مفتي منېر شاکر: طالبانو د نجونو زدکړې بندې کړې، خو د دین محمد په څېر ملایان ازاد دي

د مالیې وزارت د عوایدو لوی رییس چې د کندهار پنچوايي ولسوالۍ اوسیدونکی دی، د قرانکریم تفسر او ترجمه یې د طالبانو له مشر ملا هبت الله سره کړي دي.

د طالبانو د تر کنټرول لاندې مالیې وزارت کې څو تنو طالب چاروکو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته وویل، د مالیې وزارت د عوایدو لوی رییس په راتلو سره د مالیې وزیر محمد ناصر اخوند بې واکه کړی دی او ټولې ګمارنې په خپل سر کوي.

د معلوماتو له مخې د مالیې وزارت عوایدو لوی ریاست په هیواد کې ټولې عایداتي ادارې په ځانګړې توګه ګمرکونه او د ولایتونو مستوفویتونه په خپل کنټرول کې لري.

سرچینې وايي د مالیې وزارت د عوایدو لوی رییس چې مستقیم د ملا هبت الله تر امر لاندې کار کوي، په عایداتي ځایونو کې د خپلو انډیوالان و د ګمارلو په هڅه کې دی.

د طالبانو سرچینې وايي چې پر ملا هبت الله سربېره یو شمیر ځواکمن طالب مشران د مالیې وزارت له عوایدو د اپراتفي او د انډیوالانو د لکښتونو په نامه میلونونه افغانۍ اخلي، خو د طالبانو د مالیې پخوانی ګوښه شوی وزیر او اوس مهال د افغانستان بانګ رییس هدیت الله بدري ددغو پیسو د ورکړې د ثبت غوښتنه کړې وه.

د دغې غوښتنې له امله له هدیت الله بدري سره د ملا هبت الله اختلافات پیدا شول، چې بیا وروسته د مالیې وزارت له دندې ګوښه شو.

سرچینې وايي بدري له ملا هبت الله غوښتي و، چې له بانګ یوه افغانۍ هم وځي، باید دا په سیسټم کې له بانګ سره ثبت شي او د مصرف حساب ورکړل شي.

څو میاشتې وړاندې د طالبانو تر کنټرول لاندې د ارګ یوې معتبرې سرچینې ویلي و، د تېر کال له جدي میاشتې تر اوسه د طالبانو د کورنیو چارو وزیر ۴ میلیارده افغانۍ د اپراتیفي پیسو په نوم اخیستې.

د طالبانو مالیې وزارت کې هم سرچینو ویلي وو، چې هدایت الله بدري د سراج الدین حقاني له دغو اپراتیفي پیسو سره هم اختلاف درلود، چې بې له کومه حساب کتابه له مالیې وزارت څخه وځي.

ملا هدایت الله بدري چې اصلي نوم یې ګل اغا دی، په مدرسه کې د طالبانو د بنسټګر ملا عمر شارګرد پاتې شوی دی او د طالبانو مالي سیسټم بنسټګر هم یاديږي.

د طالبانو د حکومتولۍ په اړه نیوکې دا دي، چې اداري سیسټم پکې نه پلي کیږي او بې له کومه ثبته د ملا هبت الله په یو شفاهي امر له مالیې وزارت پیسې اېستل کیږي.

طالبانو د بیا ځلي واک ته رسېدو څخه څه کم درې کاله تیږي خو تر اوسه دغې ډلې له ولس سره د راټولو شوو عوایدو په اړه معلومات نه دي شریک کړي چې له دوی راټوله شوې مالیه چېرته مصرفیږي.

ښاغلي خامنه يي د شاعرانو د شعر د منځپانګې په ستایلو سره هغوی ته په وینا کې وویل: «د پارسي ژبو ملتونو د یووالی موضوع چې ستاسو په نظر کې ده، د دې هېوادونو په نننیو مسلو کې تر ټولو مهمه مسله ده.»

د تسنیم خبري اژانس د سې شنبې ورځې راپور له مخې، نوموړي دا خبره د نوي لمریز کال په شپږمه له پارسي ژبو شاعرانو او فرهنګیانو سره د شیعیانو د دویم امام حسن بن علي د زوکړې په مناسبت غونډه کې وکړه.

