د پاکستان ولسمشر ډاکټر عارف علوي وايي، په دغه هېواد کې د شاوخوا ۲۸ میلیونه له ښوونځیو بې برخې ماشومانو د زدکړو لپاره دې له جوماتونو استفاده وشي. هغه زیاته کړه چې په دې برخه کې به هر ډول ممکنه همکاري او هڅې و کړي.
نوموړي نن دا خبره په اسلام اباد کې په هغه غونډه کې کړې چې د تعلیم د پراختیا لپاره د جوماتونو د کارولو لپاره جوړه شوې وه.
د هغه په خبره، جوماتونه باید د زدکړو او لیک لوست لپاره استعمال شي.
د غونډې برخه والو موافقه وکړه، چې په جوماتونو کې د زدکړې د ودې لپاره دې یوه پالیسي جوړه شي او د تصویب لپاره کابینې ته ولېږل شي.
د تېر اپرېل د یوه راپور له مخې، په پاکستان کې شاوخوا ۲۳ میلیونه ماشومان له زدکړو بې برخې او ښوونځیو ته نه ځي.
هغه مهال، د پاکستان د ښوونې او روزنې وزیر رسنیو ته ویلي و، پاکستان په نړۍ کې یوازینې هېواد دی چې ماشومان یې په لوړه کچه ښوونځیو ته له تګ بې برخې دي.
د ۲۰۲۴ کال په فبروري مياشت کې به سن پترزبورګ له افغانستانه د پخواني شوروي ځواکونو د وتلو د ۳۵ مې کليزې په مناسبت د ۸۷ بېلا ـ بېلو پروګرامونو کوربه وي. په دې مناسبت د توپونو ډزې، د جګړې د قربانيانو په ياد د ګلونو ايښودل او د موسيقي پروګرمونه جوړيږي.
روسي رسنيو راپور ورکړی، چې د سن پترزبورګ والي الکساندر باګلوف په مشرۍ د پخوانيو سرتيرو د چارو د همږغۍ شورا د دې پروګرامونو پلان تصويب کړی دی.
شوروي ځواکونه د ۱۹۷۹ کال د ډ یسمبر پر ۲۷ افغانستان ته داخل شول او له ۹ کلونو، یوه میاشت او ۱۸ ورځو وروسته د ۱۹۸۹ کال کال د فبرورۍ په ۱۵ یې وروستی سرتېری له افغانستانه ووت.
د روسي رسنيو د راپورونو له مخي، اوس مهال په سن پترزبورګ کې د شوري پوځ له ۳۲ زره ډېر پخواني پوځيان ژوند کوي.
د پاکستان سترې محکمې نن د حکومتي رازونو رسوا کولو دوسیه کې د دغه هېواد د پخواني لومړي وزیر او تحریک انصاف ګوند مشر ضمانت منظور کړ. د عمران خان وکیل سلمان صفدر وايي، لا هم مالومه نه ده چې ښاغلی خان به له زندان ازاد شي که نه، ځکه په څو نورو دوسیو کې هم هغه پر بند محکوم شوی دی.
عمران خان د فساد یوه بله دوسیه کې له مجرم بلل کېدو وروسته تېر اګسټ کې پر درې کاله بند محکوم شو.
نوموړی د حکومتي رازونو دوسیه کې مجرم نه دی بلل شوی. دا دوسیه هم له هغه پیغام سره تړاو لري چې په واشنګټن کې د پاکستان سفیر اسلام اباد ته لېږلی او خان یې خلکو ته په ډاګیزولو تورن شوی دی.
خو عمران خان وايي، دا پیغام رسنیو خپور کړی دی.
پر عمران خان سربېره د تحریک انصاف ګوند مرستیال او پخوانی بهرنیو چارو وزیر شاه محمود قریشي هم په دې دوسیه کې تورن بلل شوی او نن یې ضمانت منظور شوی دی.
دا پرمختیا په داسې مهال ده چې پرون د اسلام اباد محکمې په توشه خانه کېس کې د عمران خان د سزا ځنډولو درخواست ونه مانه.
د ښاغلي خان نعیم پنجوته وايي، د محکمې د دې پرېکړې له امله اوس ښاغلی خان راتلونکو ټاکنو کې ګډون نشي کولی.
