د پاکستان سرپرست لومړی وزیر وايي، افغان طالبان ښه پوهېږي چې د تحریک طالبان پاکستان وسلوال د دغه هېواد پرضد له کومه ځایه عملیات کوي. د انوارالحق کاکړ په خبره، پاکستاني طالبان د منځنۍ اسیا هېوادونو کې نه، بلکې افغان ځمکه کې دي او له هغه ځایه د پاکستان پرضد عملیات پلانوي.
افغان طالبانو د پاکستاني چارواکو دا تورونه تل رد کړي او وایي، هیچا ته اجازه نه ور کوي چې افغانستان د نورو هېوادونو پرضد وکاروي.
طالبان وايي، دوی پاکستان کې امن غواړي او په همدې خاطر یې د واک په لومړیو کې د اسلام اباد او پاکستاني طالبانو د خبرو کوربتوب هم وکړ.
انوارالحق کاکړ هم د جیو نیوز جرګه پروګرام کې ویلي، کله چې دوه کاله مخکې د خبرو تظاهر وشو، نو د ټي ټي پي خلک د کابل په هغو خبرو کې په رڼو سترګو ولیدل شول.
که څه هم طالب چارواکي وايي، پاکستاني طالبان له وزیرستانه دغو خبرو ته ورغلي وو، خو هغه وخت شنونکو ویل، طالبان دې خبرو سره اسلام اباد او نړۍ ته دا پلمه په لاس ور کړه چې ګویا د پاکستاني وسلوالو کوربانه دي.
ښاغلی کاکړ وايي، اوس به افغان طالبان دا پرېکړه کوي چې پاکستاني طالبان اسلام اباد ته سپاري او که پخپله یې پرضد ګام پورته کوي.
هغه ویلي، دا د منلو نه ده چې افغان ځمکه د پاکستان په خلاف کارېږي او افغان طالبان یې ننداره کوي.
د انوارالحق کاکړ دا مرکه نن د پاکستان وخت د شپې لس بجې او پنځه دقیقو باندې خپرېږي.
د پاکستان پوځ وايي، د شمالی وزیرستان کې یې د تحریک طالبان پاکستان یو غړی ابراهیم الیاس موسا له خپلو دریو ساتونکو سره وژلی دی. د پوځ د پرونۍ اعلامیې له مخې، دا قومندان په میرعلي کې د ۴۸ ساعتونو عملیاتو کې وژل شوی دی. پاکستاني طالبانو لا څه نه دي ویلي.
سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، پاکستاني طالبانو د ځان ژغورنې لپاره یوه کور کې پنا اخیستې وه او د کورنۍ غړي یې یرغمل کړي وو.
د سرچینې په خبره، همدا وجه وه چې دا عملیات اوږده شول او یرغمل شویو دریو ښځو او اتو ماشومانو ته کوم زیان ونه رسېد.
ابراهیم الیاس موسا د حافظ ګلبهادر ډلې قومندان و. د تحریک طالبان پاکستان دا څانګه تر ډېره شمالي وزیرستان کې فعاله ده.
د طالبانو اقتصاد وزارت د افغانستان د اقتصادي وضعیت په اړه د امریکا د سولې انستیتیوت راپور ردوي او بې بنسټه یې بولي. د امریکا د سولې انستیتیوت د نړیوال بانک د راپورونو په ارزولو سره ویلي، چې د افغانستان اقتصاد له ځوړ سره مخ دی او د کډوالو ستنېدو سره به یې ستونزې لا ډېرې شي.
خو د طالبانو اقتصاد وزارت د یکشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې وايي، چې افغانستان په تېرو دوو کلونو کې د اقتصاد په برخه کې پام وړ پرمختګ او لاسته راوړنې لري.
طالبانو «د انفلاسیون د کچې کنټرول، د افغانیو ثبات ساتل، د ملي عوایدو او صادراتو زیاتوالی او د پراختیایي پروژو تمویل» د افغانستان د اقتصاد د پرمختګ لاملونه بللي دي.
