فېسبوک د لنډې مودې لپاره په یو شمېر هېوادونو کې له کاره لوېدلی و

ډونالډ ټرمپ پر خپلې ټولنیزې پاڼې لیکلي چې د هوکړې په اړه د ایران کمزورې بیانیه له حقیقت څخه لیرې ده. ټرمپ ایراني چارواکي بې‌اعتباره بللي او زیاته کړې یې ده چې له هغوی سره په ښه نیت معامله کول امکان نه لري.

ټرمپ دا غبرګون وروسته له هغې وښود چې په رسنیو کې د واشنګټن او تهران ترمنځ د یوې احتمالي هوکړې د شرایطو په اړه ځینې راپورونه افشا شول.

دغو راپورونو په نړیوالو بازارونو هم اغېز کړی و او د تیلو د بیو په راټیټېدو کې یې رول درلود.

د راپورونو له مخې، په فارس خلیج کې د نښتو د پراخېدو د اندېښنو کمېدو او د تهران او واشنګټن ترمنځ د سیاسي تفاهم د نږدې کېدو په اړه د خبرونو خپرېدو، د نفتو په نړیوال بازار کې د بیو د ثبات لامل شوي وو.

خو د ټرمپ وروستیو څرګندونو دا ادعاوې تر پوښتنې لاندې راوستې دي.

فارس خبري اژانس د امریکا او ایران ترمنځ هوکړې ته د نږدې کېدو په اړه راپورونه رد کړي دي.

فارس لیکلي چې په سویس کې د احتمالي هوکړې لاسلیک یا مخامخ لیدنې په اړه هر ډول اټکلونه «د وړاندیزونو او امریکايي هیلو له ناسم برداشت پرته بل څه نه دي.»

دغه غبرګون وروسته له هغه مطرح شو چې بلومبرګ د باخبره چارواکو له قوله راپور ورکړ چې امریکا او ایران د یوې هوکړې لاسلیک ته، چې د «تفاهم یادښت» په چوکاټ کې به وي، نږدې شوي دي.

د بلومبرګ د راپور له مخې، د سویس جنېو ښار د دغې احتمالي تفاهم د لاسلیک لپاره د ممکنه ځای په توګه مطرح شوی دی.

دغه رسنۍ همدارنګه راپور ورکړی چې په تهران کې د موضوع ارزونه لا هم روانه ده او د وروستۍ تفاهم د ترلاسه کېدو په اړه لا تر اوسه «هیڅ بشپړ باور» نه شته.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې د طالب چارواکو د بلنې پرېکړه په اروپا کې له پراخو نیوکو سره مخ شوې ده او یو شمېر منتقدان یې دا کار د اروپايي ټولنې له بنسټیزو ارزښتونو او اصولو څخه شاتګ بولي.

برونر ټینګار وکړ چې له طالبانو سره اړیکې یوازې په تخنیکي او عملي کچه ترسره کېږي او هېڅکله د دې ډلې د حکومت د رسمیت پېژندنې معنا نه لري.

هغه وویل: «د وضعیت د ښه کېدو لپاره له دغو کسانو سره له خبرو پرته بله لار نشته. دا خبرې اترې لږ تر لږه د اروپايي اتباعو او همدارنګه د پناه غوښتونکو د وضعیت د ښه کولو لپاره مهمې دي».

د راپورونو له مخې، د اروپايي ټولنې له ۲۷ غړو هېوادونو څخه شاوخوا ۲۰ هېوادونو په یوه ګډ لیک کې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لپاره د عملي میکانیزمونو د جوړېدو غوښتنه کړې چې د استوګنې شرایط نه لري، په ځانګړي ډول هغه کسان چې جرمي مخینه لري یا په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

اروپايي ټولنې په وروستیو کلونو کې خپله د کډوالۍ پالیسي بدله کړې او تمرکز یې د ناقانونه کډوالو د ننوتلو د مخنیوي پر ځای د رد شویو پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو د بهیر پر چټکتیا کړی دی.

