د ایران د پخواني پاچا زوی: په افغانستان کې له شاه سره د امریکا مخالفت ورانوونکې تېروتنه وه

په دې وروستيو کې طالبانو په تورخم کې د امان الله خان پر انځور سپين رنګ پاشلی او پر هغه ځای يې خپل بيرغ رسم کړی او همدا ډول طالبان په کابل کې د پخواني جهادي مشر عبدالعلي مزاري د مجسمې په ړنګولو له پراخو نيوکو سره مخ شوي دي.

د پوهنتون استادانو د سیاسي او تاریخي شخصیتونو سپکاوی د اندېښنې وړ او مشکوک وباله او له طالبانو یې وغوښتل، چې د نفاق جوړونکو کسانو مخه ونیسي.

د پوهنتون استادانو دغه اعلاميه د چهار شنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۰مه) افغانستان انټرنشنل ته لېږلې او له طالبانو يې غوښتي، چې «د تنګ نظره او استثماري اشخاصو او ډلو» مخه ونيسي او د تاریخي ویاړونو، ملي او جهادي شخصیتونو، سمبولونو، عقایدو او د بېلابېلو قومونو، طبقو، افکارو او ویناو د استازو درناوی وکړي.

لیکوالانو او د پوهنتون استادانو خبرداری ورکړی، چې «مشکوک» او «منافقانه» کړنې، عقدې او کېنې را ژوندۍ کوي او د هېواد امنیت، ثبات او ملي یووالی له ګواښ سره مخ کوي.

د پوهنتون د استادانو په خبره؛ د هېواد د بې ثباتۍ، نفاق، جګړو او شخړو اصلي لامل نه زغم او د یو بل نه منل دي.

په اعلامیه کې راغلي: «کله چې ادعا کېږي چې جګړه او شخړه پای ته رسېدلې او ملي حاکمیت رامنځته شوی، نو وضعیت هم باید په بشپړه توګه بدل شي. دښمني ختمه او غوسه کميږي. د انتقام اورونه مړه کيږي. هر څوک باید د یوځای ژوند کولو په اړه فکر وکړي. هېواد باید د ټولو ګډ کور وګڼل شي. د ټولنیزو ډلو تنوع او د هغوی د بېلابېلو ګټو، باورونو، احساساتو او عواطف باید وپېژندل شي.»

دوی د هېواد د سیاسي او تاریخي شخصیتونو پر درناوي ټینګار وکړ او ویې ویل: «د باثباته هېوادونو تجربې ښیي، چې د دوی یووالی او ثبات د تنوع او توپیر درناوی او منل دي.»

د دوی په وينا: « د قدر وړ شخصیتونو، د درناوي وړ ارزښتونو، سمبولونو او د خلکو د عقایدو درناوی هم باید وشي. دا هم مهم دیني او اخلاقي اصول دي.»

د پوهنتون استادانو او لیکوالانو ویلي دي چې «د فکرونو د له منځه وړلو هڅې» ملي یووالی او د ملي باور بنسټونه له منځه وړي.

د طالبانو تر کنټرول لاندې د بهرنیو چارو وزارت یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې په کابل کې د پاکستان سفارت ورسره د اسحاق ډار د خبرو اجنډا شریکه کړې ده.

اسحاق ډار په خپل سفر کې د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر سربېره د طالبانو د ریاست الوزرا له سیاسي مرستیال مولوي عبدالکبیر، د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني او د کندهار له والي سره د لیدنې غوښتنه کړې ده.

د خبرو په اجنډا کې څه دي؟

له طالبانو سره د اسحاق ډار د خبرو وړاندیز شوې اجنډا چې له طالبانو سره شریکه شوې درې اساسي او دوه فرعي محورونه لري.

د عزم استحکام عملیات:

د پاکستان د بهرنیو چارو د وزیر په سفر کې د خبرو د اجنډا لومړی محور طالبانو ته د عزم استحکام د عملیاتو رسمي خبرداری دی.

