متقي: هېوادونه د بشري حقونو د سرغړونې په پلمه تحریمیږي خو د بل نسل وژنه غندل کیږي هم نه

طالب چارواکي د کرنې د ودې لپاره د بندونو او کانالونو د جوړولو او د لرې پرتو ولایتونو د نښلولو لپاره د تونلونو پر جوړولو څارنه کوي.

د فولادو کارخانې د شپې په اوږدو کې کار کوي ترڅو د بنسټیزو پروژو لپاره د اوسپنې ګاډرونه جوړ کړي.
د طالبانو د حکومت هیلې، لږ تر لږه په ځینو برخو کې، د اړتیاوو پر اساس دي.

د ښځو د حقونو په وړاندې د طالبانو دریځ، په افغانستان کې د روان ناورین په پراخولو سربیره، بهر کې د افغانستان بانک زیرمو د ترلاسه کولو او د لویدیځو هیوادونو د مرستو خوندي کولو هڅې یې هم له خڼډ سره مخامخ کړې دي.

په داسې حال کې چې واک ته د طالبانو له رسیدو وړاندې، بهرنیو مرستو د عامه لګښتونو ۷۵ سلنه تمویلوله، طالبان وايي چې د خپلو پروژو د تمویل لپاره تر ډېره په کورنیو عوایدو او ګمرکونو تکیه کوي.

د اقتصاد وزارت مرستیال عبداللطیف نظري په یوه مرکه کې ومنله چې دا مالي خنډونه د حکومت د پروژو پراخوالی محدودوي.

هغه وویل: "مګر موږ په سمه لاره روان یو، داسې یوه لاره چې موږ پر ځان بسیاینې ته رسوي."

د عامو افغانانو لپاره اقتصادي وضعیت لا مخ په خرابیدو دی.

د ملګرو ملتونو په وینا، له ۲۰۲۱ کال راهیسې د هغو افغانانو شمیر چې بشري مرستو ته اړیتا لري شاوخوا ۶۰ سلنه زیاته شوې چې اوس د نفوس څه باندې ۶۵ سلنه جوړوي.

دغه هیواد کې ننګونې مخ په ډیریدو دي.

د افغانستان ستر سوداګریز شریک، پاکستان، له کابله په زیاتیدونکې توګه ناراضه دی او د سیاسي موخو لپاره د اقتصادي اړیکو د ګډوډولو هڅې کوي.

په ورته وخت کې، افغان سوداګر او نورو مالیه ورکوونکي د لګیدلو جګو مالیاتو له امله سر ټکوي او وايي چې سپما کړې نغدي پیسې ورسره ختمې شوی دي.

یو افغان اقتصاد پوه، عمر جویا وايي، تر هغه چې طالبان ونه شي کولای چې اقتصادي وده، د کار زمینه، د بې وزلۍ کچه ټیټه کړي او خلکو ته د یو مناسب ژوند برابر چې لږ تر لږه خپلې لومړنۍ اړتیاوې پوره کړي،‌ په ځان بساینه هیڅ معنا نه لري.

د دندې ترلاسولو لپاره د مدرسو د وړو دورو فارغانو هم سندونه ترلاسول او مختلفو طالبي ادارو کې یې د دندو ترلاسولو هڅه کوله.

افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته د طالبانو د پوهنې وزرات هغه مکتوب رسېدلی، چې دوی خپلو ولایتي ادارو ته لېږلی.

په مکتوب کې لیکل شوي، چې د ديني زدکړو د وړې دورې لپاره د فارغت سندونه دي نه ورکول کيږي

د طالبانو د پوهني وزارت په دې مکتوب کې ليکلي، چې تر ټاکلي وخت مخکې دستار بندئ او غونډې کول هم بند دي.

هڅه مو وکړه، چې په دې اړه د طالبانو نظر هم را واخلو؛ خو دوی ځواب ونه وايه.

ځینې طالب پلوه کسانو خواله رسنیو کې د نوې پرېکړې هرکلي سره هیله ښودلې چې دا مکتوب عملي هم شي.

طالبان واک ته په رسېدو هر کال له ديني مدرسو څخه په سلګونه کسان فارغوي.

دغه ډله په ديني برخه کې د خپلو زدکوونکو لپاره درې دورې لري « منځنۍ، وړه او لويه دوره»، چې پکې فنون، فقه، حدیث او ځینې نور کتابونه تدرسيږي.

د طالبانو په اوسني تعليمي سيسټم کې د دې دورو د فارغينو د زدکړې سطحه د پوهنتون تر فارغينو لوړه ده.

د معلوماتو له مخي، طالبان تر ډېره هغو کسانو ته دندې ورکوي، چې ديني زدکړه یې کړې وي او يا هم له دوی سره یې په جګړه کې برخه اخيستې وي.

د تاز رسنۍ د راپور له مخکې، د اوقیانوس ډلې The Ocean Group غوښتل چې د خپلو جرمني همکارانو په ملګرتيا د اهنینګن په «کونتوم» کلي کې د استوګنې يو کمپلکس جوړ کړي.

