د ښځو د حقونو نړۍوال کنفرانس د چهارشنبې په ورځ (د وري ۵مه) د ملګرو ملتونو د استازو، مدني فعالانو او د بشري حقونو مدافعانو په ګډون په اروپا کې د مېشتو افغانانو په نوښت د سویس په جېنوا ښار کې ترسره شو. په دغه کنفرانس کې د افغان ښځو لپاره د نړۍوال ملاتړ غوښتنه وشوه.
په یاده ناسته کې د افغانستان، بلوچستان، کشمیر، ایران، فرانسې او نورو هېوادونو استازو ګډون کړی و، چې د ښځو د حقونو په اړه یې په سیمهییزه او نړۍواله کچه پر ستونزو او حللارو بحث او خبرې وکړې.
دغه ناسته د اېټالیا مېشتو افغانانو په کوربهتوب ترسره شوه، چې زدهکړو، روغتیايي خدمتونو، بنسټیزې ازادۍ، حقوقي برابرۍ او پرمختیايي فرصتونو ته د افغان ښځو لاسرسی یې مهم موضوعات وو.
د یادې ناستې په یوه برخه کې د «راواه سازمان» بنسټ اېښودونکې یاسمین یقین نبيزاده هم وینا وکړه. هغې د افغان مېرمنو اوسني وضعیت ته په اشارې د نړۍوالې ټولنې پر دوامداره ملاتړ ټینګار وکړ او د عملي اقدام غوښتنه یې وکړه؛ ترڅو ښځې وکولای شي زدهکړو او ټولنیز ګډون ته لاسرسی ولري.
د دغه کنفرانس ګډونوالو دارنګه د ولسونو ترمنځ پر یووالي او د نړۍوالو بنسټونو پر رول ټینګار وکړ او د افغانستان د ښځو وضعیت ته یې د جدي پاملرنې غوښتنه وکړه. دغه ناسته داسې مهال جوړېږي، چې په افغانستان کې د ښځو پر حقونو او ازادیو محدودیتونه لاهم د نړۍوالې ټولنې پراخې اندېښنې راپارولې دي.
دغه امریکايي وګړي چې په تېرو نږدې پنځو کلونو کې نیول شوي، ځینو یې په افغانستان کې په بېلابېلو برخو کې فعالیت کاوه او ان ځینې یې له یوې لسیزې راهیسې په افغانستان کې مېشت وو.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ بیا د یادو امریکایي وګړو د نه خوشې کېدو په تړاو په وار وار پر طالبانو تندې نیوکې هم کړې دي.
د بندیانو د خوشې کولو په برخه کې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ ځانګړي استازي ادم بولر، د افغانستان لپاره د امریکا پخواني استازي زلمي خلیلزاد او د قطر هېواد منځګړیتوب مهم رول درلود.
لومړی امریکايي وګړی رایان کوربټ چې یو سوداګر و، د ۱۴۰۱ کال د زمري په ۱۹مه نیول شوی و. نوموړی د ۸۹۵ ورځو بند تېرولو وروسته د ۱۴۰۳ کال د کب په ۲مه نېټه د طالبانو له زندان څخه خوشې شو. کوربټ له ډېرو کلونو راهیسې له خپلې کورنۍ سره په افغانستان کې مېشت و.
دا په داسې حال کې ده، چې له کوربټ سره ویلیام مککنتي هم په همدې نېټه خوشې شو.
داسې ویل کېږي، چې د دغو دوو امریکايي وګړو په بدل کې د محمدخان په نوم کس چې په امریکا کې د نشهيي توکو د قاچاق او ترهګرۍ په تور په عمر بند سزا محکوم شوی و، خوشې شو.
ورپسې د جورج ګلزمن په نوم یو سیلاني او د امریکايي هوايي شرکت تخنیکي کارکوونکی چې د ۱۴۰۱ کال د لیندۍ په ۲۱مه نیول شوی و، د ۸۲۹ ورځو بند وروسته د ۱۴۰۴ کال د وري میاشتې په لومړۍ نېټه خوشې شو.
د یاد امریکايي وګړي د خوشې کېدو لپاره د افغانستان لپاره د امریکا پخواني استازي زلمي خلیلزاد او د بندیانو په چارو کې د ټرمپ استازي ادمبولر کابل ته سفرونه هم لرل او په یادو سفرونو کې یې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره مخامخ لیدنې هم وکړي.
د دغه امریکايي زنداني د خوشې کېدو په بدل کې کوم معلومات نه دي ورکړل شوي، خو د هغه له خوشې کېدو سره سم امریکا د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني د نیولو پر سر د ۱۰ میلیونو ډالرو انعام لغوه کړ.
وروسته د فيهال په نوم یوه بله امریکايي وګړې د طالبانو له بند څخه ازاده شوه.
فيهال په مرستندویه او تعلیمي پروژو کې کار کاوه چې د ۱۴۰۳ کال د سلواغې میاشتې په ۱۳مه نېټه د طالبانو لهخوا نېول شوې وه او تر ۵۶ ورځني بند وروسته د ۱۴۰۴ کال د وري په ۱۰ خوشې شوه.
وروسته د ۱۴۰۳ کال د تلې میاشتې په ۷مه نېټه امیر امیري هم له ۳۰۰ ورځني بند وروسته خوشې شو. په افغانستان کې د یاد کس د فعالیتونو په اړه جزییات نه دي شریک شوي.
ډینس کویل وروستی امریکايي وګړی و، چې د طالبانو له زندان څخه څو ورځې مخکې خوشې شو. نوموړی د ژبو څېړونکی دی چې په افغانستان کې یې ۱۷ کاله ژوند کړی و. ډینس کویل د ۱۴۰۳ کال د سلواغې په اتمه نېټه نیول شوی و او له ۴۲۱ ورځني بند وروسته د ۱۴۰۵ کال د وري په څلورمه نېټه خوشې شو.
طالبانو یاد امریکايي وګړی د هبتالله په امر خوشې کړ. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې هبتالله اخوندزاده ته د ډینس د مور لیک رسېدلی و او نوموړی یې د شفقت لهمخې خوشې کړ.
دا په داسې حال کې ده، چې درې تنه امریکايي وګړي محمودشاه حبیبي، پاول اوربي او پولینیسس جکسن لا هم د طالبانو په بند کې دي.
په دې لړ کې د افغان ـ امریکایي وګړي محمودشاه حبیبي قضیه تر ټولو جنجالي ده، ځکه طالبان د هغه نیول په رسمي ډول نهمني او په اړه یې ناخبري ښيي.
خو محمودشاه حبیبي په کابل کې د القاعده د مشر اېمن الظواهري له وژل کېدو څو ورځې وروسته د ۱۴۰۱ کال د زمري په ۱۹مه نېټه د طالبانو د استخباراتو لهخوا ونیول شو او د ۱۳۲۳ ورځو په تېرېدو سره لا هم د طالبانو په بند کې دی.
واشنګټن پر طالبانو د فشار راوړلو په موخه په همدې میاشت کې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت افغانستان د «غېر قانوني نیونو» د ملاتړو هېوادونو په نوملړ کې شامل کړ.
تر دې وړاندې د ټرمپ استازي ادام بولر د امریکايي وګړو د ناقانونه بندي کولو په نوملړ کې د افغانستان شاملېدو ته په اشارې ویلي وو، داسې هېوادونه نهشي کولای له امریکا سره اړیکې ولري.