طالبانو ویلي، چې ایراني پانګه‌وال په افغانستان کې د برېښنا تولید ته لېواله دي

هغه زیاته کړه: «موږ اړتیا لرو چې تجهیزات واخلو، موږ تخنیکي او مالي مرستو ته اړتیا لرو چې د طالبانو رژیم نسکور کړو او نوی نظام جوړ کړو.»

سادات له ډیلي میل سره په یوه مرکه کې چې د یکشنبې په ورځ خپره شوه وویل چې د طالبانو په بریا کې د اوباما او بایډن تګلارې مهمې وې او د امریکا اوسنی ولسمشر یې تورن کړ چې د افغانستان په اړه «سپکونکی او بې پروا» نظر لري.

اوباما په ۲۰۰۹ کال کې واک ته له رسیدو وروسته د طالبانو د ځپلو لپاره د عسکرو د زیاتولو او بیا په ۲۰۱۴ کال کې د عسکرو د ایستلو پلان اعلان کړ. په هغه پسې ټرمپ بیا له طالبانو سره په ۲۰۱۴ کال کې له افغانستانه د وتلو هوکړه وکړه او بایډن هغه عملي کړه.

سادات وویل، د امریکا چلند د دې لامل شوی چې طالبان له افغان حکومت سره د سولې پر ځای له هېواده د امریکايي ځواکونو وتلو ته انتظار وباسي.

د افغان پوځ د ځانګړو ځواکونو مخکینی قوماندان وايي، بایډن د خپلو جنرالانو هغه خبرداري له پامه غورځولي چې په افغانستان کې د پوځي شتون ساتل به د القاعدې او داعش د بیا راپورته کېدو مخه ونیسي.

د سینټکام قوماندان جنرال فرانک مکینزي له بایډن وغوښتل چې لږ تر لږه ۲۵۰۰ سرتیري په افغانستان کې وساتي چې د افغان پوځ او حکومت د پرځیدو مخه ونیسي.

سادات وايي، اوس هغه ترهګرې ډلې چې امريکا يې له منځه وړل غوښتل، بيا وده کړې او د امريکا پر ګټو د بريد ګواښ ورځ په ورځ زياتېږي.

د افغانستان د پوځ مخکینی قوماندان هیله من دی چې د امریکا راتلونکې اداره به د طالبانو ضد ځواکونو ملاتړ وکړي.

سادات وويل: «د افغانانو له مقاومت ملاتړ وکړئ. موږ ستاسو سرتیرو ته اړتیا نه لرو، موږ په هیواد کې ستاسو نظامي شتون ته اړتیا نه لرو، موږ یوازې سیاسي ملاتړ او د ازادۍ لپاره زموږ د مبارزې په رسمیت پیژندلو ته اړتیا لرو.»

هغه زیاته کړه چې په ۲۰۲۰ کال کې له طالبانو سره د امریکا هوکړې«ترهګرۍ عادي کړه» او له دې ډلې سره یې د ګاونډیو هېوادونو لکه ایران لپاره د همکارۍ او جوړجاړي دروازه پرانیستله چې ګټه ترې واخلي.

د بشري حقونو د څار سازمان څیړونکې فرشته عباسي لیکلي، چې «د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانې ښځې او نجونې د خپل ژوند په اړه تر ټولو بد خوبونه ویني.»

د بشري حقونو څار سازمان د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینیټ راپور ته اشاره کړې، په کوم کې چې وضعیت د «تبعیض، جلا کولو، انساني کرامت ته د سپکاوي، او د ښځو او نجونو د ایستلو بنسټیز سیسټم» په توګه تشریح شوی.

د بشري حقونو څار سازمان وايي، طالبانو په دې درېیو کلونو کې د بیان ازادۍ او د خبریالانو او رسنیو حقونه تر پښو لاندې کړي دي.

دغه راز طالبانو په خپلسري ډول ښځې د جامو د اغوستلو له امله نيولې او د دغې ډلې په امر يې لاريون کوونکي شکنجه کړي دي.

د دغه سازمان د معلوماتو له مخې افغانستان په نړۍ کې له تر ټولو بد بشري ناورین سره مخ هېواد دی.

روغتیایي خدمتونو ته د ښځو او نجونو لاسرسی د طالبانو د بندیزونو له امله له خنډ سره مخ شوی او د ښځو او نجونو روغتیا له ګواښ سره مخامخ شوې ده.

د دغه سازمان څېړونکې فرشته عباسي وايي، هغه حکومتونه چې له طالبانو سره اړیکي لري، باید تل دا یادونه وکړي چې پر ښځو او نجونو او ټولو افغانانو ظلم د نړۍوالو قوانینو له مخې د افغانستان له مکلفیتونو سرغړونه ده.