د بشري حقونو د بنسټونو غبرګون

د بشري حقونو ادارو او د ملګرو ملتونو کارپوهانو پر دې تګلارې سختې نیوکې کړې دي. د دوی په وینا، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د پناه غوښتونکو جبري ستنول، په داسې حال کې چې هېواد له سخت بشري ناورین، پراخې بې‌وزلۍ او د ښځو او نجونو پر وړاندې له سختو محدودیتونو سره مخ دی، یو ناقانونه او غیراخلاقي اقدام ګڼل کېږي.

اروپايي ټولنې ویلي چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ د افغانستان وګړو د غړو هېوادونو په بېلابېلو برخو کې نږدې یو میلیون د پناه غوښتنې دوسیې ثبت کړې دي، چې شاوخوا نیمايي یې منل شوې دي.

په همدې حال کې، جرمني هم له ۲۰۲۴ کال راهیسې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لړۍ پیل کړې چې په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

د «اوستوروزنو نووستي» خبري اژانس د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) په یوه راپور کې ویلي، د «روستوفنادونو» د «اکتیابرسکي» سیمې محکمې د تېرې جمعې په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه)د «یګور اې» په نوم یوه ۱۹ کلن ځوان پر طالبانو د نیوکو له امله ۱۰زره روبله جریمه کړی دی.

راپور زیاتوي، یاد ځوان د روسیې په «VKontakte» ټولنیزه شبکه کې د دغه خبر: «طالبان به روسیه له انارو، ممیزو، کوکا کولا، قالینو او پنبې څخه ډکه کړي»، په کمنټ کې لیکلي وو: «دوی په روسیه کې څه ګند کوي، وحشیان».

د محکمې د پرېکړې له‌مخې، دغه ډول څرګندونې «د روسيې فدراسیون او د افغانستان د ولسونو ترمنځ دوښمني» راپاروي.

دغه ځوان تر دې مخکې هم په ټولنیزو شبکو کې د بېلابېلو خبرونو او په ځانګړې توګه د کډوالو اړوندو خبرونو په کمنټونو کې «د کډوالو د وژلو او د هغوی ملکیتونو ته د زیان رسولو» تبلیغ هم کاوه.

د «یګور اې» په نوم دغه ۱۹ کلن ځوان په محکمه کې خپل جرم منلی او پښېماني یې ښودلې ده.

تر دې مخکې په روسیه کې خلک له طالبانو د ملاتړ له امله محاکمه کېدل؛ لکه د خبریالې «نادیژدا کیورکووا» پر وړاندې د ترهګرۍ د توجیه کولو په دوسیه کې، یو تور دا وو، چې هغې په ۲۰۲۱ کال کې په کنایوي ډول لیکلي وو: «طالبان تکړه دي».

په افغانستان کې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له نورو محدودیتونو سربېره پر افغان نجونو او ښځو ګڼ محدودیتونه ولګول او په ۲۰۲۴ کال کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین طالبان «له ترهګرۍ سره په مبارزه کې متحدین» وبلل. د ۲۰۲۵ کال په اوړي کې، مسکو لومړی هېواد وو چې طالبان یې په رسمیت وپېژندل او دغه ډله یې د ترهګرۍ سازمانونو له نوملړ څخه واېستله او په مسکو کې یې د هغوی سفیر هم ومانه.

شاوخوا ۲ اونۍ مخکې، روسیې او طالبانو د نظامي-تخنیکي همکاریو یو تړون هم لاسلیک کړ، خو لا تر اوسه د دغه تړون بشپړ جزییات نه‌دي خپاره شوي.

د پنټاګون ویاند هم تایید کړې چې د ودانۍ داخلي څارنیزو سیستمونو د «هوا د کیفیت ستونزه» تشخیص کړې ده.

د نوموړي په وینا، تر هغه چې د دې ستونزې ماهیت او اهمیت په بشپړه توګه روښانه نه شي، احتیاطي اقدامات به دوام ولري.

تر اوسه چارواکو د یادې پېښې د اصلي لامل، د خطرناکو موادو د ډول او یا هم د احتمالي زیانونو او ټپیانو په اړه نور جزییات نه دي خپاره کړي.