که څه هم د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف د دغو عملیاتو په پیل کې ویلي وو، چې دوی به خپل مخالفین د ډېورنډ له پولې پورې غاړې ته هم په نښه کوي، اسحاق ډار به په دغو لیدنو کې طالبانو ته رسمي خبرداری ورکوي، چې د پاکستان پوځ د ډېورنډ له پولې دې غاړې هم د خپلو مخالفینو پر وړاندې عملیات کوي.

که څه هم د خبرو د اجنډا په شرحه کې راغلي، چې پاکستان له طالبانو غواړي، چې د عزم استحکام عملیاتو په ترسراوي سره پاکستان غواړي د ډېورنډ پوله دواړو غاړو ته خوندي کړي او په دغو عملیاتو کې له طالبانو د همکارۍ تمه لري.

د عزم استحکام د عملیاتو په اړه د خبرو یو فرعي محور د امریکايي ځواکونو مانورې هم دي، چې پاکستان یې په اړه طالبانو ته د خبرداري په دود کاروي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت سرچینې وايي، چې په احتمالي ډول د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر به د یادو مانورو په اړه اسحاق ډار ته خپله ناخوښي څرګنده کړي.

که څه هم طالبانو په رسمي ډول د دغو ګډو مانورو په اړه خپل نظر نه دی څرګند کړی؛ خو د طالبانو اړوند المرصاد وېبپاڼه لیکي، چې که د پاکستان پوځ په پښتونخوا کې امریکايي عسکرو ته ځای ورکوي؛ نو پایلې به یې خطرناکې وي.

وېبپاڼه زیاتوي؛ د پاکستان د پوځ د نادرستو پرېکړو له امله په وروستو کې د پاکستاني طالبانو د تحریک په تشکیلاتو کې د پام وړ زیاتوالی راغلی دی.

المرضاد زیاتوي: "د همغه ظلمونو نتیجه وه، چې د پاکستان مجاهدین د پاکستاني طالبانو تحریک (TTP) په نوم بدل او د پوځ پر وړاندې یې جهاد پیل کړ."

د طالبانو دغې وېبپاڼې د پاکستان پر خلکو غږ کړی، چې که د پوځ دا ډول پرېکړو مخنیوي ونه کړي؛ نو د پوځ د بل کړي اور لمبې به تر دوی هم ورسیږي.

د المرصاد ورځپاڼې د دغې لیکنې په غبرګون د پاکستان د پوځ د عامه اړیکو دفتر اړوند یو شمېر ټولنیزو شبکو جدي غبرګون ښودلی دی او طالبان یې نړۍوال ترهګر بللي دي.

د ټي ټي پي پټنځایونه:

د پاکستان د حکومت او پوځ چارواکو په بار - بار ویلي، چې طالبانو ټي ټي پي ته په افغانستان کې پټنځایونه ورکړي؛ خو دا ادعا بیا طالبانو په کلکه رد کړې او په پاکستان کې رامنځته شوې ناامني یې د دغه هېواد د امنیتي ادارو د کمزورۍ علت بللی دی.

د پاکستان د بهرنیو چارو د وزیر به په دغه سفر کې له طالبانو سره د ټي ټي پي د ملاتړ او د افغانستان په خاوره کې د ټي ټي پي د پټنځایونو یو شمېر اسناد هم شریک کړي.

په وروستیو درېیو میاشتو کې ټي ټي پي نېږدې دولس هغه ویډیوګانې خپرې کړې، چې پکې ښودل کیږي، چې د ډېورنډ پولې ته نېږدې د پاکستاني ملېشو او پوځ یو شمېر پوستې یې نیولي او سوځولې دي.

د اسحاق ډار په دغه سفر کې به پاکستان یو ځل بیا طالبانو ته د ټي ټي پي په اړه خپلې اندېښنې وړاندې کړي.

