د اروپایي ټولنې وزیران درېیمو هېوادونو ته د پناه غوښتونکو د لېږد پر پلان خبرې کوي

د اروپایي کمېسیون ویاند د سې‌شنبې په ورځ (د غويي ۲۲مه) وویل، چې بروکسل کابل ته د ناستې د وخت ټاکلو په پار یو لیک استولی، خو دا اړیکې یوازې په «تخنیکي کچه» دي او د طالبانو جګپوړي مشران په‌کې ګډون نه‌لري.

اروپايي ټولنه به 'ډېر ژر طالبانو ته په بروکسل کې د ناستې بلنه ورکړي' | افغانستان انټرنشنل پښتو

دا ناسته د سویډن په همغږۍ جوړېږي او د افغان کډوالو د بېرته ستنولو د بهیر په اړه له طالبانو سره د اروپایي چارواکو د پخوانیو خبرو اترو دوام دی.

د هافینګټن پوسټ د راپور له‌مخې، بروکسل ته د طالبانو د استازو بلل په اروپا کې له نیوکو سره مخ شوي دي. د زرغون ګوند استازې، ملیسا کامارا، دا ګام «د اروپایي ټولنې له بنسټیزو ارزښتونو او حقونو څخه ژوره شاتګ» وباله او له اروپایي کمېسیون څخه یې وغوښتل، چې طالبانو ته د مشروعیت ورکولو له «سرې کرښې» له تېرېدو ډډه وکړي.

طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې د امریکایي ځواکونو له وتلو وروسته بیا ځلي واک ترلاسه کړ، خو تر اوسه د اروپایي ټولنې له خوا په رسمیت نه دي پېژندل شوي.

په وروستیو میاشتو کې د اروپایي ټولنې شاوخوا ۲۰ غړو هېوادونو، چې د کډوالۍ په پالیسیو کې د لا سختګیرۍ غوښتونکي دي، له بروکسل څخه غوښتي، چې د افغان کډوالو، په ځانګړي ډول د هغو کسانو د بېرته ستنولو لپاره لارې چارې ولټوي چې امنیتي ګواښ ګڼل کېږي.

د اروپایي کمېسیون ویاند، مارکوس لامرت وویل، چې له طالب چارواکو سره لیدنه په همدې چوکاټ کې ترسره کېږي. هغه زیاته کړه، چې دا خبرې اترې د کډوالو د اېستلو په عملي او ډیپلوماتیکو مسایلو تمرکز لري.

دا په داسې حال کې ده، چې افغانستان له سخت بشري کړکېچ سره مخ دی. د نړیوالو بنسټونو د شمېرو له‌مخې، له ۲۰۲۳ کال راهیسې تر پنځه میلیونه ډېر افغانان، چې ډېری یې په جبري ډول دي، له ایران او پاکستان څخه افغانستان ته ستانه شوي او ډېری یې له بې‌وزلۍ، بېکارۍ او د سرپناه له نشتوالي سره مخ دي.

د ژغورنې نړیوالې کمېټې ای‌ار‌سي یوې مسوولې لیزا اوون خبرداری ورکړی، چې داسې یوه هېواد ته د افغانانو بېرته ستنول چې لویه برخه نفوس یې د خوړو له ناامنۍ سره مخ دی، د انسانانو ژوند له خطر سره مخ کولای شي.

ورته مهال، د طالبانو د پلاوي غړو ته د ویزو د ورکړې موضوع هم مطرح شوې ده. له هغه ځایه چې اروپایي ټولنه د طالبانو حکومت په رسمیت نه‌پېژني، د دغه پلاوي غړي بروکسل ته د سفر لپاره ځانګړو ویزو ته اړتیا لري. بلجیم اعلان کړی، چې د اروپایي بنسټونو د کوربه په توګه، د دغو ویزو ورکولو ته چمتو دی.

اروپایي کمېسیون تر اوسه نه‌دي مشخص کړي، چې د طالبانو له لوري کوم کسان بلل شوي او ایا د هغوی د سفر او استوګنې لګښت به ورکړي که نه.

افغانان لا هم په اروپایي ټولنه کې د پناه غوښتنې تر ټولو لویه ډله جوړوي، خو ډېری اروپایي هېوادونو په وروستیو کلونو کې د افغان کډوالو پر وړاندې سخته پالیسي غوره کړې ده.

جرمني له ۲۰۲۴ کال راهیسې شاوخوا ۱۰۰ تنه محکوم شوي افغانان د قطر په همکارۍ افغانستان ته استولي او اتریش هم تر دې وړاندې په ویانا کې د طالبانو د استازو کوربه وو. اوس یو شمېر نور اروپایي هېوادونه هم د ورته پالیسیو د پلي کولو په لټه کې دي.