دې وروستیو کې افغانۍ د ډالر په مقابل کې خورا زیات ارزښت پیدا کړی، خو له دې سره په بازار کې د توکو بیې د پخوا په څېر لوړې دي.
همدارنګه د طالبانو په واکمنۍ کې ورځ تر بلې د افغانانو بې کاري زیاتېږي او هم یې بشري مرستو تکیا ډېرېږي.
له پاکستانه د افغان کډولو ستنېدل او د هرات زلزله هغه دوه نوي لاملونه دي چې په افغانستان کې یې نړیوالو مرستو ته لا اړتیا ډېره کړې ده.
د امریکا د سولې انسټیټیوټ هم د نړیوال بانک د تېرې اونۍ د دوو راپورونو په ارزولو سره پرون ویلي: د افغانستان اقتصاد له ځواړ سره مخ دی، ورځ تر بلې پکې بې کاري زیاتېږي او افغانان د خپلو لومړنیو توکو د اخیستلو وس نه لري.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته رسېدلي پېغامونه ښیي چې د طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر له ګڼو ډیپلوماټانو او سفیرانو سره د لیدنې لپاره تماس نیولی. له عبدالباري عمر سره په چک، اسپانیا او هالنډ کې افغان ډيپلوماټانو لیدلي، خو نورو هېوادونو کې ډیپلوماټانو ور سره لیدنه رد کړې ده.
افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته نن یکشنبه د ( لړم ۲۸ مه ) څو سرچینو وویل چې په هالند کې د روغتیا نړيوال سازمان له ناستې وروسته طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر شاوخوا دوه اوونۍ د اروپا په یو شمیر هیوادونو کې ګرځیدلی او د خپلې ډلې لپاره یې سیاسي حرکتونه کړي دي.
د جرمني په کولن کې د نوموړي تر څرګندونو وروسته جرمن چارواکو د نوموړي په ورتګ بې خبري وښوده او ویې ویل، چې په دې هکله پلټنې کوي.
ور پسې د هالنډ د روغتیا وزیر هم له نوموړي سره د روغتیا نړيوال سازمان غونډه کې په انځور اخیستو بښنه وغوښته او ویې ویل چې نوموړی یې نه پېژاند.
خو افغانستان انټرنشنل ته په دغه غونډه کې د عبدالباري عمر رسېدلی کارت ښيي چې دغه طالب چارواکي د افغانستان د خوړو او درملو ادارې په استازیتوب په دغه غونډه کې کډون کړی دی.
عبدالباري عمر تېره ورځ ولیکل چې «هالنډ، بلجیم، سلواکیا او جرمني ته مې سفرونه کړي او اوس هم اروپا کې یم او له ګڼو افغانانو په شمول افغان ډېپلوماټانو او سفیرانو سره مې لیدلي دي. »
په بېلجیم کې د افغانستان سفیر نظیف الله سالارزي ته نژدې سرچېنې وویل چې د طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر عبدالباري عمر څو ځله پېغامونه استولي چې دی غواړي ورسره ناسته وکړي خو نظیف الله سالارزي د دغه طالب چارواکي غوښتنه رد کړې او ورسره یې نه دي لیدلي.
په هالند کې د افغانستان سفیر اصف رحیمي چې له دې وړاندې هم ویلي و چې له طالبانو سره تعامل لري، له دغه طالب چارواکي سره په څو ځایونو کې لیدل شوی دی.
د افغانستان انټرنشنل ـ پښتو موندنې ښه يي چې اصف رحیمي له ګڼو افغان ډیپلوماټونو او افغانانو سره تماسونه نیولي او هڅه یې کړې چې له دغه طالب چارواکي لپاره د ناستو زمینه برابره کړي.
سرچینې زیاتوي چک جمهوریت، اسپانیا او هالند کې د افغانستان سفارت ځینو ډیپلوماټو له دغه طالب چارواکي سره له نژدې ناستې کړې دي.
