نور الرحمن اخلاقي: طالبان نور د افغانستان د مشروع دولت جوړولو وړتیا نه لري

اغلې دليل په دې غونډه کې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې بنديزونو ته په اشارې سره په نړيوالې ټولنه کې د افغان ښځو او نجونو د غږ پر پياوړتيا ټينګار وکړ. هغې همداراز وغوښتل چې جنسيتي اپارتايد د بشريت ضد جرم په توګه وپېژندل شي.

هغې وويل: «له طالبانو سره په هر ډول تعامل کې بايد روښانه او ثابت شرطونه موجود وي لکه ،د اساسي حقونو بېرته ورګرځول، د تګ راتګ ازادۍ تضمين، د ملګرو ملتونو د ښځينه کارکوونکو په ګډون د ښځو د کار حق بیرته تر لاسه کیدل او د طالبانو د محاکمو د وروستي جزايي اصول‌نامې لغوه کول.»

اغلې دليل زياته کړې چې روغتیایي کلينيکونه باید فعاله وساتل شي، او دا ډاډ ترلاسه شي چې د روغتيا په برخه کې ښځينه کارکوونکې خپلو ټولنو ته خدمت کولای شي. هغې همداراز زیاته کړه چې د هلکانو او نجونو لپاره د بديلو زده کړو لار رامنځته کیدل ضروري دي، څو د يوې له لاسه وتلې نسل د رامنځته کېدو مخه ونيول شي.

مرتضوي د ایکس په تازه پوسټ کې څرګنده کړې چې په تېرو ورځو کې د پاکستان د تجاوز په اړه په رسنیو او ټولنیزو شبکو کې پراخ بحثونه او غبرګونونه شوي دي.

هغه ټینګار کړی چې د خلکو اکثریت، سیاسي ډله او نخبگان د سیاسي پوهې، سنجول شوي منطق او وطن ‌دوستۍ پر بنسټ د تاریخ په سمه لار ولاړ دي او ملي موقف یې خپل کړی دی.

په ورته وخت کې، مرتضوي ویلي چې یوازې یو شمېر لږ خلک د شخصي ګټو، د وضعیت ناسم درک یا د سم تحلیل د نشتوالي له امله په نادرسته لاره روان شوي دي.

عاطف مشعل په خپل تازه ایکس پوسټ کې ټينګار کړی چې د تاوتريخوالي زياتوالی او پوځي تقابل ته مخه کول ثبات نه راولي، بلکې کېدای شي نه اټکل کېدونکي پايلې رامنځته کړي. د ده په وينا، د وروستيو کلونو تجربې ښودلې چې حتی ستر ځواکونه هم په جګړو کې له جدي ننګونو سره مخ شوي دي.

مشعل زياته کړې، په داسې حال کې چې پاکستان له کورنيو سياسي او اقتصادي فشارونو سره مخ دی، د کړکېچ نوې جبهه پرانيستل عاقلانه پرېکړه نه ده. هغه وويل، په دې ډول شخړو کې توازن يوازې پر دوديز پوځي ځواک تکيه نه کوي، بلکې سياسي مشروعيت، جغرافيايي موقعيت، عامه افکار او د اوږدمهال زغم وړتيا ټاکونکې ونډه لري.

مشعل همداراز څرګنده کړې چې سيمه‌ييزه تګلاره بايد د سيمې د خلکو د واقعي ګټو پر بنسټ جوړه شي، نه د بهرنيو اجنډاوو له مخې. د هغه په باور، په داسې حال کې چې نړيوال نظم د بدلون په حال کې دی او چين، روسيه او هند په سيمه کې اوږدمهاله ګټې لري، هر ډول ښکاره مخامخ کېدل کېدای شي داسې پايلې ولري چې اداره کول به يې ستونزمن وي.

هغه ټينګار کړی چې تېر محاسبات صادقانه بياکتنې ته اړتيا لري او د جګړې ماهيت هم بدل شوی دی. د مشعل په وينا، کله چې يو ملت دا احساس وکړي چې د بقا لپاره جګړه کوي، نو غبرګون يې کېدای شي نه اټکل کېدونکی وي.

