د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر د کلیوالو ښځو د نړۍوالې ورځې په مناسبت لیکلي، چې د هرات په لرې پرتو کلیوالو سیمو کې د وروستیو زلزلو له امله تر نورو اقشارو ښځې ډېرې زیانمنې شوې دي.
د اکټوبر ۱۵مه د ملګرو ملتونو په کالیز کې د کلیوالو ښځو نړۍواله ورځ نومول شوې ده.
د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ د دفتر د معلوماتو له مخې، اوسمهال د هرات له ښځو سره د متخصصینو د مشورو او ټولنیزو رواني مرستو له لارې ملاتړ کېږي.
په ورته وخت کې د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق «یونیسېف» هم ویلي، چې د هرات ولایت د وروستیو زلزلو په زیانمنو شویو کې یې نږدې ۹۰ زیانمن شوي ښځې او ماشومان دي.
د تېرې اونۍ له پیله په هرات کې څو ځله زلزله شوې، نن د یکشنبې ورځ «د تلې ۲۳مه» سهار د افغانستان لویدیځ هرات ولایت د رېښتر په کچه ۶،۳ درجې زلزلې ولړزاوه.
تر لومړۍ زلزلې نږدې شل دقیقې وروسته د دویم ځل لپاره هم د ۵،۵ درجې په شدت زلزله وشوه او په هغې پسې بیا بله ۴،۲ زلزله وه.
د نننۍ زلزلې د لومړي ټکان مرکز د هرات ښار ۳۶ کیلو مترۍ کې او د دويم ټکان مرکز د یاد ولایت په ۲۶ کیلو مترۍ کې ښودل شوی.
ځايي سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، چې طالبانو د لغمان په دولت شاه ولسوالۍ کې د تېر حکومت دوه نظامیان وژلي دي. سرچېنې زیاتوي؛ طالبانو د پخواني حکومت د ملي اردو یو پخوانی افسر او بل ضابط په ناامنیو کې د لاس لرلو په تور ووژل.
ځايي سرچېنې وايي، چې طالبانو دا دوه تنه د پخواني حکومت نظامیان دادی خان او جاوید تېره شپه (د میزان ۲۳ مه) د شپې دوه نیمې شاوخوا له کور څخه ویستي او د زیاتې شکنجې وروسته یې ووژل.
بل خوا د طالبانو د لغمان امنیه قومندانۍ د یوې خبرپاڼې خپرولو سره ویلي؛ دا دوه تنه پخواني نظامیان یې په دغه ولسوالۍ کې په ناامنۍ کې په لاس لرلو تورن کړي دي او ویلي چې د جګړې پرمهال وژل شوي دي.
د وژل شوو پخوانیو نظامیانو کورنۍ غړي وايي، چې دادی خان او جاوید له هېڅ کومې وسلوالې ډلې سره همکاري نه درلوده او د جمهوریت له ړنګېدو سره د لغمان دولت شاه ولسوالۍ د ګړان کلي کې پر بزګری بوخت وو.
دوی زیاتوي، چې د دولت شاه ولسوالۍ طالبانو ته یو شمیر ځايي مشران ورغلي ترڅو مړي خاورو ته وسپاري، خو طالبانو د مړو ورکولو څخه انکار کړی دی او ځايي مشران یې رټلي دي.
کورنۍ غړي یې وايي: "طالبانو دا کسان له کورونو وویستل او وروسته یې په ډبرو ووېشتل ، د زیاتې شنکجې وروسته یې مړي د ولسوالۍ په دروازه کې اچولي دي او خلک یې نندارې ته راټول دي".
هغه انځورونه چې افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلې، په کې ښکاري چې دا دوه پخواني نظامیان ډېرو شکنجو وروسته په بې رحمۍ سره وژل شوي دي.
په تېرو څو میاشتو راهسې د لغمان دولت شاه ولسوالۍ کې د ازادۍ جبهې پر طالبانو باندې د څو پرلپسې بریدونه پړه پر غاړه اخیستې ده.