په اروپايي هیوادونو کې دغه طالب چارواکي یو شمیر افغان ټولنو ته په خپله داسې پېغامونه استولي چې ګواکې د طالبانو د رهبر ملا هبت الله پیغام یې له ځان سره راوړی دی او غواړي چې دغه پېغام ور سره شریک کړي.
په هالند کې یو افغان چې له دغه طالب چارواکي سره ناسته کړې او ادعا کوي چې د عبدالباري عمر پاسپورټ یې په خپلو سترګو لیدلی وویل، چې ښاغلی عمر افغان پاسپورټ او د اروپا شینګین ویزه لري.
ځینو ډیپلوماټیکو سرچینو وویل چې د عبدالباري عمر د سفر جنجالي کېدو وروسته د اروپايي هیوادونو بهرنیو چارو وزارتونه په حرکت راغلي دي.
دوی د افغانستان د سفارتونو مسوولینو ته ویلي چې له دې وروسته دوی نشي کولی طالب چارواکو سره په دغو هیوادونو کې ناستې وکړي او یا هم غونډې ته یې دعوت کړي هغه په دې دلیل چې دغه هیوادونه تر اوسه پورې د طالبانو حکومت په رسمیت نه پيژني.
عبدالباري عمر په یو شمیر ناستو او لیدونکو کې داسې څرګندونې کړي چې د اروپا مېشتو یو شمیر کسانو توجو یې ځانته اړولې ده.
یو شمیر کسانو چې له غه طالب چارواکي سره لیدلي افغانستان انټرنشنل ـ پشتو ته وویل چې عبدالباري عمر په ځینو شخصي او عمومي غونډو کې د نجونو د تعلیم او کار ملاتړ کړی او په خپلو څرګندونو کې یې ټینکار کړی چې دا بندیز لنډمهاله دی.
د دغه طالب چارواکي بله نیوکه دا وه چې د طالبانو په دولتي ادارو کې باید وړ او مسکلي کسان وګومارل شي.
د جرمني په کولن ښار کې د کونړر کلتوري ټولنې په نوښت غونډه کې د نوموړي تر څرګندونو وروسته دا سفر خواله رسنیو کې لاس په لاس شو او د اروپايي چارواکو غبرګون یې وپاراوه.
د کونړ کلتوري ټولنه کې ځینو سرچینو وویل چې دوی د وروستیو نانداریو په اړه ناسته لري او په دې اړه تمه شته چې د غبرګون ښودلو لپاره اعلامیه خپره کړي.
دوی زیاتوي د ترکي ټولنې په ودانۍ کې دا ناسته د طالبانو د خوړو او درملو ادارې د مشر په غوښتنه دوی له دې ټولنې د ټاکلي وخت لپاره جوړه کړې وه.
اروپا ته طالبانو د خوړو او درملو ادارې مشر سفر هغه وخت غبرګونونه راپارول چې د جرمني کولن ښار کې د کونړ کلتوري ټولنې په کوربتوب یې په یوه غونډه کې وینا وکړه.
د جرمني د کورنیو او بهرنیو چارو وزارتونو ترڅنګ د هالند روغتیا وزارت ددغه طالب چارواکي سفر ته غبرګون ښودلی او دا یې غندلی دی او ویلي دي چې دوي به ددغه طالب چارواکي سفر وڅیړي.
د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور مرستیال وزیر سن پیټرزبورګ ته د سفر په ترڅ کې له روسیې وغوښتل چې د افغانستان د تاریخي ځایونو د بیارغونې په برخه کې له دغې ډلې سره مرسته وکړي.
حيات الله مهاجر فراهي چې روسيې ته د خپل سفر په ترڅ کې د سن پيټرزبورګ په نهمه فرهنګي غونډه کې ګډون وکړ ویلي یې دي چې په افغانستان کې د تېرو جګړو او وروستيو زلزلو له امله تاريخي ځایونه زيانمن شوي دي.
