د افغان او امریکا ګډې سوداګري خونه: د خصوصي سکتور د ملاتړ لپار له نړیوالو سره اړیکه کې یو

د اروپايي پارلمان غړو، ابیر السهلاني او هیلدې واوتمانز، په یوه ګډ ویډیويي پیغام کې ویلي چې تر هغه به خپلو هڅو ته دوام ورکړي څو د افغان ښځو او نجونو حقونه او ازادۍ په بشپړ ډول تأمین شي.

دوی په افغانستان کې له ټولنیزو، تعلیمي او سیاسي ډګرونو څخه د ښځو سیستماتیک حذف ته په اشارې وویل چې میلیونونه افغان ښځې او نجونې له خپلو بنسټیزو بشري حقونو محرومې شوې دي. د هغوی په وینا، ښځې د زده‌کړو، کار، په ټولنیز ژوند کې د ګډون او حتی د خپل راتلونکي او د ژوند د طرز په اړه د پرېکړې کولو له حقه بې‌برخې دي.

دواړو استازو په خپل پیغام کې ویلي: «په افغانستان کې د یوې ژوندي نجلۍ او یوه جسد ترمنځ ډېر لږ توپیر پاتې دی. ښځې، لکه یو جسد، د خبرو کولو، ازاد تګ راتګ او د خپل برخلیک د ټاکلو له حقه محرومې شوې دي.»

هغوی د طالبانو له لوري پر ښځو لګول شوي محدودیتونه د فرهنګ، دود یا مذهب تر نامه لاندې د توجیه وړ ونه بلل او ټینګار یې وکړ چې په افغانستان کې روان وضعیت د ښځو د ټولنیز حضور د له منځه وړلو لپاره یو منظم او سیستماتیک سیاست دی.

د اروپايي پارلمان دغو غړو زیاته کړه: «دا نه فرهنګ دی، نه دود او نه هم دین. هغه څه چې په افغانستان کې روان دي، له ټولنیز او عامه ژوند څخه د ښځو د حذف لپاره یوه منظمه هڅه ده. د افغانستان اوسنی وضعیت د جنسیتي اپارتاید او د بشریت ضد جرم ښکاره بېلګه ده او نړیواله ټولنه باید د دې ناورین پر وړاندې خپله چوپتیا پای ته ورسوي.»

السهلاني او واوتمانز ټینګار کړی چې نړیوال قوانین او بنسټونه باید «جنسیتي اپارتاید» د نړیوالو قوانینو له مخې د یوه خپلواک جرم په توګه په رسمیت وپېژني، څو د دې ډول کړنو عاملان په نړیوالو محکمو کې تر عدلي تعقیب او حساب ورکونې لاندې راوستل شي.

دوی همداراز له دولتونو او نړیوالو سازمانونو غوښتي چې طالبانو ته له هر ډول مشروعیت ورکولو ډډه وکړي او داسې نظام په رسمیت ونه پېژني چې ښځې او نجونې یوازې د جنسیت له امله له اساسي حقونو او بنسټیزو ازادیو محروموي.

د اروپايي پارلمان دغو غړو د افغان ښځو او نجونو د دوامدار ملاتړ پر اړتیا ټینګار کړی او ویلي یې دي چې نړیواله ټولنه باید د افغانستان د اوسني وضعیت پر وړاندې یوازې ننداره ونه کړي، بلکې د سیاسي، حقوقي او عملي اقداماتو له لارې د افغان ښځو د حقونو او ازادیو د مبارزې ملاتړ وکړي.

د دوی څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې د افغان ښځو او نجونو پر وړاندې د محدودیتونو له امله پر طالبانو نړیوالې نیوکې او فشارونه دوام لري. خو د اروپايي پارلمان دغو استازو ویلي چې یوازې سیاسي اعلامیې بسنه نه کوي او نړیواله ټولنه باید د هغه څه د پای ته رسولو لپاره چې دوی یې «جنسیتي اپارتاید» بولي، اغېزمن او عملي ګامونه پورته کړي.

د افغانستان د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونو د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) په همدې تړاو د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، د سوله‌ییزو اعتراض کوونکو ځپل او نیول نه د اسلامي اصولو، نه د شریعت له ارزښتونو او نه هم د افغانستان د خلکو له کلتور سره سمون لري، بلکې د بشري حقونو او انساني کرامت ښکاره نقض ګڼل کېږي.

