پر ډیورنډ کرښه تړلې لارې؛ پاکستان خپلې سوداګریزې لارې بدلوي

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې د طالب چارواکو د بلنې پرېکړه په اروپا کې له پراخو نیوکو سره مخ شوې ده او یو شمېر منتقدان یې دا کار د اروپايي ټولنې له بنسټیزو ارزښتونو او اصولو څخه شاتګ بولي.

برونر ټینګار وکړ چې له طالبانو سره اړیکې یوازې په تخنیکي او عملي کچه ترسره کېږي او هېڅکله د دې ډلې د حکومت د رسمیت پېژندنې معنا نه لري.

هغه وویل: «د وضعیت د ښه کېدو لپاره له دغو کسانو سره له خبرو پرته بله لار نشته. دا خبرې اترې لږ تر لږه د اروپايي اتباعو او همدارنګه د پناه غوښتونکو د وضعیت د ښه کولو لپاره مهمې دي».

د راپورونو له مخې، د اروپايي ټولنې له ۲۷ غړو هېوادونو څخه شاوخوا ۲۰ هېوادونو په یوه ګډ لیک کې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لپاره د عملي میکانیزمونو د جوړېدو غوښتنه کړې چې د استوګنې شرایط نه لري، په ځانګړي ډول هغه کسان چې جرمي مخینه لري یا په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

اروپايي ټولنې په وروستیو کلونو کې خپله د کډوالۍ پالیسي بدله کړې او تمرکز یې د ناقانونه کډوالو د ننوتلو د مخنیوي پر ځای د رد شویو پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو د بهیر پر چټکتیا کړی دی.

د بشري حقونو د بنسټونو غبرګون

د بشري حقونو ادارو او د ملګرو ملتونو کارپوهانو پر دې تګلارې سختې نیوکې کړې دي. د دوی په وینا، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د پناه غوښتونکو جبري ستنول، په داسې حال کې چې هېواد له سخت بشري ناورین، پراخې بې‌وزلۍ او د ښځو او نجونو پر وړاندې له سختو محدودیتونو سره مخ دی، یو ناقانونه او غیراخلاقي اقدام ګڼل کېږي.

اروپايي ټولنې ویلي چې د ۲۰۱۳ او ۲۰۲۴ کلونو ترمنځ د افغانستان وګړو د غړو هېوادونو په بېلابېلو برخو کې نږدې یو میلیون د پناه غوښتنې دوسیې ثبت کړې دي، چې شاوخوا نیمايي یې منل شوې دي.

په همدې حال کې، جرمني هم له ۲۰۲۴ کال راهیسې د هغو افغان پناه غوښتونکو د ایستلو لړۍ پیل کړې چې په جنایي جرمونو محکوم شوي دي.

د «اوستوروزنو نووستي» خبري اژانس د پنجشنبې په ورځ (د غبرګولي ۲۱مه) په یوه راپور کې ویلي، د «روستوفنادونو» د «اکتیابرسکي» سیمې محکمې د تېرې جمعې په ورځ (د غبرګولي ۱۵مه)د «یګور اې» په نوم یوه ۱۹ کلن ځوان پر طالبانو د نیوکو له امله ۱۰زره روبله جریمه کړی دی.

راپور زیاتوي، یاد ځوان د روسیې په «VKontakte» ټولنیزه شبکه کې د دغه خبر: «طالبان به روسیه له انارو، ممیزو، کوکا کولا، قالینو او پنبې څخه ډکه کړي»، په کمنټ کې لیکلي وو: «دوی په روسیه کې څه ګند کوي، وحشیان».

د محکمې د پرېکړې له‌مخې، دغه ډول څرګندونې «د روسيې فدراسیون او د افغانستان د ولسونو ترمنځ دوښمني» راپاروي.

دغه ځوان تر دې مخکې هم په ټولنیزو شبکو کې د بېلابېلو خبرونو او په ځانګړې توګه د کډوالو اړوندو خبرونو په کمنټونو کې «د کډوالو د وژلو او د هغوی ملکیتونو ته د زیان رسولو» تبلیغ هم کاوه.

د «یګور اې» په نوم دغه ۱۹ کلن ځوان په محکمه کې خپل جرم منلی او پښېماني یې ښودلې ده.

تر دې مخکې په روسیه کې خلک له طالبانو د ملاتړ له امله محاکمه کېدل؛ لکه د خبریالې «نادیژدا کیورکووا» پر وړاندې د ترهګرۍ د توجیه کولو په دوسیه کې، یو تور دا وو، چې هغې په ۲۰۲۱ کال کې په کنایوي ډول لیکلي وو: «طالبان تکړه دي».