په ملګرو ملتونو کې د افغانستان سرپرست استازي نصیر احمد فایق ( د تلې په ۱۹مه) د بشري حقونو د پراختیا او ساتنې د عمومی اسمبلۍ د درېیمې کمېټې ناستې ته وویل، چې د طالبانو ضد ډلو د غړیتوب په تور د پخوانیو امنیتي ځواکونو او ملکي وګړو خپلسري نیول او ناقانونه وژنې لا هم روانې دي.
د قطر لومړي وزیر عبدالرحمن ال ثاني نن یکشنبه «د تلې ۲۳مه» په دوحه کې د افغانستان په چارو کې د ملګرو ملتونو له ځانګړي همغږي کوونکي فریدون سینیرلي اوغلو سره وکتل. ال ثاني دې لیدنه کې په افغانستان کې د امنیت او ثبات د ټینګښت لپاره د ملګرو ملتونو له هڅو د دوحې پر ملاتړ ټینګار وکړ.
د قطر د بهرنیو چارو وزارت په یوه اعلامیه کې ویلي، چې په دې کتنه کې د قطر او ملګرو ملتونو ترمنځ پر همکاریو او د افغانستان په وروستیو پرمختګونو خبرې شوې دي.
اعلامیه زیاتوي، چې په دې کتنه کې د قطر لومړي وزیر د افغانستان له خلکو سره د پرمختګ او هوساینې د هیلو د پوره کولو لپاره د قطر پر ژمنو ټینګار کړی دی.
د افغانستان په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړي همغږي کوونکي همدارنګه په افغانستان کې د تلپاتې سولې د ترلاسه کولو لپاره د نړیوالو د ملاتړ لپاره د قطر د دوامداره هڅو هرکلی وکړ.
قطر د طالبانو یو له هغو ملاتړو هېوادونو څخه دی، چې په د امریکا او طالبانو تر منځ د خبرو کوربه توب یې کاوه او د افغانستان د وروستي جمهوري دولت له سقوط وروسته لا هم په نړیوال سټیج د دغې ډلې د ملاتړ لپار کار کوي.
د افغانستان ملي مقاومت جبهې په نوم د طالبانو مخالفه وسلواله ډله د حماس او اسراییل ترمنځ پر روانه جګړه اندېښنه ښيي او له ملګرو ملتونو غواړي، چې د بندېدو لپاره یې سملاسي اقدامات وکړي. دا جبهه له غزې د خلکو اجباري ويستل او پر هغوی د اسراییل ممکنه برید د نړۍوالو اصولو خلاف بولي.
د افغانستان ملي مقاومت جبهه نن یکشنبه ( د تلې ۲۳مه) په یوه بیان کې د ملګرو ملتونو د فیصلو او پرېکړه لیکونو په چوکاټ کې د خپلواک فلسطین لپاره د فلسطنیانو د غوښتنو ملاتړ کوي.
په بیان کې راغلي، چې جنجالي سیمو کې د مېنو جوړولو لپاره د اسراییل هڅې د روان کړکېچ اصلي پاروونکی عنصر دی.
په دې بیان کې پر اسلامي هېوادونو غږ شوی، چې د فلسطیني کړکېچ د عادلانه حل لپاره د خپلمنځي او نړۍوال یووالي لپاره ګام پورته کړي.
اسراییل د غزې د شمال اوسېدونکو ته ویلي، چې له خپلو مېنو څخه ووځي.
د اسراییل پوځ وايي، د حماس د له منځه وړلو لپاره په دغه سیمه کې پراخ عملیات کوي.