مشعل په پای کې ټینګار کړی، چې له بحران څخه د وتلو لار ستراتيژيک بلوغ، متقابل درناوی او د ملي حاکميت پر بنسټ پاليسۍ دي، نه د تقابل دوام او د نښتو زياتوالی.

میاخېل د ایکس په یوه پوسټ کې، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له یوه چارواکي سره د غبرګون په توګه خپور شوی، ویلي چې یوناما او نړیوالو رسنیو تایید کړې چې د پاکستان د «تهاجمي» کړنو له کبله ملکي تلفات اوښتي دي. نوموړي ټینګار کړی چې دا ډول کړنې د نړیوالو اصولو خلاف دي.

هغه همدارنګه پاکستان تورن کړی چې له لسیزو راهیسې یې «دوه‌مخیزه لوبه» کړې ده؛ د هغه په وینا، اسلام‌اباد له یوې خوا ځان د ترهګرۍ پر ضد جګړه کې ښيي او د امریکا د ماموریت ملاتړ اعلانوي، خو له بلې خوا په سیمه کې د ترهګرو ډلو ملاتړ او صادرول کوي. میاخېل ویلي، دا موضوع «په اسنادو ولاړه او ثابت حقیقت» دی.

د افغانستان د دفاع پخواني چارواکي زیاته کړې چې متحده ایالات دا واقعیتونه تر نورو ښه پېژني، او د بېلګې په توګه یې پوښتنه کړې: «اسامه بن لادن چېرته ووژل شو؟» چې په دې سره یې د پاکستان پر رول یو ځل بیا پوښتنې راپورته کړې.

اصف دراني په ایکس پوسټ کې ویلي چې د تحریک طالبان پاکستان فعالیتونه د افغانستان د واکمنو طالبان تر واکمنۍ لاندې پراخ شوي، خو د هغه په وینا، کابل د TTP او اسلامي دولت خراسان شتون ردوي، په داسې حال کې چې د د ملګرو ملتونو امنیت شورا راپورونه دا دریځ ردوي. هغه ټینګار کړی چې دا ډول انکار یوازې د دواړو هېوادونو ترمنځ بې‌باوري ژوره کړې ده.

نوموړي زیاته کړې چې له کابل سره د پاکستان پرله‌پسې رسمي یادښتونه او تماسونه کوم ښکاره اصلاحاتي اقدام ته نه دي رسېدلي، او دا دوامداره بې‌عملې توب دا انګېرنه پیاوړې کوي چې د طالبانو حکومت د TTP له پاکستان ضد اجنډا سره همغږی دی.

اصف دراني همدارنګه ویلي، پر ډيورنډ کرښه په پاکستاني پوستو وروستي بریدونه هغه پخلاینېزې هڅې هم زیانمنې کړې چې د دوستو هېوادونو په منځګړیتوب روانې وې، او خبرداری یې ورکړی چې تاوتریخوالی د هېڅ لوري په ګټه نه دی.

هغه په خپل پوسټ کې دا هم ویلي چې د طالبانو او هند ترمنځ د اړیکو پراخېدل د پاکستان لپاره نوې ستراتېژیکې اندېښنې زېږوي، په ځانګړي ډول د هغو پخوانیو تورونو په رڼا کې چې ګواکې هند د پاکستان پر ضد د دښمنه ډلو لکه TTP او بلوچ لبریشن آرمي ملاتړ کوي.

د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي په پای کې ټینګار کړی: «تر هغو چې کابل د پاکستان ضد وسله‌والو پر وړاندې له انکار څخه تایید وړ عملي اقدام ته ولاړ نه شي، اړیکې به مخ پر خرابېدو روانې وي. خبرې اترې اړینې دي، خو دا خبرې باید پر حقایقو ولاړې وي، نه پر روایتونو.»