نوموړي د شنبې په ورځ (د لړم ۲۷) ددې غونډې په څنډه کې ټاس خبري اژانس ته ویلي: «له روسیې سره مو خبرې روانې دي چې معلومه کړو، دغه هېواد څنګه کولای شي له افغانستان سره د جګړو پر مهال د له لاسه وتليو تاریخي اثار په بیارغونه کې مرسته وکړي.»
حيات الله مهاجر فراهي زياته کړه چې موږ غواړو د روسيې د فرهنګ له وزير سره هم ووينو او په دې اړه نور تفصيلي خبرې وکړو.
د افغانستان د فرهنګي ميراثونو د ساتنې مسله د طالبانو تر واکمنۍ وروسته د فرهنګيانو او يونېسکو له مهمو انديښنو څخه ده.
د ملګرو ملتونو علمي او فرهنګي سازمان (یونېسکو) له طالبانو غوښتي چې د افغانستان د کلتوري میراثونو ساتنه وکړي.
طالبان چې د بامیانو د بودا مجسمې او نور لرغوني اثار له منځه وړي، اعلان کړی چې د افغانستان د فرهنګي میراثونو ساتنه به کوي.
له دې سره، د هېواد په بېلابېلو سيمو کې د افغانستان د کلتوري ميراثونو پر وړاندې د طالبانو د غیر حرفوي کيندنو او شکمن چلند ګڼ راپورونه خپاره شوي دي.
د روان کال د تلې په میاشت کې په بامیانو ولایت کې یو شمېر سرچینو افغانستان انټرنیشنل ته ویلي و چې لسګونه طالب جنګیالیو د پنجاب ولسوالۍ په لویدیځ کې کلیوال بندیان کړي او د تاریخي اثارو د لټولو لپاره یې په خپلسري ډول دوو قبرونه کیندلي دي.
د سرچینو په وینا، طالبانو د "سید مقبره" په نوم یو زیارت او د "پاچا د لور" په نوم یو قبر کیندلي دي.
افغانستان د سیمې په کچه تر ټولو هیوادو د اوبو لویی سرچینې لري، خو تر ۷۰ سلنه اوبه یې وړیا ګاونډیانو ته بهیږي. تر اوسه یوازې د هلمند سیند په هکله معاهده شته او د کابل، کونړ، امو او مرغاب سیندو اړوند له پاکستان او مرکزي اسیا سره کوم سند نه دی لاسلیک شوی.
د نړیوالو قوانینو پر اساس، کومې اوبه چې د هیوادونو د سرحداتو نه تیریږي، لازمه ده چې له کره او دقیقو تخنیکي څیړنو وروسته یې پر ویش مذاکرات او خبرې وشي او دوه اړخیز یا څو اړخیز تړونونه لاسلیک شي.
د کابل سیند حوزه چې کلنی حجم یې حدود ۲۱ میلیارد متر مکعبو ته رسیږي. ۱۵ میلیارد متر مکعب یې د کونړ سیند دي چې له کونړ او چترال غرونو نه سرچینه اخلي. د سروې له مخی د ۱۲ بندونو د جوړولو ظرفیت او امکانات لري.
د بیلګې په توګه، پر کونړ سیند د شالي او ساګي بندونو د اعمار په هکله څیړنې او مطالعات پخوا شوي او دا دوه بندونه په مجموعي توګه د زر میګاواټه بریښنا د تولید او هم د پراخو ځمکو د خړوبولو ظرفیت لري.
څو کاله پخوا، د ناکامورا په نوم جاپاني، په ننګرهار او کونړ کې له اوبو د ګټې اخیستنې لپاره ارزښتناک خدمت وکړ، خو کارونه یی نیمګړي پاتې شول.
د هغه کارنامې د افغانستان په تاریخ کې ثبت دي او نوموړی د همدې خدمتونو په لاره کې قرباني شو.