د محکمې تر پرېکړې مخکې د پاکستان د تحريک انصاف ګوند تمه درلوده، چې عمران خان به په راتلونکو انتخاباتو کې د لاهور، مياوالې او اسلام اباد په ګډون له دريو حوزو ځان کانديدوي.
د پاکستان ټاکنې د راتلونکې فبرورۍ پر ۸ نېټه کېږي او د کاندیدۍ لپاره د ډیسمبر تر ۲۴ کاغذونه ورته جمع کېدلی شي.
د ال سلواډور کانګرس د کډوالۍ داسې یو قانون تصویب کړ، چې له مخې هغه بهرنیانو ته په بېړنۍ توګه تابعیت ورکوي چې د دولت ټولنیز او اقتصادي پراختیایي پروګرامونو ته د بېټکواین مرسته وکړي. د مرستې تر ټولو کمه کچه په نوي تصویب شوي قانون کې نه ده ذکر شوې.
بېټکواین یو ډول ډیجیټالې پیسې دي، چې امریکا او اروپا په ګډون په ډېرو هېوادونو کې کارول کیږي؛ خو د ال سلواډور په ګډون په یو شمېر هېوادونو کې د اصلي پیسو په توګه د ورځني راکړې ورکړې لپاره کارول کیږي. د پنجشنبې په ورځ د یو بېټکواین بیه په نړۍوال بازاد کې ۴۳زره ۷۴۱ ډالره وه.
د چهارشنبې په ماښام په ناڅاپي رایه اچونه کې د ال سلواډور د ولسمشر نایب بوکیل د نیو ایډیا ګوند چې کانګرس کې اکثریت لري دغه طرحه تصویب کړه او تمه کیږي چې ډېر ژر به نافذه شي.
ال سلواډور په مرکزي امریکا کې پروت تر ټولو کوچنۍ هېواد دی او څه باندې شپږ میلیونه نفوس لري.
په سیمه کې د پاکستان او په لوی سر کې د انګریزي ښکېلاک سیاست هم خورا پېچلی دی، هم ډېر سرسري او ساده. فقط باید پر دې پوه شو، چې دغه مصنوعي پوځي واکمني ولې په دې سیمه کې جوړه شوه او د سړې جګړې پرمهال څه ونډه ورسپارل شوې وه؟
تر سړې جګړې راروسته د زبرځواکونو له ګټو سره سم پاکستاني سیاست او د پوځي چاوڼۍ لپاره جوړ شوي دغه هېواد برخلیک څنګه بدل شو؟
په پاکستان کې روان پوځي ناورین او په افغانستان کې یې له نوې واکمنۍ سره زرګري خرپ و ترپ او های و بګیر مدیریت شوي دي. لاتراوسه هیڅه د دغه هېواد د پوځي استخباراتو له کنترول څخه بهر نهدي.
په دې منځ کې د پاکستان اقتصادي کړکېچ ریښتیا دی. دا هېواد پر پیسومینځلو د څار نړیوال بنسټ FATF له دې کبله په خړ لیست کې اچولی و، چې ګواکې ترهګر روزي. د پاکستان په اړه د ترهګرپالنې کلیشه دومره مشهوره شوې، چې دغه هېواد یې له هره اړخه څنډې ته کړی دی، له همدې کبله اوس غواړي د ترهګري بوینه مرداره د افغانستان خاورې ته راوغورځوي. پاکستان یوه مصنوعي جګړه جوړه کړې، په خپل غاصبانه قلمرو کې هغه انسانان (پښتانه او بلوڅ) وژني، چې پاکستاني پوځ ته یې تر ژوند مرګ غوره ښکاري او درېیمه درجه اتباع بلل کیږي.
پاکستان پښتانه افراطیون وسلهوال کړي او پښتانه پرې وژني، په پنجاب و سند کې کراره کراري ده، پښتون و بلوچ وژل کیږي او پاکستان شپه و ورځ چیغې وهي، چې د ترهګرۍ قرباني دی او ترهګر له افغانستانه ورځي. دا هغه اپوټه شوې چیغې دي ، چې افغانستان په تېرو شلو کلونو کې د پاکستان په وړاندې وهلې، خو دا دی، په دوو کلونو کې دا کیسه سرچپه شوه. د پښتنو په وژلو دغه هېواد خپل نړیوال دریځ له ترهګرپالنې د ترهګرۍ قربانۍ ته وربدل کړ.