کډوال:

په پاکستان کې د ناامنیو له زیاتېدو وروسته د دغه هېواد پخواني موقت حکومت د افغان کډوالو د ایستلو پرېکړه کړې او تر دا مهاله یې نېږدې اووه سوه زره افغان کډوال بېرته په جبري ډول ستانه کړي دي.

د اسحاق ډار د خبرو په اجنډا کې درېیم محور له پاکستان څخه د افغان کډوالو وېستل او په دغه برخه کې د طالبانو د همکارۍ غوښتنه ده.

که څه هم تازه پاکستان د هغو نېږدې یو نیم میلیونه افغان کډوالو د اوسېدو موده یو کال تمدید کړه، چې د کډوالۍ اسناد لري.

د خبرو فرعي محورونه:

له طالبانو سره د پاکستان د بهرنیو چارو د وزیر د خبرو دوه فرعي محورونه د ډېورنډ د کرښې مدیریت او د دواړو هېوادونو تر منځ د ډېپلوماتیکو - اقتصادي اړیکو پیاوړتیا ده.

د ډېورنډ د کرښې د مدیریت په برخه کې پاکستان غواړي، چې په تورخم، سپین بولدګ او یو شمېر نورو صفري نقطو کې له مشترکې نظامي کمېټې جوړې کړي، چې دا وړاندیز به د دغه سفر په ترڅ کې وشي.

د میټا کمپنۍ د فیسبوک څانګې یو کار کوونکي د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې له تېرو درېیو کلونو را په دېخوا د میټا کمپنۍ د طالبانو د مخابراتو وزارت ته ځواب نه وايه؛ خو په اړه یې د یادې کمپنۍ د مشرتابه له خوا رسمي پرېکړه نه وه شوې.

د سرچینې په خبره؛ د روانې جولای میاشتې په شپږمه نېټه د میټا کمپنۍ د پالیسۍ برخې د سینګاپور دفتر ته ایمیل کړی، چې وروسته له دې په رسمي ډول د طالبانو له مخابراتو وزارت سره اړیکې پرې دي او هېڅ کارکوونکی نه شي کولی، چې د طالبانو مخابراتو وزارت ته په رسمي ډول ځواب ورکړي.

دغه سرچینه وايي، چې د طالبانو د مخابراتو له وزارت څخه یې په تېرو درېیو کلونو کې له له ۱۵۰ زیات ایمیلونه او غوښتنې تر لاسه کړي، چې د شا او خوا ۱۹ سوه اکاونټونو، پاڼو او ګروپونو د بیا فعالېدو او بندیز لرې کېدو وړاندیز یې کړی دی.

د سرچینې په خبره؛ اکثر فیسبوک اکاونټونه او پاڼې د ټولنیزو معیارونو په نظر کې د نه نیولو له امله محدودې شوې او یا هم له منځه تللې وې؛ خو د طالبانو د مخابراتو وزارت یې د بیا فعالیدو او محدودیت د لرې کېدو غوښتنه کړې وه.

د طالبانو د مخابراتو په وزارت کې یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل – پښتو ته تایید کړه، چې دغه وزارت په بار – بار هڅه کړې، چې له فیسبوک کمپنۍ سره اړیکه وکړي؛ خو هغوی نه منفي او نه هم مثبت ځواب ورکوي.

د مخابراتو وزارت دا سرچینه زیاتوي: "د جمهوریت پر مهال له فیسبوک، ټویټر او ټولو ټولنیزو شبکو سره په رسمي ډول زموږ ارتباطات وو؛ مګر د طالبانو په راتګ سره فیسبوک اړیکې پرې کړې دي".

په افغانستان کې د طالبانو د بیا واکمنېدو را وروسته د دغې ډلې د اکثرو غړو د فیسبوک اکاونټونه وتړل شول، د طالبانو د کلیمې سربېره د طالبانو د ګڼو چارواکو د نومونو لیکل په فیسبوک کې محدود شول او د طالبانو د مشر په ګډون د کابینې د ۴۱ غړو پر تصویرونو هم بندیز ولګېد.