اوقیانوس ډله د میر رحمان رحماني زوی اجمل رحماني پورې تړاو لري. د طالبانو تر واکمنېدو مخکې میر رحمان رحماني د افغانستان د پارلمان مشر او زوې یې غړی و.

جرمن رسنیو د اهنینګن ښاروال په حواله لیکلي، چې د دې سیمې پلورل یوه شخصي معامله وه او دغه اداره پرې هېڅ اغېز نه لري. د همدې لپاره، ښاروالۍ ټینګار وکړ چې "د ښاغلي رحماني په وړاندې بندیزونو ته به سخت پام کوي.»

خو د جرمن د رسنیو د راپور له مخې، دا ملکیت اوس هم د اوقیانوس ډلې سره دی. که دا تړون لغوه شي، نو ټول لګښتونه به د اوقیانوس ډلې په غاړه وي.

د امریکا د خزانې وزارت د روان کال د ډیسمبر پر لسمه د میر رحمان رحماني او اجمل رحماني پر ۴۴ شرکتونو او ادارو بندیزونه ولګول چې دغه وزارت یې «له پولې هاخوا فساد» بولي.

د امریکا متحده ایالاتو ویلي، رحمانیانو په افغانستان کې د خپلو شرکتونو له لارې پېچلی مالي فساد کړی او د پخواني افغان حکومت د امنیتي ځواکونو د ملاتړ لپاره یې د امریکا د حکومت له قراردادونو په میلیونونو ډالر اختلاس کړي دي.

میر رحمان رحماني دغه تورونه په کلکه رد کړي دي.

د روسیې د دولتي اژانس تاس د رپوټ له مخې، دغه روسي ډیپلوماټ دغه خبرې د سوداګرۍ او صنایعو خونه کې د افغانستان په اړه په یوه بحث کې کړې دي.

د هغه په باور طالبان دا ظرفیت لري چې له نورو هیوادو سره یو توافق ته ورسیږي: «موږ باور لرو چې دوی د افغانستان پر وضعیت بشپړ کنټرول لري. موږ له هغوی سره د سوداګرۍ او اقتصادي اړیکو په برخو کې مساوي اړیکې جوړوو."

نوموړی زیاتوي، دا مهمه ده چې د افغانستان په اړه شته بدنامۍ ته له پام پرته په دې اړه روښانه خبرې وشي چې په افغانستان کې څه روان دي.

که څه هم دغه روسی ډیپلوماټ د شتنه بدنامۍ په هکله څه نه وايي، خو طالبان چې د نجونو او ښځو پر زدکړو او کار یې بندیز لګولی او هم د لږکیو او انساني حقونو په برخه کې په خلاف ورزۍ تورن دي ور سره د نړیوالې ټولنې تعامل هم ورځ تر بلې کمېږي.

روسیه یو له هغو مجدودو هېوادونو دی چې د طالبانو له واکمنېدو مخکې یې هم له دې ډلې سره اړیکې درلودې او له واکمنېدو وروسته یې هم ور سره په مختلفو برخو کې روابط زیات کړي دي.

روسیې ځینې وخت په سیمه ییزو او نړیوالو غونډو کې هم د طالبانو په ملاتړ دریځ غوره کړی دی.

په ملګرو ملتونو کې د روسیې استازي هم تېره چارشنبه وویل، له افغانستان سره بشري مرستې باید سیاسي نه شي او د افغانستان کنګل شوې شتمني هم باید ازاده شي.

واسیلي نبنزیا د دې سازمان امنیت شورا ته په خبرو کې د افغانستان د بیا رغونې لپاره د ډېرو مرستو غوښتنه هم وکړه.

د مشهد ښاروالۍ شهرارا ورځپاڼې د شنبې په ورځ د دې ادارې د ښاري دندو د تنظيم د مشر حسن کلیدري له قوله لیکلي دي: « د دغه ښار د والي د ټولنیز کمیسیون د پرېکړې له مخې له اوس څخه د مشهد ښار په ټولو ګرځنده بازارونو کې د بهرنیو اتباعو هر ډول فعالیت منع دی.»

د خراسان رضوي د بهرنیو اتباعو او مهاجرینو د عمومي ادارې د شمیرو له مخې، په مشهد کې د ثبت او قانوني افغان کډوالو شمیر شاوخوا نیم ميلیون کسانو ته رسیږي.

دا شمیره په مشهد کې د کډوالو د ټول نفوس ۹۵ سلنه جوړوي.

په ګرځنده بازارونو یا مېلو کې کې د افغانانو د فعاليت د بندېدو امر په ايران کې د افغان فرهنګپالو کډوالو له غبرګون سره مخ شوی دی.

په مشهد کې افغان شاعرې او فرهنګي فعالې زينب بيات په انسټاګرام کې د دې پرېکړې په غبرون کې ليکلي؛ « افغانان يوه ګوله ډوډی څنګه تر لاسه کړي؟ کله چې تاسو ټولې روا لارې پرې بندې کړئ، څه فکر کوی، چې کومه لار به خلاصه شي؟»