پاکستان ته بله ورپېښه ربړه دا ده، چې نور نو د تېرې نیمې پېړۍ په شان پریومهال د چین و امریکا دواړو یارانه پاللی نهشي. امریکا ورته کرښه راکاږلې، چې یا زه یا زما سیال. امریکا په تېره نیمه پېړۍ کې له چین سره د پاکستان تر شاتو خوږه او تر سمندر ژوره (!) یارانه ځکه زغمله، چې یو خو یې د شوروي او بیا په ظاهره د ترهګرۍ په ضد جګړو کې پاکستان ته اړتیا ډېره وه او بله دا، چې تر ۲۰۰۰ کال مخکې چین لا له اقتصادي پلوه دومره نه و پړسېدلی، چې د امریکا ګټې دې تر دې بریده وګواښلای شي. اوس امریکا په زغرده اعلان وکړ، چې روسیه یې دوښمن او چین یې تر ټولو لوی اقتصادي رقیب دی او پرې به نهږدي، چې ژېړښامار تر دې لا غوټ او خونړی شي.
د پاکستان لویه تمه سي پیک (یوه لار یوه کمربند) ته وه. دا د چین څو میلیاردي پروژه وه، چې پاکستان یې د لنګې غوا په شان لوشلو ته بادیه ډنګوله، خو اوس لکه چې امریکا دغه بادیه له خاورو ورډکه کړه.بلوڅ پاڅون د چین ګټې ګواښي. بلوڅان جدي دي. بلوڅان د پښتنو په شان د پنجابي مدرسو په ایډیولوژیک منتر کې ښکېل نه دي، نه د پاکستان پروا لري او نه د پاکستاني استخباراتي ملایانو او نه د هغوی د تکفیر.
پرپاکستان دواړه لنګې غواګانې وچیږي. امریکا لغتې اچوي، چې له چینه لاس وانهخلې ټکی شیدې به درپرې نه ږدم او چین ورته وايي: لاره راکړه او زما د څومیلیار ډالري پروژې امنیت ټینګ کړه، چې غولانځه درپرېږدم او که نه زهر دې شه.
پاکستاني پوځ چې د سړې جګړې پر مهال له نړیوالې سیالۍ پریمانه پیسې ګټلې د انګریز و امریکا د لنګو غواګانو په وچېدو چین ته داړې جنیګې کړې،خو له ژېړ ښامار څخه ویښته شکول له اور سره لوبه ده.
پاکستاني پوځ د خپل تاریخ په اوږدو کې لومړی ځل دی، چې سره یشل شوی او ښکر په ښکر دی. دا شی د پاکستان ملا ماتولای شي. د پوځ شخړه او نادودې اقتصادي لاملونه لري. پوځ د پاکستان خاوند و، د ټولې پاکستاني ګټې سرشیر و پيروی یې خوړ.
جنرالانو یې په نړۍ کې رومانتیک ټاپوګان په پیسو اخیستل او د نړۍ ښکلې ماڼۍ او نجونې د دوی وې. ساده پوهاوی یې دا دی، چې د دغه پړسول شوي پوځ خېټه غټه، اشتها ډېره خو مخه یې سپېره ده.
اوسنی پاکستان دغه پوځ په ګېډه مړولای نه شي، ځکه نور نو نه د سړې جګړې نازولی دی او نه د ترهګرۍ د جګړې اسانچاری، بلکې پر داسې دوهلارې ولاړ دی، چې یا باید چین ته مخه کړي، یا امریکا ته.
په پاکستان کې روانه جګړه د چین او امریکې د ګټوشخړه ده او پاکستان یې له دواړو څخه د څه بودولو په تمه مدیریت کوي، لاتراوسه یې قربانیان یوازې ساده پښتانه او مظلوم بلوڅان دي.
پاکستان په روستیو شېبو کې چین ته وايي: پیسې راډېرې کړه، چې د سی- پیک امنیت خوندي کړم او امریکا ته وايي: شکرانه راډېره کړه، چې له خپل ګاونډي ملګري ښامار سره د دوستۍ پرېښودلو په قیمت خو وارزي.
امریکا ته د پاکستاني پوځي واکمن روستی سفرد همداسې یوې غوښتنې لپاره و، خو له ورایه داسې ښکاري، چې امریکا چندان دانه نهده ورته اچولې.