له همدې امله ګڼو طالبانو په اېکس شبکې کې اکاونټونه پرانیستي او فعالیت کوي.

هڅه مو وکړه، چې په دې اړه د فیسبوک کمپنۍ رسمي نظر را واخلو؛ خو له بار - بار اړیکو نیولو سره هم ونه توانېدو.

د دغو يو ورځنيو لوبو د لومړۍ سيالۍ پچه د ميوند اتلانو لوبډلې وګټله او لومړۍ يې توپ وهنه غوره کړه.

میوند اتلانو لوبډلې په ۵۰ اورنو کې د ۹ لوبغاړو په سوځېدو سره خپلي سيالې لوبډلې پامير ليجنډز ته ۲۷۷ منډې هدف وټاکه.

د پامير ليجنډز لوبډلې توپ اچوونکو نويد ځدراڼ او عبدالله احمدزي د سيالې لوبډلې درې درې لوبغاړي وسوځول.

پامير ليجنډز لوبډلې په ۴۳،۵ اور کې د خپلو ټولو لوبغاړو په سوځېدو ۲۰۶ منډې جوړې کړې او په لومړۍ لوبه کې یې د ۷۰ منډو په توپير ماتې وخوړه.

دغه سیالۍ نن په کندوز ولایت کې پیل شوې او ۱۴ ورځې به دوام وکړي.

د افغانستان کرېکټ بورډ وایي، په دې سیالیو کې میوند اتلان، پامیر لېجنډز، ماهیپر ستوري او هندوکش سټرایکرز لوبډلې ګډون لري.
د افغانستان کرېکټ بورډ په خپله فېسبوک پاڼه کې د یوې ویډیو په خپرولو سره ویلي، چې د سياليو نندارې ته په زيات شمېر مينوال ورغلي او خپل اتلان هڅوي.

ایسنا خبري اژانس د دغه ايراني چارواکي له قوله لیکلي دي:«اوس په ایران کې د ثبت شویو بهرنیو شرکتونو ۵۰ سلنه افغاني شرکتونه دي.» د هغه په وينا « زياتره بهرني پانګوال هم افغانان دي.»

د ۱۴۰۰ کال د زمري په مياشت کې د طالبانو له لوري د کابل له سقوط وروسته افغان سوداګرو په ايران کې پراخه پانګونه وکړه.

په ایران کې د سوداګرۍ په برخه کې د پانګونې دغه کچه د افغان سوداګرو باور څرګندوي.

د ایران او افغانستان د سوداګرۍ خونې مشر له ایسنا خبري اژانس سره په خبرو کې له افغانستان سره د سوداګرۍ په برخه کې د خصوصي موسسو پر کارونې او د دواړو هېوادونو ترمنځ د ګډې خونې پر فعالیتونو ټینګار وکړ.

محمود سیادت وايي، د افغانستان او ایران د اقتصاد د ودې لپاره باید د افغان اقتصادي فعالانو ملاتړ وشي او د هغوی له وړتیاوو کار واخیستل شي.

د ایران او افغانستان د سوداګرۍ خونې مشر وویل: «په ایران کې د افغانانو اړیکې او ستونزې باید تعقیب شي. دوی په افغانستان کې د ایران د راتلونکي لپاره زموږ ستره سرمایه ده.»

په افغانستان کې واک ته د طالبانو له رسېدو را وروستهیو شمېر افغان سوداګرو او پانګوالو خپل شرکتونه او د خپلې پانګې یوه لویه برخه د ایران په ګډون بېلابېلو هېوادونو ته لېږدولې ده.

طالبان ټینګار کوي، چې په افغانستان کې یې کورنیو او بهرنیو پانګوالو ته د پانګونې زمینه برابره کړې او د دوی په خبره افغان سوداګر هڅه کوي، چې خپلې پانګې افغانستان ته انتقال کړي.