د افغانستان له شاعرانو نجیب بارور، محمد کاظم کاظمي او سیید حکیم په دې غونډه کې ګډون کړی و.

نجیب بارور چې یو وخت له ایران د اېستلو سره مخ و، په دې غونډه کې یې ښاغلي خامنه يي «د پارسي ژبو ملتونو رهبر» وباله.

که څه هم طالبان په افغانستان کې د داعش د ځپلو ادعا کوي، خو داعش خراسان ډلې پر ملکي وګړو او طالب ځواکونو خپلو بریدونو ته دوام ورکړی دی.

په تازه پېښه کې داعش ډلې په کندهار ښار کې د نوي کابل بانک مخې ته چاودنه کړې چې له امله یې لږ تر لږه ۴۳ تنه وژل شوي او نږدې ۵۰ نور ټپیان دي.

د منځنۍ اسیا هېوادونو هم په پرله پسې ډول په افغانستان کې د داعش د فعالیتونو د زیاتېدو او د سیمې پر نورو هېوادونو د هغې د اغېز په اړه اندېښنه ښودلې ده.

د ملګرو ملتونو امنیت شورا هم په سلواغه میاشت کې ارزونه کړې چې داعش ډله لا هم د افغانستان او سیمې لپاره یو ګواښ دی.

د دغه راپور له مخې، په افغانستان کې د داعش ډلې هدفونه تر ټولو لومړی شیعه‌ګان دي، ورپسې طالبان او بیا ولسي وګړي دي.

امنیت شورا لیکلي چې د طالبانو د مشرتابه تر منځ د داعش او د هغوی له همفکرو «سلفیانو» سره د چلند په اړه د نظر اختلاف موجود دی.

وروسته له هغې چې داعش خراسان ډلې په مسکو کې د کنسرت پر یوه تالار د وروستي برید مسوولیت ومانه، په سیمه کې د دغې ډلې د فعالیت د زیاتېدو په اړه اندېښنې راپورته شوې دي.

د دغه برید په غبرګون کې د طالبانو ځینو سیاسي مخالفینو ویلي چې د دغې ډلې تر واک لاندې افغانستان د سیمې لپاره ګواښ او د ترهګرو ډلو په ځاله بدل شوی.

شنوونکي وايي، واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د ښوونځیو او پوهنتونونو زده‌کوونکو او استادانو په ځلونو شکایت کړی چې د زده‌‌کړو بهیر او امکانات یې پڅ او یا په نشت حساب دي. خو طالب چارواکي ورځ تر بلې د مدرسو په ډیرولو او ښوونځي په مدرسو بدلولو بوخت دي.

د کابل پولې تخنیک پوهنتون مشر انجنیر عبدالرشید تېره ورځ دوشنبه د (وري شپږمه) د دغه پوهنتون په انګړ کې د نیالګیو کېنولو په پروګرام کې د خبرو پر مهال ويلي، چې د طالبانو حکومت دې د نمایشي کارونو پر ځای بنسټیزو چارو ته پاملرنه وکړي.

هغه وايي، یوازې په دغه پوهنتون کې لیلیه شویو زده‌کړیالانو ته چې شمېر یې د ۱۳۰۰ په شاوخوا کې دی د ژوند امکانات نه دي برابر شوي.

نوموړي د خبرو پر مهال وویل: «له بده مرغه چې زده‌کړیالانو ته د ژوند مناسب شرایط نه دي برابر، یوازې د سهار، غرمې او ماښام یو وخت څلوېښت دقیقې اوبه راځي چې په ۲۴ ساعتونو کې دوه ساعته کیږي، نو تاسو وواياست چې دوی به څنګه زده‌کړې کوي چې د ژوند لومړني امکانات ونه لري.»

د کابل پولې تخنیک پوهنتون دا مهال شپږ زره محصلان لري او د دغه پوهنتون په چاپیریال کې په جوړو شویو ودانیو کې د استادانو ۱۲۸ کورنۍ ژوند کوي چې د غړو شمېر په منځنۍ کچه د ۶۵۰ شاوخوا کسان کیږي، دغه ټول ۸۰۰۰ کسان د اوبو له جدي کمښت سره مخ دي.