په افغانستان کې د ۲۰۲۱ کال په اګست کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له نورو محدودیتونو سربېره پر افغان نجونو او ښځو ګڼ محدودیتونه ولګول او په ۲۰۲۴ کال کې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین طالبان «له ترهګرۍ سره په مبارزه کې متحدین» وبلل. د ۲۰۲۵ کال په اوړي کې، مسکو لومړی هېواد وو چې طالبان یې په رسمیت وپېژندل او دغه ډله یې د ترهګرۍ سازمانونو له نوملړ څخه واېستله او په مسکو کې یې د هغوی سفیر هم ومانه.

شاوخوا ۲ اونۍ مخکې، روسیې او طالبانو د نظامي-تخنیکي همکاریو یو تړون هم لاسلیک کړ، خو لا تر اوسه د دغه تړون بشپړ جزییات نه‌دي خپاره شوي.

د پنټاګون ویاند هم تایید کړې چې د ودانۍ داخلي څارنیزو سیستمونو د «هوا د کیفیت ستونزه» تشخیص کړې ده.

د نوموړي په وینا، تر هغه چې د دې ستونزې ماهیت او اهمیت په بشپړه توګه روښانه نه شي، احتیاطي اقدامات به دوام ولري.

تر اوسه چارواکو د یادې پېښې د اصلي لامل، د خطرناکو موادو د ډول او یا هم د احتمالي زیانونو او ټپیانو په اړه نور جزییات نه دي خپاره کړي.

ښاغلي اګلنډ پر خپلې اېکس پاڼې لیکلي چې په ایران کې د افغان کډوالو ټولنه په نړۍ کې د کډوالو یو له تر ټولو لویو ټولنو څخه ده. هغه زیاته کړې چې دغه کډوال اوس مهال د جګړې او بندیزونو له امله په ایران کې له خورا ژور اقتصادي بحران سره لاس او ګرېوان دي.

د ناروې د کډوالو شورا مشر د تهران په څنډو کې له یوه افغان کډوال محمود او د هغه له کورنۍ سره د خپلې لیدنې یادونه کړې ده. محمود چې پخوا یې د تڼیو جوړولو کار کاوه، اوس د اعصابو د یوې ناروغۍ له امله معلول شوی دی او مېرمن او ماشومان یې د هغه د کار د ژوندي ساتلو هڅه کوي.

جان اګلنډ خبرداری ورکړی چې که د ناروې د کډوالو شورا له لارې دغې کورنۍ ته نغدي مرستې ونه رسېږي، دوی به د کور د کرایې د ورکولو وس ونه لري او په کوڅو کې به پاتې شي. هغه ټینګار کړی چې په سیمه کې د روانو جګړو او ناورینونو په ترڅ کې باید د دغو بې‌وزله کډوالو لاسنیوی هېر نه‌شي.

د اروپا د بهرنیو اړیکو شورا د یادې سروې معلومات د جي‌۷ او ناټو له سرمشریزې څخه وړاندې خپاره کړي دي او د دې ښکارندويي کوي چې اروپایان د یوه باوري امنیتي ملګري په توګه پر واشنګټن خپل باور له لاسه ورکوي.

په سروې کې د ټولو ګډون کوونکو هېوادونو ډیری وګړو داسې شک څرګند کړی چې که پرې برید وشي، ښايي امریکا به د هغوی دفاع ته ونه دانګي.

د یادې سروې له‌مخې، اروپایان د تېر کال په پرتله څلور سلنه زیات د خپلو هېوادونو د دفاعي لګښتونو د زیاتوالي ملاتړ کوي او ایټالیا یوازینی هېواد دی چې لاهم پکې اکثریت د دفاعي لګښتونو له زیاتوالي سره مخالف دی.

په یاده سروې کې د ۱۵ اروپايي هېوادونو۴۷ سلنه ګډونوال د دفاعي پروګرامونو د تمویل لپاره د اروپايي ټولنې د ګډ پور اخېستلو له طرحې ملاتړ کوي، چې د یادې طرحې ډېر ملاتړ په پرتګال کې ۵۹ سلنه، په ډنمارک کې ۵۶ سلنه او هالنډ کې ۵۵ سلنه ثبت شوی دی.

د سروې له‌مخې، ډیری ګډونوال بیا د امریکا پر پوځي تجهیزاتو د تکیې کمولو او د اروپايي بدیلونو د کارولو ملاتړ کوي، خو پولنډ یوازینی هېواد دی چې اکثریت پکې د امریکايي وسلو د پېرلو د زیاتوالي پلویان دي.

له بلغاریا پرته په سروې کې د شاملو ټولو هېوادونو اکثریت، باور لري چې د امریکا او اروپا اړیکې به هغه مهال ښې شي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ له واک لرې شي.