په بريتانيا کې د پخواني حکومت سفير زلمي رسول په دې مرکه کې چې د يکشنبې په ورځ (د زمري ۲۱مه) خپره شوه وويل: «زما لپاره دا سخته ده، چې رسمي بلنو ته لاړ شم، کله چې تاسو هېواد او دولت نه لرئ، تاسو به څه وواياست؟»

افغان سفير زياته کړه، چې ښايي د ډېپلوماسۍ په نړۍ کې داسې پېښه نه وي رامنځته شوې، چې يو سفير د يوه دولت استازيتوب ونه کړي.

هغه زیاته کړه معمولا کله چې یو هېواد یا رژیم په رسمیت ونه پېژندل شي، هلته باید یو جلا وطنه دولت وي؛ خو اوسمهال د افغانستان لپاره داسې څه نه شته.

ښاغلي رسول وویل: «موږ هڅه کوو، چې د افغانستان نوم او بیرغ لوړ وساتو او افغانانو ته قونسلګري خدمات وړاندې کړو.»

زلمی رسول د افغانستان یوازینی سفیر نه دی، چې په دیپلوماتیکو بې باورۍ کې دی؛ بلکې په اروپايي هېوادونو، کاناډا، جاپان او استراليا کي د لږ تر لږه ۱۹ نورو سفيرانو وضعيت همدغسي دی.

سنډي ټایمز لیکي، چې ډېرو حکومتونو د افغان سفیرانو نومونه د خپلو رسمي بلنو له لېست څخه ایستلي؛ خو زلمي رسول اوس هم په لندن کې ډېرو ډېپلوماتیکو غونډو ته بلل کېږي.

تر اوسه هېڅ هېواد د طالبانو واکمني په رسمیت نه ده پېژندلې او د سفیرانو په کچه یې د دې ډلې سیاسي استازي نه دي منلي.

خو په قطر کې د طالبانو سیاسي استازی او په ملګرو ملتونو کې د افغانستان استازیتوب ته د دې ډلې وړاندیز شوی سفیر سهیل شاهین وايي، چې طالبان دا مهال په ۳۸ هېوادونو کې ډیپلوماټیک استازیتوب لري.

طالبانو ويلي د هغو ادارو خدمات، چې د دې ډلې له بهرنیو چارو وزارت سره همکاري نه کوي د اعتبار وړ نه دي.

په تاجکستان کې د افغانستان سفیر ویلي وو، چې د طالبانو دغه پرېکړه له هېواده بهر د افغان کډوالو او هېوادوالو ته لاسرسی ستونزمنوي.

د افغانستان د سیاسي او کونسلي نمایندګانو د انسجام شورا د یکشنبې په ورځ په یوه اعلامیه کې د دې تنکي ځوان شکنجه یوه زړه بوږنونکې او غیر انساني پېښه وبلله.

افغان ډېپلوماتانو له افغان کډوالو سره چلند د اساسي بشري حقونو، اسلام او د ښه ګاونډيتوب له اصولو سره په ټکر کې بللى دى.

په خبرپاڼه کې راغلي: «په تېرو لسیزو کې د میلیونونو افغان کډوالو د کوربه توب د ستاینې په ترڅ کې، موږ پر ایراني چارواکو غږ کوو، چې د دغې غمجنې پېښې په اړه هر اړخیزه او شفافه څېړنه وکړي او په راتلونکي کې د داسې کړنو د بیا تکرار د مخنیوي لپاره لازم اقدامات وکړي.» .

د افغانستان سیاسی نمایندګانو هم په ایران کې د افغان کډوالو د حقوقو او هوساینې د ساتنې لپاره د ایران له اسلامي جمهوریت وغوښتل چې له افغان کډوالو سره د انسانی چلند وکړ.

په دې وروستیو کې داسې عکسونه او ویډیوګانې خپرې شوې، چې د دماوند ښار د ابسارد په کلي کې د ایران اسلامي جمهوریت د پولیسو یو افسر د یوه افغان ځوان لاسونه او پښې نیولي او یو بل افسر یې پر غاړه زنګون وهي.

د افغانستان انټرنشنل د دوشنبې په ورځ د دغه تنکي ځوان د شکنجې یوه ویډیو خپره کړه، چې د افغان او ایراني وګړو پراخ غبرګونونه یې راپارولي دي.

خالد ځدران وايي، چې دا پېښه په یوه مسافر وړونکي موټر کې د ځای پر ځای شوي ماین د چاودنې له امله رامنځته شوې ده.

عیني شاهدانو افغانستان انټرنشنل ته یوه ویډیو لېږلې، چې له چاودنې وروسته په لومړیو شېبو کې لیدل کېږي، چې د مرسیډیز مسافر وړونکی بس څخه وينې بهيږي او د بدن ټوټې هم پرتې دي.

تر اوسه کومې ډلې د دې پېښې پړه پر غاړه نه ده اخيستې.