د اسراییل له خبرداري وروسته په زرګونو خلک د غزې سوېل ته کډه شوي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت په یوه خبرپاڼه کې اعلان وکړ، چې جاپان د افغانستان لپاره نوی سفیر ټاکلی دی. د دغې خبرپاڼې له مخې، په افغانستان کې د تاکاشي اوکادا د ماموریت موده پای ته رسېدلې او د هغه پر ځای تاکویوشي کورمیا معرفي شوی دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ د ـ میزان ۲۳ مه ـ په یوه خبرپاڼه کې لیکلي چې د جاپان سفیر تاکاشي اوکادا د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیر خان متقي سره په الوداعي یا مخه ښه لیدنه کې ویلي چې په افغانستان کې یې ماموریت پای ته رسېدلی دی.
په افغانستان کې د جاپان سفارت هم د یکشنبې په ورځ د ـ میزان۲۳ مه ـ د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت خبرپاڼه بیا خپره کړې ده.
د جاپان د سفارت د خبرپاڼې له مخې، تاکاشي اوکادا ټینګار وکړ چې په افغانستان کې د ښځو د حقونو، د نجونو د زدکړې او سیاسي مسلې باید حل شي.
په ورته وخت کې نوموړي ژمنه وکړه چې جاپان به د افغانستان له خلکو سره خپلو مرستو ته دوام ورکړي.
بي بي هندیې د جمعې په ماښام له ژوند سره خدای پاماني وکړه او د شنبې په ورځ دا خبر ډېر ځایه خپور شو چې د شاه امان الله لورهندیه د څلور نوي کلونو په عمر په روم کې وفات شوه.
که یو څوک څو نوي کلن هم شي او په دومره اوږده عمر کې لوی کارونه هم وکړي، خو که یې مثلا پلار ډېر مشهور سړی وي، د ده یاد دې د معرفي لپاره به معمولا د پلار نوم ورسره یادېږي، او دغه دود یو داسې احساس پیدا کوي لکه پلانۍ یا پلانی خو ځکه مهم دي چې د لا مهم کس له کورنۍ سره تعلق لري.
هندیه په داسې کورنۍ کې دنیا ته راغله چې مشهور کسان پکې زیات وو. که یې پلار د افغانستان ډېر نومیالیپاچا و، مور یې هم د افغانستان د تاریخ ډېره مشهوره مېرمن او ملکه وه.
که یې مورنی نېکه د افغانستان د ژورنالیزم پلار محمود طرزی و، مورنۍ انا یې هم د افغانستان په تاریخ کې د ښځو لپاره د لومړۍ خپروونې «ارشاد النسوان» مسووله او په هېواد کې د ښځو د لومړني مکتب مدیره، اسما طرزي، وه.
دغه راز که یې د پلار له خوا نیکه پاچا و، د پلار له خوا انا یې «سرور سلطان» هم د اکثرو پخوانیو ملکو برعکس، په سیاسي او اجتماعي ژوند کې زیاته فعاله وه.
د کورنۍ د غړیو نوم او مقام د هندیې لپاره چې د پلار له جلاوطنۍ وروسته دنیا ته راغله، یوازې یوه خاطره وه او طبعا ترخه خاطره. دې خاطرو دا په روحي او ذهني جنجالونو هم مبتلا کولای شوه او د ابوالمعاني بېدل غوندې یې دا سبق هم ورکولای شوی چې:
در این ستمکده نومیده خفته ای بېدل
به آرزوی دلت می دهم قسم برخېز
له نېکه مرغه هندیې ماته ونه منله، وارخطا نه شوه، نه تېرو خاطرو د افسوس کولو په لومه کې ایساره کړه او نه د کورنۍ بېوزلي له ژوند کولو بېزاره. په سویس او روم کې یې زدکړې وکړې، پوهنتون یې ولوست، استاده شوه او ورسره یې هغه ځای هېر نه کړ چې مور و پلار یې پکې د ابد په خوب ویده وو. لکه څنګه چې دې په مختلفو مرکو کې ویلي وو، پلار ورته د وطن کیسې زیاتې کولې او د افغانستان او اسلام د تاریخ په اړه یې معلومات ورکول.
