فرانسه د نایجیریا د پوځ له فشارونو وروسته له دغه افریقایي هیواده خپل پوځيان باسي

تر دې مخکې پاپ فرانسیس اوکراین ته د وسلو ورکړه يوه اخلاقي چاره بللې وه.

رویټرز راپور ورکړی چې پاپ فرانسیس د شنبې په ورځ د فرانسې له مارسي ښار څخه د راستنېدو په حال کې خبریالانو ته وویل، دا چې د اوکراین د سولې په برخه کېیې هڅو پایله و نه لرله، خفه دی.

هغه ناڅاپه د وسلو د شرکتونو رول ته په اشارې سره وویل: «داسې ښکاري چې دا جګړه نه یوازې د روسیې او اوکراین د ګټو لپاره پرېکنده ده، بلکې د وسلو خرڅلاو او د وسلو سوداګري هم ده.»

هغه زیاته کړه: «موږ باید د دغو کسانو له ژوند او مرګ سره لوبې ونه کړو، مونږ باید له دوی سره د دوی د ستونزو په حل کې مرسته وکړو...اوس يې ګورو چې ځینې هیوادونه په شا کیږي او نه غواړي اوکراین ته وسلې ورکړي.»

د واټیکان ویاند بیا د کاتولیکانو د مشر د څرګندونو په اړه وضاحت ورکړ او ویي ویل، «دا خبرې په دې معنا نه دي چې پاپ فرانسیس د اوکراین په جګړه کې د کوم هېواد اړخ اخلي او یا له حکومتونو غواړي، چې اوکراین ته وسلې ولېږي او یا یې و نه لېږي.»

مټئو بروني وویل: «دا څرګندونې د وسلو د صنعت د پایلو په اړه وې: پاپ غوښتل ووایي چې د وسلو پلورونکي د خپلو انتخابونو لپاره پیسې نه ورکوي، خو دا چې دا د اوکراینیانو په څېر عادي خلک دي چې بیه یې ورکوي او وژل کیږي.»

یو شمېر لویدیځ حکومتونه لکه د امریکا متحده ایالات په کور دننه له سیاسي فشار سره مخ دي چې اوکراین ته د وسلو له استولو ډډه وکړي او یا یې اندازه کمه کړي.

پاپ فرانسیس سره له دې چې د وسلو نړیواله سوداګري غندي، خو تیر کال یې اوکراین ته د وسلو مرسته له اخلاقي پلوه سمه بللې وه، ځکه چې هغه مهال یې ویلي و، «دوی د روسیې د یرغل په وړاندې له ځانه دفاع کوي.»

نارینه زده کوونکي د اوږد ویښتانو، ږیرو او بریتو، او همدارنګه د "نا دودیز" ورپورې توکو او کمربندونو څخه هم منع دي.

په ایران کې د زده کړیالانویو شمیر فعالان وايي، اسلامي جمهوریت هڅه کوي چې دغه بندیزونه له بېلابېلو لارو په نورو پوهنتونونو کې هم عملي کړي.

د ایران انټرنېشنل له لوري د ترلاسه شویو راپورونو پر بنسټ، د ایران حکومت پورې تړلي اجنټان ګمارل شوي چې د زده کړیالانو تګ راتګ وڅاري.

د «قیام تا سرنګوني» په نوم یوې هیکرې ډلې چې د ایراني حکومت په مخالفې ډلې پورې اړه لري، د علومو وزارت د څه باندې ۵۰۰ ویب سایټونو او کمپیوټرونو په هک کولو سره له شلو زرو څخه زیاتو اسنادو ته لاسرسی پیدا کړی دی.

دغه اسناد ښيي چې د تهران د علم او صنعت په پوهنتون کې د دغه پوهنتون د استادانو په همکارۍ ۷۴۰ کامرې فعالې او د اعتراض کوونکو محصلینو د مخ پیژندنې سافټویر يې کارولی دی.

زده کړیالانو او استادانو په بیلابیلو بیانونو کې ویلي چې د محصلانو او استادانو په غندنه، ایستلو او ځنډولو کې به د ایراني حکومتدغه ګامونهدوی شاتګ ته اړ نه کړي.

د تهران پولیسو د دې کار انګیزه شخصي دښمني بللې ده.

د تهران د جنايي چارو د څارنوالۍ د څلورمې څانګې پلټونکي وويل، چې تورن په پټه يو کور ته ننوتلی او نهه تنه ځوانان يې په داسې حال کې چې ويده وو؛ سوځولي دي.

تورن د تېښتې پر مهال په لاسونو، پښو او مخ سوځېدلی او نیول شوی دی.