دغو بنسټونو د مدني اعتراضونو ځپل، خپل‌سري نیونې او د بیان ازادۍ محدودول د بشري حقونو او ملي او نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه بللې ده.

د افغانستان د رسنیو ملاتړ سازمان (امسو) بیا ویلي، چې طالبانو د هرات خبریالانو ته خبرداری ورکړی، که له جلاطنه رسنیو سره د اعتراضونو په تړاو ویډیوګانې او خبرونه شریک کړي، له مرګ سره به مخامخ شي.

طالبانو د هرات خبریالان له جلاوطنه رسنیو سره د همکارۍ په صورت کې په مرګ ګواښلي | افغانستان انټرنشنل پښتو

په داسې حال کې چې په افغانستان کې ځايي رسنۍ او خبریالان د دې اجازه نه‌لري چې هرات پېښې په هر اړخیز ډول خپرې کړي.

د افغانستان د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونو په ډاګه کړې: «همدارنګه جدي اندېښنه موجوده ده، چې طالبان د مدني اعتراضونو په ځپلو سره د ښځو د حقونو سیستماتیک حذف، د اعتراضي غږونو چوپول او د افغانستان د خلکو ترمنځ د وېرې او وحشت فضا رامنځته کول غواړي».

دغه بنسټونه له ملګرو ملتونو، د بشري حقونو شورا او د ټولو نړیوالو بشري حقونو له بنسټونو څخه غواړي، چې پر طالبانو جدي فشارونه راوړي او د خپل‌سرو نیونو او د بشري حقونو د سرغړونو د پای ته رسولو لپاره عملي او اغېزناک اقدامات ترسره کړي.

د مدني ټولنې او بشري حقونو بنسټونه همداراز له نړیوالې ټولنې او نړیوالو سازمانونو غواړي چې له طالبانو څخه د هرات د ټولو ښځینه او نارینه اعتراض کوونکو د سمدستي او بې‌قید او شرط ازادۍ غوښتنه وکړي او همداراز یې له نړیوالو خپلواکو او بې‌پرې بشري حقونو بنسټونو له خوا د بندیانو د وضعیت او د زندانونو د شرایطو په اړه د عاجلو او خپلواکو څېړنو د ترسره کېدو غوښتنه کړې ده.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي یا یوناما په هرات کې د طالبانو له‌خوا د حجاب په پلمه د ۳۰ ښځو نیولو، ګواښلو او د لاریون والو پر وړاندې د زور زیاتي کارولو په اړ اندېښنه ښودلې او پر یادې ډلې یې غږکړی، چې د ښځو او نجونو د بشري حقونو او ازادیو محدودوونکې تګلارې پریږدي.

ملګرو ملتونو په هرات کې د ښځو د نیولو او پر لاریون‌کوونکو د بریدونو له امله اندېښنه ښودلې | افغانستان انټرنشنل پښتو

یوناما زیاته کړې، چې طالبانو د روانې اونۍ په ترڅ کې په هرات کې د حجاب نه رعایتولو په تور لږ تر لږه ۳۰ ښځې نیولي او سلګونه نورې یې په شفاهي ډول ګواښلې دي.

د دغو بنسټونو په اعلامیه کې راغلي، چې یو شمېر اروپايي هېوادونه، له طالبانو سره د اړیکو د ځنډولو پر ځای، لا هم خپلې سیاسي اړیکې پراخوي، په داسې حال کې چې د ښځو د حقونو د محدودولو، د بشري حقونو د نقض او د خلکو د ځپلو په اړه پرله‌پسې راپورونه خپرېږي او زیاته کړې یې ده: «دغه وضعیت جدي اندېښنې راولاړوي چې ښايي سیاسي ګټې د بشري حقونو پر بنسټیزو ارزښتونو لومړیتوب ومومي».

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د شنبې په ورځ د حجاب په پلمه په هرات کې د ښځو نیول پیل کړل، چې وروسته د هرات د جبریل سیمې اوسېدونکو د طالبانو د یادو اقداماتو په غبرګون کې لاریون وکړ او طالبانو د لاریون مخنیوي لپاره پر لاریون کوونکو مخامخ ډزې وکړې.

د کابل د ۱۳مې امینتي حوزې لپاره د طالبانو مرستیال محبوب شاه احرار وايي، د دوو ښځو په ګډون د غلو دغې ډلې د کابل د بېلابېلو سیمو او همداراز غزني او هرات ولایتونو په ګڼو غلاوو کې لاس درلود.