پاکستان په بشپړه بېرحمۍ افغان کډوال راشړي، ځکه نور نو دوی ته د سړې جګړې او د امریکايي پروژو د چلولو د زمانې په شان وړیا سرتیري نه ښکاري، خو اصلي کیسه دا ده، چې په دې شورماشور او لچرۍ کې نړۍ ته ښيي: ګواکې هم پخوا افغان کډوال ترهګر وو او هم اوس.
پاکستان له پښتنو ملتپالو پخوانۍ [ دهیند د ویش له زمانې]ویره لري، د دې لپاره انګریزانو درې لارې ورښوولې وې:
لومړی: پښتان په دیني لومه کې راښکېلولای شې. پرېمانه استخباراتي مدرسې، جوماتونه او خانقاوې ورته جوړې کړه او سرکاري ملایان، شېخان او پیران ورته وټاکه.
دا په خولو کې ورکړه چې پاکستان قلعه اسلام، دارالاسلام او یوازینی هېواد دی، چې د اسلام په شعار جوړ شوی دی. بس په همدې دې پښتانه وړیا اربکیان دي.
دویم: ملتپال یې په خپلو کې ښکېل کړه، د واک او امتیازاتو په زور یې سره دوښمن کړه، قبیلوي شخړې ورجوړوه، په سني و شیعه یې وویشه، تربورګلوي په کې چاغه کړه، له ښوونځیو او پوهنځیو یې لرې ساته، شعوري یووالي او ویښتیا ته یې مه پرېږده. ترهرڅه وړاندې یې ملتپال وروځپه.
درېیم: په واک او پوځ کې یې انفرادي شامل کړه، پرېږده چې تر لوړو څوکیو ورسیږي، خو د افرادو په توګه. هیڅکله یې د ملتپالو جوړښتونو په چوکاټ کې سیاست ته مه راوله. د ملتپالو پرځای یې بنسټپال او استخباراتي دینچاري پیاوړي کړه، مدرسې ورکړه او مریدان ورته ونیسه.
له دې سره به پاکستانمیشتي پښتانه هم ستا شي او ساده کلیوال افغانستانمیشتي پښتانه به هم تر خپل افیوني اغېز لاندې خپل وړیا سرتیري کړې.
بلوڅ ملتپال مبارزین په دوو دلایلو تر پښتنو ملتپالو بریالي او ګواښمن دي، لومړی دا چې د استخباراتي مدرسو په جال کې ښکېل نه شول. او دویم ملتپال مبارزین یې د پاکستاني استبلېشمېنت په جال کې ونهنښتل. د څوکیو نیولو په لیونتوب کې یو له بل سره دوښمني ته د پاکستانپلوۍ سیالي پیل نه کړې.
په افغانستان کې له پاکستان څخه کرکه په یوه قاطع عامه ذهنیت بدل شوی دی، دا کرکه دومره عمومي او ساري ده، چې که هرڅوک غواړي په افغانستان کې واک ولري، ښايي لږ ترلږه خپله پاکستانپالنه پټه کړي.
کېدلای شي د واکمنې وسلوالې ډلې ځینې عام او د قاعدې بې صلاحیته غړي به د ملي ولولو تر اغېز لاندې ریښتیا هم د پاکستان مخالف وي، یا به یې په منځ کې ځینې فرکسیونونه له دې هېواده کرکه لري، خو مبهمه تصمیمنیونکې هسته لاهم تر بشپړ استخباراتي کنترول لاندې ده.
پاکستان پر افغانستان واکمنې ډلې باندې د فشار راوړلو او دوی په خپل مدیریت و کنترول کې ساتلو لپاره خورا ډېر ریزرفونه په لاس کې لري. ملا فضلالرحمان له خپلې هیندوستاني ژېړې پګړۍ سره لاهم ایډیولوژیک راج چلولای شي. د اکوړه خټک حقانیه مدرسه او زرګونه نورې هډې لا هم د کنترول د رېموټونو کار ورکوي.
پر افغانستان د واکمنو د کورنیو، شتمنیو او کاروبارونو د یرغملتیا مهمه برخه خو لا هم د پاکستانیو په واک کې ده.
د پاکستاني طالبانو د خرپ و ترپ چاودنې ووژنې پاکستاني استخباراتو ته څو ګټې لري:
لومړی: ټولې نړۍ ته ورښيي، چې پاکستان د ترهګرو روزونکی او پالونکی نه، بلکې ګواکې د ترهګرۍ قرباني دی او دا په حقیقت کې افغانان دي، چې هم خپل وطن او هم پاکستان او د نړۍ نور هېوادونه ګواښي.
