چین د طالبانو او‌ پاکستان ترمنځ د لنډمهالي اوربند هرکلی کړی

اڅکزي ویلي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ اته مهمې لارې او لوی سړکونه دي چې میلیونونه کسان پرې په کار بوخت دي، او ټینګار یې کړی چې دا لارې باید ژر تر ژره بېرته پرانیستل شي.

د هغه په وینا، افغانستان او پاکستان په سوداګرۍ او ترانزیټي برخه کې یو بل ته جدي اړتیا لري، او د دغو لارو تړل کېدل هره ورځ دواړو هېوادونو ته میلیونونه ډالره زیان رسوي.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو او اسلام‌اباد ترمنځ د وروستیو کړکېچونو له زیاتېدو وروسته، د دواړو هېوادونو ترمنځ لارې د مسافرو او سوداګریزو توکو پر مخ تړل شوې دي.

په دې لارو کې تر ټولو مهمه لاره تورخم ده، چې د سوداګرۍ له اساسي مسیرونو شمېرل کېږي او افغانستان پخوا خپل ډېری اړتیاوړ توکي له همدې لارې واردول.

نوموړي پر ایکس د سعودي عربستان، ترکیې او قطر د هڅو مننه کړې چې د دغه اوربند په رامنځته کولو کې یې مرسته کړې ده.

د بریتانیا ځانګړي استازي ټینګار کړی چې لندن د ترهګرۍ ټول ډولونه غندي او د ملکي وګړو د خوندیتوب غوښتنه کوي.

هغه زیاته کړې چې اړینه ده ژر تر ژره د خبرو اترو بهیر بېرته پیل شي، څو د روان کړکېچ د سوله‌ییز حل لپاره زمینه برابره شي.

دوی په یوه ګډه اعلامیه کې د ایران د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو بریدونه وغندل او ویې ویل چې دغه بریدونه په هېڅ ډول او تر هېڅ پلمې لاندې د توجیه وړ نه دي.

په دې غونډه کې د سعودي عربستان، قطر، متحده عربي امارات، ترکیې، پاکستان، اذربایجان، بحرین، مصر، اردن، کویټ، لبنان او سوریې د بهرنیو چارو وزیرانو ګډون کړی و.

د اعلامیې له مخې، دغو هېوادونو د ملګرو ملتونو د منشور پر بنسټ د هېوادونو د ځان‌دفاع حق ته په اشارې ټینګار کړی او ویلي یې دي چې د ایران پر وړاندې د خپلو امنیتي ګټو دفاع حق لري.

وزیرانو زیاته کړه چې له ایران سره د اړیکو راتلونکی د هېوادونو د حاکمیت درناوي او کورنیو چارو کې په نه‌لاسوهنې پورې تړلی دی. دوی ټینګار وکړ چې ایران باید د سیمې د هېوادونو ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی وکړي او خپل پوځي ظرفیت د ګواښ لپاره ونه کاروي.

همداراز، دوی له ایران وغوښتل چې په عربي هېوادونو کې له خپلو اړوندو ډلو ملاتړ او تمویل ودروي او د هُرمز په تنګي کې د نړیوال سمندري تګ راتګ د ګډوډولو له هر ډول اقدام څخه ډډه وکړي. دوی دغه راز خبرداری ورکړ چې د باب‌المندب په سیمه کې دې هم سمندري امنیت نه ګواښي.

د طالبانو جګپوړي غړي انس حقاني په خوست کې د اختر لمانځه پرمهال ویلي، چې خلک دې له پاکستان سره د روان کړکېچ په اړه اندېښنه نه کوي، ځکه د هغه په وینا، «له پاکستان سره روانه شخړه لویه ستونزه نه ده».

انس حقاني له پاکستان سره د شخړې په اړه زیاته کړې:« نور ان شاالله داسې د تشویش وړ خبره نه شته، دا ان شاالله دومره لویه ستونزه نه ده، دا ولس ورسره بلد دی، په ډېره مینه همیشه باید قربانۍ ته حاضر وي. نظام ستاسو په غم کې دی».

نوموړی پر داسې مهال له پاکستان سره شخړه لویه نه ګڼي، چې د مارچ په ۱۶مه پاکستاني الوتکو په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر یوه مرکز برید وکړ او طالبانو اعلان وکړ چې په دغه برید کې ۴۰۰ روږدي کسان وژل شوي او له ۲۵۰ څخه ډېر نور ټپیان شوي دي.

د جرمني صدراعظم فریدریښ مرڅ، چې ځان د اتلانتيکي اړیکو ملاتړی بولي، په دې وروستیو کې ډېر روښانه او سخت دریځ خپل کړی دی.

کله چې د امریکا ولسمشر له هېوادونو وغوښتل چې د ایران پر ضد نړیوالو هڅو کې برخه واخلي او بېړۍ واستوي څو د هرمز تنګی پرانېزي، نو د امریکا ځینو نږدې متحدینو دا غوښتنه رد کړه.

مرڅ د چارشنبې په ورځ جرمني وکیلانو ته وویل چې دی هم دا مني چې ایران باید د خپلو ګاونډیانو لپاره ګواښ ونه ګرځي، خو د امریکا او اسراییل د جګړې د منطق په اړه یې شک څرګند کړ.

هغه وویل، « تر اوسه پورې داسې قانع کوونکی پلان نشته چې دا عملیات څنګه بریالي کېدای شي. واشنګټن موږ سره مشوره نه ده کړې او نه یې ویلي چې د اروپا مرسته ضروري ده.»

هغه زیاته کړه، « موږ به د دې تګلارې پر وړاندې مشوره ورکړې وای. له همدې امله موږ اعلان کړی چې تر هغه وخته چې جګړه روانه وي، موږ به د هرمز تنګي په پرانېستلو کې، د بېلګې په توګه له پوځي لارې، برخه وانخلو».

د رویټرز د رپوټ له مخې، اروپايي مشرانو د ایران پر ضد د امریکا او اسراییل په پوځي عملیاتو کې مستقیمه برخه رد کړې، ځکه هغوی وېره لري چې په داسې نامعلومه او پېچلې شخړه کې ښکېل نه شي چې هدفونه یې روښانه نه دي او د خلکو تر منځ هم محبوبه نه ده.

په دې کار سره هغوی دا حساب کوي چې په څنګ کې پاتې کېدل د اتلانتيکي اړیکو له خطرونو غوره دي، هغه اړیکې چې لا له وړاندې د اوکراین جګړې او سوداګریزو شخړو له امله کمزورې شوې دي.