د نوموړي په وینا، په دغې ډله کې یادو ښځو له شتمنو خلکو سره د اړیکو له لارې هغوی بلک‌مېل کول او بیا یې ترې پیسې غوښتې او همداراز ولایتونو او د کابل بېلابېلو برخو ته د وسلو د لېږد په برخو کې استفاده کېده.

محبوب شاه احرار وايي: «د غلو یوه ۸ کسیزه ډله چې ۶ یې نارینه او ۲ یې ښځې دي نیول شوې ده. یادو کسانو د کابل له۱۳مې حوزې سربېره د کابل په بېلابېلو سیمو کې له کورونو، روغتونونو او درملتونونو غلاوې کړې دي. په غزني او هرات کې هم غلاوې کړي دي».

د نوموړي په وینا، په یادو کسانو کې یوه یې پرسږکال د یوه صراف په وژنه کې هم لاس درلود.

د کابل مېشتو په وینا، په دې وروستیو کلونو کې په کابل ښار د غلاوو ګراف ډېر لوړ شوی او په رڼا ورځ خلک د یوه موټرسایکل او موټر لپاره وژل کېږي او د هوا په تیاره کېدو سره په ښار کې یو ډول ویره خپرېږي او هېڅوک زړه نه‌ښه کوي، چې د شپې له‌خوا له کورونو ووځي.

عباسي د چهارشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۰مه) ویلي چې افغانستان لا هم له سختو بشري بحرانونو سره مخ دی او ښځې او نجونې په دغه هېواد کې د بنسټیز تبعیض او سیستماتیکې ځپنې تر سیوري لاندې ژوند کوي.

نوموړې ټینګار کړی چې له طالبانو سره هر ډول د کډوالۍ تړون ښايي د افغانانو د جبري ستنولو او ایستلو لپاره زمینه برابره کړي؛ داسې هېواد ته چې د هغې په وینا، امنیتي وضعیت یې لا هم د اندېښنې وړ دی.

فرشته عباسي خبرداری ورکړی چې دا ډول اقدامات د هېوادونو له نړیوالو ژمنو سره په ټکر کې کېدای شي؛ هغه ژمنېچې د خلکو بېرته هغو ځایونو ته ستنول منع کوي، چېرې چې هغوی د شکنجې، جدي ګواښونو او یا هم د غیرانساني چلند له ګواښ سره مخ وي.

هغې زیاته کړې چې افغانستان د ډېرو وګړو، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو لپاره، د محدودیتونو، تبعیض او له اساسي حقونو د پراخې محرومیت فضا ګرځېدلې ده.

د بشري حقونو د څار سازمان دغې څېړونکې له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د کډوالۍ او له طالبانو سره د تعامل اړوند پرېکړو کې د بشري حقونو وضعیت او د افغانانو پر وړاندې شته ګواښونه په جدي توګه په پام کې ونیسي.

د نوموړې څرګندونې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په وروستیو میاشتو کې د افغان کډوالو د بېرته ستنولو او له طالبانو سره د نړیوالو اړیکو د څرنګوالي په اړه بحثونه زیات شوي دي.

ښاغلي اګلنډ پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې په ایران کې د افغان کډوالو ټولنه په نړۍ کې د کډوالو یو له تر ټولو لویو ټولنو څخه ده. هغه زیاته کړې چې دغه کډوال اوس مهال د جګړې او بندیزونو له امله په ایران کې له خورا ژور اقتصادي بحران سره لاس او ګرېوان دي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر د تهران په څنډو کې له یوه افغان کډوال محمود او د هغه له کورنۍ سره د خپلې لیدنې یادونه کړې ده. محمود چې پخوا یې د تڼیو جوړولو کار کاوه، اوس د اعصابو د یوې ناروغۍ له امله معلول شوی دی او مېرمن او ماشومان یې د هغه د کار د ژوندي ساتلو هڅه کوي.

جان اګلنډ خبرداری ورکړی چې که د ناروې د کډوالو شورا له لارې دغې کورنۍ ته نغدي مرستې ونه رسېږي، دوی به د کور د کرایې د ورکولو وس ونه لري او په کوڅو کې به پاتې شي. هغه ټینګار کړی چې په سیمه کې د روانو جګړو او ناورینونو په ترڅ کې باید د دغو بې‌وزله کډوالو لاسنیوی هېر نه‌شي.