیالۍ به نهترسره کوي.
د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر وزارت پر یادو سیالیو د بندیز لامل، د تراوېح لمونځ قضا کېدل بللي وو.
په ورژه کې پر سپورټي سیالیو د طالبانو د بندیز په تړاو د افغانستان انټرنشنل- پښتو د راپور له خپرېدو وروسته، تازه افغانستان انټرنشنل- پښتو په هلمند کې د طالبانو د والي امانالدین منصور هغه مکتوب تر لاسه کړی، چې د شپې لهخوا سپورټي لوبو ته په مشروط ډول اجازه ورکړل شوې ده.
په مکتوب کې لیکل شوي: «د هلمند د ورزشکارانو غوښتنه، وايي زموږ سیالۍ د روژې په خاطر بندې سوي دي، نو د ولایت مقام له طرفه تر تراوېحو وروسته د سیالۍ اجازه سته، تر تراوېحو یو ساعته وروسته».
سرچینو ویلي، چې ورزشي سیالیو ته په دې شرط اجازه ورکړل شوې، چې د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر محتسبین به پر ټولو لوبغالو څارنه کوي او د تراوېح لمونځ پر وخت هغو کسانو ته چې پر لوبو بوخت وي، سزا ورکړل شي.
تر دې مخکې په هلمند کې ګڼو ورزشکارانو او د کرېکټ لوبغاړو د طالبانو لهخوا د شپې له لوري د کرېکټ او نورو ورزشي سیالیو په اړه بندیز ته غبرګونونه ښودلي وو.
دا په داسې حال کې ده، چې هر کال په ولایتونو کې د ټینېس، کرېکټ، فوټسال او فوټبال سیالۍ ترسره کېږي او په یادو سیالیو کې سلګونه لوبغاړي او مینهوال یې ګډون کوي.