واک د طالبانو له رسېدو وروسته په افغانستان کې په زرګونو مدرسې جوړې شوې دي، د طالبانو پوهنې وزارت د معلوماتو له مخې ، چې تېر ۱۴۰۲ لمريز کال کې يې په ټول ولایتونو کې ۱۲ زره او ۳۰۷ مدرسې جوړې کړې او د دې تر څنګ یې۳۰۰ خصوصي مدرسو ته د فعاليت اجازه ليکونه ورکړي دي.

‏د طالبانو پوهنې وزارت ویلي، چې د دوی د حکومت له لوري د ۱۴۰۲ لمريز کال په لړ کې پنځه زره او ۴۲۲ مدرسې په کلیو او بانډو جوړې شوې دي.

‏دا مهال په ټول افغانستان کې تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر ښوونځیو او پوهنتونو باندې د طالبانو د مشر له لوري بندیزونه لګېدلي چې له امله یې په میلیونونو نجونې او ښځې له زده‌کړو بې برخې پاتې دي.

د روغتیا نړۍوال سازمان د ملګرو ملتونو نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د مبارزې ادارې او اروپايي ټولنې په ګډه ناسته کې چې د «ژور کړکېچ؛ د افغانستان د خلکو رواني روغتیا له منځه وړي او د نشه‌يي توکو کارونه زیاتوي» تر سرلیک لاندې د اتریش په پلازمېنه ویانا کې جوړه شوې وه ۱۴۰ تنو په کې برخه لرله.

د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا په دغې ناسته کې وویل شول، چې اته مېلیونه افغانان له رواني روغتیا څخه بې برخې دي او دغه رواني ناروغان د خپلې درملنې لپاره له نشه‌یي توکو څخه کار اخلي.

په روغتیا نړۍوال سازمان کې د ختیځې مدیترانې مشرې مېرمن بلخي وویل: «د افغانستان۵۰ سلنه خلک چې دا یو هېښوونکی شمېر دی، په رواني خپګانونو اخته دي. دغې ستونزې د هغوی د ژوندانه په بېلابېلو برخو منفي اغېزې پرې اېستې دي.»

د ملګرو ملتونو دغې چارواکې دا رنګه وویل:« دغه وضعیت خلک اړ باسي، چې نشه‌یي توکو ته مخه کړي. په داسې حال کې چې د دغه هېواد په روغتیایي نظام کې د خلکو لپاره ټولنیزه پاملرنه او د روغتیایي خدمتونه کچه ډېره کمه ده.»

د طالبانو په تېرې دوه نیم کلنې واکمنۍ کې د نجونو او مېرمنو په منځ کې د طالبانو له ربړونو او بندیزونو سره جوخت د رواني ناروغیو کچه لوړه شوې ده.

ملګرو ملتونو د تېرې تلې میاشت په یوه راپور کې ویلي و، چې د وېرې، ګوښه‌توب او ژور خپګان ناروغي په ښځو کې پام وړ زیاته شوې ده.

په دغې ناسته کې د نشه‌یي توکو او جرمونو پر ضد د ملګرو ملتونو ادارې د افغان کرونده‌ګرو سره د کوکنارو د بدیل کښت په اړه ټینګار وکړ او زیاته یې کړه، چې کېدای شي دغه تګلاره د بزګرانو له پاره اړینه او ضروري وي.
د نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د دفتر شمېرې ښيي، چې د هرو درېیو افغانو کورنیو څخه یوه یې د نشه‌یي توکو له امله زیانمنه شوې ده.

په افغانستان کې د اروپایي ټولنې شارژدافیرې مېرمن رافیلا لودیس هم وویل، چې د رواني روغتیا په برخه کې پانګونه او په نړۍواله کچه د نشه‌یي توکو د زیانونو مهارول په تېره بیا په افغانستان کې باید تر نورو ټولو هغو لومړیتوب ولري.