په ورته وخت کې، د کډوالو د حقونو یو شمېر مدافع بنسټونو خبرداری ورکړی، چې دغه ډول ناستې ښايي طالبانو ته د هغو کسانو د پېژندنې چانس ورکړي، چې افغانستان ته ستنېږي؛ هغه موضوع چې د هغوی حقونه او امنیت له خطر سره مخ کولای شي.

له دې سره سم، د افغانستان د ملي دفاع وزارت پخوانی سرپرست شاه محمود میاخېل چین ته د امریکا د ولسمشر د سفر په تړاو په یوه ویډیوي پېغام کې ویلي، چې ډونالډ ټرمپ غواړي په دغه سفر کې د خپل هېواد اقتصادي او پوځي ګټې خوندې کړي. د نوموړي په خبره، نړۍ اوس له قطبي حالته څو قطبي خوا ته روانه ده او په دې حال کې چین او امریکا په ځانګړې سیالۍ کې ځای لري.

د هغه په وینا، که څه هم چین او امریکا سره اقتصادي او سیاسي‌ کړکېچونه لري، خو بیا هم هېڅ‌کله نه‌غواړي، چې مخامخ سره ټکر وکړي. د هغه په خبره، دواړه هېوادونه به په امنیتي او نړیوالو مسایلو کې سره حتمي رقابتونه ولري.

نوموړي وویل: «د جمهور رییس ټرمپ ستراتېژي د امریکا له روایتي ستراتېژیو سره فرق لري». د هغه په باور پخوا که امریکا به خپلې موخې عملي کولې،‌ نو د خپلې سیمې په کچه به یې اجماع رامنځته کوله.

شاه محمود میاخېل زیاتوي، دا ځل ډونالډ ترمپ په خپل سر روان دی او له خپلو متحدینو سره یې اجماع نه ده رامنځته کړې. هغه وایي: «د ده له پالیسیو سره په داخل د امریکا کې، منطقه کې او نړۍ کې یو اختلاف موجود دی». د نوموړي په وینا، دا چې په راتلونکي کې به د نړۍ په کچه څنګه اقتصادي او امنیتي تړونونه رامنځته کېږي د امریکا راتلونکو ټاکنو پورې تړاو لري.

سپینې ماڼۍ ایلان ماسک او کوک ته بلنه ور کړې چې د ټرمپ د چین د سفر ملګري شي | افغانستان انټرنشنل پښتو

له ټرمپ سره چین ته په سفر کې د اېلان ماسک او ټیم کوک په ګډون د امریکا د سترو شرکتونو رییسان هم ملتیا کوي. تر دې وړاندې ډونالډ ترمپ پر چینایي توکو درنې ماليې وضعه کړې وې او بیجېنګ هم ورته اقدام کړی وو.

دغه دواړه هېوادونه د تعرفو په جګړه کې هم سره ښکېل پاتې شوي اوس به ولیدل شي، چې د دغه سفر پر مهال د دواړو لورو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو کړکېچ ختمیدای شي که نه.

هغه زياته کړې: «دوی له دښمن سره مرسته او همکاري کوي! يوازنی کار چې کوي دا دی چې ايران ته ناسمې هيلې ورکوي، په داسې حال کې چې هېڅ هيله بايد موجوده نه وي».

ټرمپ پرته له دې چې د کومې ځانګړې رسنۍ نوم واخلي امریکایي رسنۍ او خبریالان «بزدلان» بللي او د خپل هېواد پر ضد یې پر تبلیغاتو تورن کړي دي.

نوموړي ادعا کړې، چې د ايران اسلامي جمهوريت په خپل سمندري ځواک کې ۱۵۹ بېړۍ لرلې، خو د ده په خبره «اوس ټولې بېړۍ د سمندر تل ته غورځېدلې دي».

ټرمپ ټينګار کړی، چې ايران اوس سمندري ځواک نه‌لري، هوايي ځواک او ټوله پوځي ټېکنالوژي يې له منځه تللې ده. هغه ليکلي: «د دوی مشران نور نه‌شته او هېواد له اقتصادي ناورين سره مخ دی. يوازې بايلونکي، ناشکره او احمقان کولی شي د امريکا پر ضد تبليغات وکړي».

هغې د جرمني په «فرانکفورټر روندشاو» ورځپاڼه کې په یوې لیکنه کې ویلي، چې د جرمني حکومت افغانستان ته د افغان کډوالو د اېستلو د زمینې برابرولو لپاره له طالبانو سره تعامل ته مخه کړې ده. د هغې په وینا، دا اقدام تر ډېره د کورنیو سیاسي فشارونو او د کډوالو ضد بحثونو تر اغېز لاندې ترسره شوی دی.