ناکامورا به همیش ویل چې نورو هیوادونو کې اوبه د خلکو په خوښه روانې وي، خو افغانستان کې په خپله خوښه.
دغه بند چې د کابل او اندوس سیندونو د تقاطع په نقطه کې د پاکستان لخوا په خیبر پښتونخوا کې د داسو کلي ته نژدې جوړیږي، کار ورباندې په ۲۰۱۷ کال کې پیل شو او اټکل کیږي چې ۲۰۲۶ کې به پای ته ورسیږي.
داسو د پاکستان د بريښنا یو ستر او مهم بند کڼل کیږي، د ۴،۳۲۰ میګاواټه بریښنا د تولید، ظرفیت لري.
که څه هم د داسو بریښنا بند جوړولو موضوع نړیوال بانک له افغان لوري سره شریکه کړې وه، خو د نړیوالو اصولو پر اساس، پاکستان باید پر داسو بند له کار پیلولو مخکې له افغانستان سره په دې اړوند په مستقیمه ډول مکاتبه او د افغان لوري موافقه تر لاسه کړې وای، حال دا چې په دې هکله افغانستان تر اوسه کومه رسمي موافقه نه ده کړې.
د افغانستان له لوري د موافقې ضرورت په دې سبب ده چې کله زمونږ هیواد د خپلو اوبو له منابعو ګټه اخلي او پر کابل او کونړ سیندونو د شالي او ساګي په شان بریښنا بندونه جوړوي، نو طبیعي خبره ده چې پر داسو بند به اغیز اچوي.
له همدې کبله افغانستان له نړیوال بانک غوښتنه کړې چې پاکستاني لوري ته خبر ورکړي چې په راتلونکي کې افغانستان کې پر کابل او کونړ سیندونو د بندونو د جوړولو په هکله به د پاکستان اعتراض د منلو نه وي.
دا ځکه چې پاکستان پخوا د داسو بند جوړولو اړوند، افغانستان ته په رسمي توګه خبر نه دی ورکړی او کار یی په خپل سر پیل کړی دی.
د۲۰۱۴ کال په مارچ کې د افغانستان ملي امنیت شورا د داسو بند جوړولو باندې بحث وکړ او پریکړه وشوه چې نړیوال بانک پاکستان ته خبر ورکړي تر څو د بند د جوړولو کار، د افغان دولت د رسمي موافقی تر لاسه کولو پورې معطل کړي.
همدا رنګه د نړیوال بانک نه چې د داسو بند تمویلوونکی دی، غوښتنه وشوه چې د افغان لوري د رسمي هوکړې تر لاسه کولو پورې د داسو بند له مالي تمویل ډډه وکړي.
پاکستان هر کال د نفوس د ډیریدو له کبله ورځ تر بلې د اوبو له کمبود سره مخامخ کیږي. د نفوس زیاتوالي سره به یې د څښلو اوبو او هم د کرنې او بریښنا د تولید لپاره اړتیا په جدي توګه زیاته شي.
افغانستان باید د یو جګړه ځپلي هیواد په توګه، د خپلو اوبو له منابعو اعظمي ګټه واخلي او ګاونډيو هیوادو ته د وړیا او له حساب او کتاب پرته د اوبو بهیدل مدیریت کړي.
یو متحد افغانستان او د ټولو لپاره ګډ کور چې هر افغان پکې د مالکیت احساس وکړي، د هیواد په ملي شتمنیو د مالکانه تصرف او ګټې پورته کولو او هم له ګاونډیو سره د یو متساوي الحقوق هیواد په توګه دیپلوماسي او د اړیکو پاللو یوازنې لار ده.
افغانستان لویه دارایي او پانګه، د اوبو منابع، کانونه او هم جغرافیایی موقعیت ده، خو چې په هیواد کې د ملي تفکر له لارې، ملي انسجام او دایمي ثبات را منځ ته نشي، دا ټولې شتمنۍ به خاص ارزښت ونه لري.