د پولیسو په وینا؛ تورن تر نیول کېدو وروسته په خپل جرم اعتراف کړی او د دغه عمل انګیزه یې داسې بیان کړې ده: «زه له افغانستان څخه ایران ته راغلم او کار مې پیل کړ، زه درې ورځې په یو کور کې اوسېدم، خو د کور خاوند له کوره وشړلم."

تورن له خپل کار ځای څخه د خپل ورور د شړلو خبره هم وکړه او ویې ویل: “زما ورور په یوه دوکان کې کار کاوه، چې د جنجال له امله هغه هم له کاره ګوښه شوی”.

هغه وويل چې دغه مسايل د دې لامل شوي، چې د دغو ٩ کسانو پر وړاندې کرکه یې پيدا شي او دغه ډول اقدام وکړي.

د تهران د جنايي چارو چارواکي وايي، چې د وژل شویو کسانو جسدونه د لا زیاتو څېړنو لپاره عدلي طب ته لېږدول شوي دي.

جان ایلیف په کندز ولایت کې وویل، چې کاري فرصتونه محدود دي او بهرنۍ مرستې د افغانستان د خلکو لپاره حیاتي سرچینه ګرځیدلې ده.

ښاغلي ایلیف د یکشنبې په ورځ (د تلې دویمه) د کندز ښار د خلکو د ژوند د یوې ویډیو په خپرولو سره په افغانستان کې د خلکو د ژوند د سخت وضعیت په اړه خبرداری ورکړ.

هغه وویل: "خلک د پیرودلو لپاره خورا لږې سرچینې لري، کاري فرصتونه خورا لږ دي، خلکو لا د مخه خپله سپما خلاصه کړې او اکثرو یې خپل ملکیتونه پلورلي دي."

هغه زیاته کړه: "هغه نغدې پیسې چې موږ یې ویشلې دي، دا د دغو فقر ځپلو خلکو لپاره د ژوند د نجات یوه لاره ده او اکثر خلک پرې متکي دي."

ایلیف همداراز د بودیجې د نشتوالي له امله له نړۍوال خوراکي پروګرام څخه د ۸۵ سلنه اړمنو کسانو د ایستلو اعلان وکړ او ویې ویل: «د خوړو نړۍوال پروګرام له بې ساري مالي بحران سره مخامخ دی. موږ سږني ژمي کې د 15 میلیونو خلکو سره د مرستې لپاره یو ملیارد ډالرو ته اړتیا لرو."

تر دې مخکې د خوړو نړۍوال پروګرام ویلي وو، چې په افغانستان کې تر شپږ میلیونو ډېر خلک له بېړنۍ لوږې سره مخ دي.

د اسیا لپاره د نړۍوال خوراکي پروګرام سیمه ییز مشر ټینګار وکړ، چې مرستندویه هېوادونه باید د بشري دلایلو له مخې ګام پورته کړي او د افغانستان په راتلونکي کې پانګونه وکړي.

په داسې حال کې چې یو شمېر امریکايي رسنیو امریکا په نړۍ کې د زیاتې وسلې لرونکی هېواد بللی دی، د امریکا ولسمشر جو بایډن د روز ګارډن د پرانیستې په مراسمو کې وویل، چې وسلې په امریکا کې د ماشومانو د وژنې یو له سترو لاملونو څخه دي.

هغه وویل، چې د ترافیکي پېښو، کینسر او نورو وژونکو ناروغیو په نسبت د وسلې د استعمال په اساس د وژنې پېښې زیاتې او د اندېښنې وړ دي.

د امریکا ولسمشر زیاته کړه، چې په روان کال کې د وسلو د کارولو له امله په امریکا کې له ۳۰ زرو څخه زیاتې وژنې شوي دي او دا ارقام د اندېښنې وړ دي.

نوموړي وویل، چې په امریکا کې د وسلو د کنټرول لپاره په موجوده قانون او د تشدد د مخنیوي د پاره یې یوه نوې فیډرالي اداره جوړه کړې، چې مشري به یې د ولسمشر مرستیاله کمیلا هیرس کوي.

د امریکا د قانون له مخې؛ هر وګړی کولی شي، چې له ځانه سره وسله ولري.

په امریکا کې د وسلو د قانوني کارولو او قاچاق په اړه ګڼې اندېښنې موجودې دي، له دې وړاندې بایډن په وار – وار له کانګرس څخه غوښتي، چې د وسلو د کارونې د مخنیوي قانون دې تصویب کړي.

خو په ورته وخت کې دغه قانون ګڼ مخالفین هم لري او هغوی استدلال کوي، چې د قوانینو او بشري نورمونو له مخې هر انسان حق لري، چې له ځانه د دفاع لپاره وسله ولري.