له وطن او وطنوالو سره مینه د دې سبب شوه چې هندیې یوازې ځان ته ژوند ونه کړ، بلکې د ژوند په وروستیو څلور لسیزو کې یې خپل زیات وخت د افغانانو خدمت ته بېل کړ.
دې به په اروپا کې مرستې ټولولې او د مهاجرو کمپونو ته به یې رسولې. د بيوزلو مېرمنو او ماشومانو خدمت ته یې ملا وتړله، د جذام د ناروغانو چوپړ ته یې پام شو، په جګړه کې سخت ټپي شوي ماشومان یې د علاج لپاره اروپا ته ورسول او په خپل کور کې یې دېره کړل، هغه لباسونه یې راټول کړل چې اروپایانو نور نه اغوستل، که یې تڼۍ شلېدلې وې، هغه یې ورته په خپل لاس وګنډلې، که یې پینه په کار وه، په خپل لاس یې پینه کړل او که یې وتو پکار و، وتو یې کړل چې د وطن بېوزلان ورته خوشحاله شي.
دې په دومره زیاتو جامو پینې ولګولې چې خپلو اولادونو به په ټوکو د پینه لګولو متخصصه بلله.
د جمهوریت په کلونو کې افغانستان ته د شهزاده ګۍ هندیې تګ راتګ زیات شو. ویل به یې ډېر مې زړه غواړي چې په خپل لاس خلکو ته مرستې ورسوم.
د جمهوریت په وروستیو کلونو کې، چې دارالامان او د پلار ځینې نور یادګارونه یې ورغول شول، په کابل کې خوشحاله وه. ما په وروستي ځل د ۱۳۹۸ کال په اوړي کې په شاه دوشمشېره جومات کې ولیده.
دغه وخت نو دا نوي کلنه وه خو صحت یې ښه و او ذهن یې فعال و. د شاه دوشمشېره د جومات د ترمیم کارونه روان وو. دې ته مې پام شو چې د جومات چت، دېوالونو او کړکیو ته په ځیر،ځیر ګوري. دا جومات د دې د انا، سرور سلطان، یادګار دی. په هغه ورځ یې راته وویل چې انا مې په جلاوطنۍ کې له موږ سره وه. زما یاده ده. تلاوت به یې کاوه، ژړل به یې او خپل جوړ کړي شعرونه به یې په ټیټ اواز په ترنم سره زمزمه کول. هندیې وویل چې د انا دا یو بیت یې لا په حافظه کې پاتې دی: سلطانه ژاړي/ له خدایه غواړي
هر ښار ځینې داسې مکانونه لري چې د هغه ښار سیمبولونه یې بللای شو. شاه دوشمشېره د کابل ډېر مشهورسیمبول دی. سرور سلطان نور تعمیراتي کارونه هم کړي دي. د ښځو د نهضت په پیل کې یې برخه وه.
له بندیانو او بیوزلو سره په مرستو مشهوره وه او سیاسي نقش یې هم زیات و خو زموږ د تاریخ لیکنې یو عیب دا دی چې صرف په ځینو کسانو متمرکز وي او خصوصا د ښځو غوندې ځپل شویو قشرونو ته پکې لازمه توجه نه کېږي.
د سرور سلطان په نقش او کارونو هم شاید ځکه زیات خبر نه یو چې یوه ښځه وه او له هندیې سره په شویو خبرو او مرکو کې مو هم شاید ځکه ډېرې پوښتنې د هغې د پلار په باره کې وې چې د پلار له نوم او کارنامو سره یې زیات بلد وو او دا د اکثرو کسانو تمایل دی چې غواړي پيژندل شوي کسان نور هم وپیژني، حال دا چې هندیې په خپل ژوند کې خپلې کارنامې لرلې. داسې ژوند چې زدکړه ترې کېدای شي او داسې کارنامې چې د انسانانو د ژوند په خدمت کې وې.