دویم: په دې ګډوډۍ کې ریښتیني پښتني ملتپال ځواکونه او غورځنګونه په اسانه ځپل کېدلای شي.
درېیم: ظاهراً په TTP پسې راوتلی پاکستاني پوځ ټوله پښتني سیمه لاندې کوي، خپل هر ډول مخالفین ځپلی شي او ملتپال غورځنګونه له پښو غورځولای شي. په دویم ګام کې ځان خپل سراتيژیک عمق ته هم رسولای شي او هغه په افغانستان کې دننه پوځي – استخباراتي جال غوړول دي.
څلورم: پوځ خپل بشپړ واک ساتي او په ټولیزه توګه دیموکراتیکو جوړښتونه ته د مخالفت او ځان خوځولو وخت نه پاتیږي.
پینځم: امریکا ته ویلای شي، چې موږ لا هم د نیابتي جګړو د غځولو توان لرو او هرځای دا چاره ترسره کولای شو.
شپږم: ټولې خونړۍ پېښې د پښتنو او بلوڅو په سیمو کې متمرکزې او منحصرې دي، دلته خو یو پښتانه تباه کیږي او د «ریاست!» دوښمني ته زړه ښه کولای نه شي، بله خبره دا ده، چې د ځپل شويو سیمو ټول اقتصادي امکانات او سرچینې (اوبه، کانونه، بشري ظرفیت، کرنیز محصولات او نور) به وړیا پنجاب ته وررسیږي.
پاکستان لکه لړمه د خپلو بچو په غوښو پايي، خو ستراتيژيک اهداف یې ډېر پاخه ټاکلي. چې غواړي په هره بیه او خورا خونړیو لارو هم ځان ورورسوي.
له دې لړمې د ژغورنې یوه لاره ده، د ټولو افغانانو او تر ډيورند کرغېړنې کرښې پورې غاړه پښتنو ویښتیا او روښانتیا، یووالی او لوړ سیاسي شعور.
د انګریز او پاکستان له زړو چلونو او دسیسو یې خبرول او د دوی د شعوري ارادې په رڼا کې له روان ناورین څخه د ټولې افغاني جغرافیې ژغورل.
بله هېڅ ليدلې نه شي په دا منځ کې
يا مغول له مينځه ورک يا پښتون خوار
یادونه: پورته لیکنه د لیکوال نظر څرګندوي، افغانستان انټرنشنل - پښتو د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د چا د نظر ملاتړ نه کوي.
د روغتیا نړۍوال سازمان د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ، چې د غزې په شمال کې د تیلو، طبي کارمندانو او تجهیزاتو د نشتوالي له امله فعال روغتونه نه شته.
د دغه سازمان په وینا؛ په ټوله غزه کې له ۳۶ روغتیايي مرکزونو څخه یوازې د دغې سیمې په سویل کې ۹ مرکزونه په نیمه توګه فعال دي.
په غزه کې د روغتیا نړۍوال سازمان استازي ریچارډ پیپرکورن وویل: «په حقیقت کې د غزې په شمال کې هېڅ یو روغتون نه دی پاتې چې کار ترې واخیستل شي.»
پیپرکورن وويل: «الاهلي روغتون یوه ارام ځای ته ورته دی، چې ډېر محدود او د پاملرنې لږ خدمات وړاندې کوي.»
هغه وویل، دا روغتون په دې سيمه کې وروستۍ فعال روغتون و؛ خو د درملنې دغه مرکز اوس لږ تر لږه فعال دى.
د روغتیا د نړۍوال سازمان د دغه چارواکي په وینا؛ د خوندي او باعزته تدفین د نشتوالي له امله د اسراییل د وروستیو بریدونو د قربانیانو جسدونه د دغه روغتون په انګړ کې اېښودل شوي دي.
هغه زیاته کړه: «په الاهلي روغتون کې ځیني ناروغان په اونیو د جراحۍ عملیاتو لپاره انتظار باسي او که عملیات ترسره شول نو د درملو د کمښت له امله د عفونت له خطر سره مخ دي.»
ریچارډ پیپرکورن هم پر بشردوستانه اوربند ټینګار وکړ.