مېرمن نیومن ویلي، د جرمني حکومت اصلي تمرکز پر دې دی چې څومره افغان کډوال، په کوم سرعت او کومو شرایطو کې اېستل کېدای شي، خو د دې پرېکړې امنیتي او بشري پایلو ته کمه پاملرنه شوې ده.

هغې خبرداری ورکړی، ډېری هغه افغانان چې له اروپا اېستل کېږي، تر بېرته ستنېدو وروسته به له سختې بې‌وزلۍ، بې‌کارۍ، د دولتي خدمتونو له نشتوالي او نامعلوم راتلونکي سره مخ شي.

د اروپا پارلمان د دې غړې په وینا، افغانستان د نړۍ له تر ټولو بې‌وزلو هېوادونو څخه دی او د خلکو لویه برخه یې ان د ژوند لومړنیو اسانتیاوو ته لاسرسی نه‌لري. هغې زیاته کړې، چې په داسې وضعیت کې مذهبي شبکې او دیني مدرسې، چې ځینې یې د طالبانو تر نفوذ لاندې دي، د کمزورې حکومتولۍ تشه ډکوي.

نیومن ټینګار کړی، چې دغو افراطي شبکو ته د ډېرو بېرته ستنو شویو ځوانانو یو ځای کېدل تر ډېره د اړتیا او د ژوندي پاتې کېدو لپاره وي، نه د ایډیولوژیک باور له امله.

هغې د ایران تجربې ته په اشارې ویلي، چې استبدادي حکومتونه معمولاً د بې‌وزلو قشرونو په جذب او د اقتصادي او ټولنیزو ملاتړ په وړاندې کولو سره سیاسي وفاداري رامنځته کوي؛ هغه تګلاره چې د هغې په خبره طالبان هم ترې ګټه اخیستلای شي.

دې جرمنۍ سیاستوالې خبرداری ورکړی، چې د افغان کډوالو بېرته ستنول، پرته له دې چې د هغوی د ژوند لپاره روښانه راتلونکی برابر شي، په مستقیم ډول د طالبانو د ملاتړو جوړښتونو د پیاوړتیا لامل ګرځي.

هغې زیاته کړې، چې دا بهیر یوازې پر افغانستان اغېز نه‌کوي، بلکې په اوږدمهال کې د اروپا، په ځانګړي ډول د جرمني امنیت هم ګواښلی شي، ځکه افراطي ډلې او توند لارې شبکې له داسې شرایطو د کسانو د جلب او جذب لپاره ګټه اخلي.

نیومن په پای کې د جرمني حکومت تورن کړی، چې د «الترناتیف فار ډویچلند» ښي‌اړخي ګوند تر فشار لاندې د کډوالو په اړه لنډ لیدو سیاستونو ته مخه کړې ده.

هغې ټینګار کړی، چې امنیتي او د کډوالۍ تګلارې باید یوځای وکتل شي او د افغانستان وضعیت ته له پاملرنې پرته د افغان کډوالو اېستل نه یوازې ستونزه نه‌حلوي، بلکې د لا ډېرې بې‌ثباتۍ لامل هم کېدای شي.

د کورنیو چارو وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د غويي ۲۲مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، په جوزجان کې اته کسان د قمار او دوه تنه د غلا په تور نیول شوي دي.

همدارنګه، په بلخ ولایت کې د مزارشریف ښار له یوه کور څخه د ۸۶ زره افغانیو او ۳۰۰ امریکایي ډالرو د غلا په تور درې کسان نیول شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، چې په نیمروز کې د موبایلونو د غلا په تړاو څلور تنه او په غزني کې هم دوه غله د پولیسو له لوري نیول شوي دي. د معلوماتو له مخې، په لغمان کې دوه تنه د عامه نظم د ګډوډولو په تور او په غور کې یو تن د څارویو د غلا په تړاو نیول شوی دی.

د طالبانو کورنیو چارو وزارت د نیول شویو کسانو د هویت او د دوسیو د څرنګوالي په اړه جزییات نه‌دي ورکړي، خو د پلټنو له دوامه یې خبر ورکړی دی.

د یو شمېر هېوادوالو په وینا، په کابل او یو شمېر ولایتونو کې جنایي پېښې او وسله‌والې غلاوې تر پخوا لا ډېرې شوې دي.

په ورته وخت کې، د طالبانو تر واک لاندې سیمو کې د سزا او قانون پلي کولو څرنګوالي په اړه د بشري حقونو اندېښنې ډېرې شوې دي. د تېرې اونۍ رسمي شمېرو له‌مخې، طالبانو په تېرو شپږ میاشتو کې لږ تر لږه ۶۶۲ کسان په عام محضر کې په دُرو وهلي، چې نړیوال سازمانونه یې د بشري حقونو جدي سرغړونه بولي.