طالبان وايي له دوی پرته د افغانستان په اړه د امنیت شورا ناسته بې ګټې ده

دغه ځانمرګي برید، چې داعش یې مسوولیت منلی، په داسې وخت کې شوی چې دواړې خواوې د خپلو اړیکو د ښه کولو په درشل کې دي.

طالبان په پرله پسې ډول پاکستان تورنوي چې په بلوچستان او نورو سیمو کې یې داعش وسله والې ډلې ته پټنځایونه ور کړي او په کندهار او یو شمېر نورو سیمو کې د ځانمرګو بریدونو عاملان له پاکستان نه ورغلي او هلته یې بریدونه ترسره کړي.

د طالبانو پلویانو د چارشنبې په ورځ د خلیل حقاني له وژل کېدو وروسته د پاکستان پوځ ته د یوه نږدې اېکس حساب سکرین شاټونه خپاره کړل، چې د یوه برید وړاندیونه یې کړې وه. د یادې ډلې د غړو په باور، ځانمرګی بریدګر پاکستان ورلیږلی او ددې ډلې جګپوړی مشر یې، چې تر نورو ډېر نرم هدف و، وژلی دی.

داعش وسله والې ډلې پرون ددغه برید مسوولیت پرغاړه واخست او ویې ویل چې ددوی جنګیالی له امنیتي خنډونو تېر شوی و او وزیر ته په تمه و، چې ویې وژني.

د ډیپلوماټیکو هڅو کمزوري کېدل

په تېرو اونیو کې، پاکستان او طالبانو د خپلو ترینګلو اړیکو د ښه کولو لپاره خپله لېوالتیا څرګنده کړې وه. د لوړ پوړو ډیپلوماټیکو غونډو لړۍ، چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار او په پاکستان کې د طالبانو د سفیر او دغه راز کابل کې د پاکستان د سفیر او د طالبانو ددفاع وزیر ترمنځ شوې وه، دا ښودله، چې دواړې خواوې د خپلو ګډو امنیتي اندېښنو د حل لپاره لاس په کار شوې دي.

خو د خلیل حقاني ترور، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ په خبرو کې یو مهم کس و، دا هڅې له خطر سره مخامخ کړې دي.

خلیل حقاني له تحریک طالبان پاکستان (TTP) سره د اسلام اباد په خبرو اترو کې د منځګړیتوب لپاره کلیدي رول لوبولی و او په همدغه ترڅ کی یې د پاکستان له مختلفو اړخونو سره ښې اړیکې درلودې. هغه په قبایلي سیمو کې له قومي مشرانو، د پاکستاني طالبانو د مختلفو ډلو له مشرانو او عامو خلکو سره شل کلنې او ۴۰ کلنې اړیکې درلودې.

اوس که ثابته شي چې د وزیر په وژلو پسې ځانمرګی بریدګر له پاکستان نه ورغلی و، د طالبانو او پاکستان ترمنځ ترینګلتیاوې لا زیاتېدای شي.

حقاني شبکه چې د پاکستان نیابتي ډله کڼل کیږي، په دې وروستیو کې له څو اړخونو تر فشار لاندې ده.

یو خوا ته پاکستان له دې ډلې نه د پاکستاني طالبانو د کنټرولولو تمه لري، چې په دې برخه کې له اوږدو خبرو اترو سره سره، پاتې راغلې ده. حقانیانو په تېرو دریو میاشتو کې خپل ګڼ شمېر جنګیالي له دې امله بندیان کړي چې د پاکستاني طالبانو په لیکو کې جنګېدل او یا یې دې ډلې ته جنګیالي جذبول، خو له دې هڅو سره سره، د پاکستاني طالبانو په بریدونو کې نه یوازې دا، چې کموالی راغلی، بلکې لا ډېر شوي دي.

بل پلو، یاده شبکه د خپل مشر ملا هبت الله اخوندزاده تر فشار لاندې ده، چې له لویدیز سره د اړیکو پرځای دده اطاعت او پالیسیو ته غاړه کیږدي.

حقاني په مکرر ډول د خپل مشر پالیسۍ نقد کړې دي او داسې رپوټونه دي، چې د کابل او کندهار ترمنځ اړیکې روغې نه دي.

په ورته وخت کې داعش یو بل ستر سرخوږ دی، چې دا ډله ورسره مخامخ ده. د طالبانو مشر په لویه پکتیا کې ګڼ چارواکي او د امنیتي پوستو ځواکونه له دې امله بدل کړي، چې د حقاني پر جنګیالیو له پاکستان سره د نږدې اړیکو له امله ډېر باور نه لري. په دې منځ کې داعش او ددې ډلې ملاتړي له دې اختلافاتو نه ګټه پورته کوي او د خلیل حقاني په څېر کسانو د وژلو له لارې کولای شي، دا اختلافات نور هم ژور کړي.

یو ماتېدونکی راتلونکی

اقتصادي همکاري د وروستیو خبرو یوه مهمه برخه وه. تېره اونۍ، د خیبر پښتونخوا د سوداګرۍ او صنعت ځانګړي مرستیال عبد الکریم په پېښور کې د طالبانو له یوه ډیپلوماتیک پلاوي سره د سوداګریزو اړیکو د پیاوړتیا په اړه خبرې کړې وې. د دې هڅو هدف دا و چې د افغانستان جغرافیایي اهمیت د پاکستان د اقتصادي رغونې او سیمه‌ییزو پروژو لپاره وکارول شي.

خو اقتصادي همکاري په هغه وخت کې شونې ده چې د دواړو هېوادونو اړیکې ثبات ولري.

د امنیتي شخړو زیاتوالی دغه اړیکې له جدي خطر سره مخامخ کولی شي.

د خلیل حقاني وژل کېدای شي د پاکستان او طالبانو په اړیکو کې یو مهم بدلون راولي. د اسلام‌ اباد لپاره، دغه پېښه هغه شراکت ته زیان رسوي چې ملکي حکومت یې د ګډو ګټو لپاره مهم بولي.

سي اېن اېن-نیوز ۱۸ د خپلو سرچینو له قوله وايي، چې د کندهار طالبان غواړي د سراج الدین حقاني واکونه ور کم کړي، ځکه نوموړی په دې اندېښنه کې دی، چې حقاني د افغانستان پرځای د خپلو شخصي کټو لپاره کار کوي.

د سرچینو په وینا، سراج الدین حقاني ته د کندهار له لارې خبر ورکړل شوی چې دی مکلف دی چې په بشپړ ډول د دوی اطاعت وکړي. سرچینو ویلي چې کندهار له حقاني غوښتنه کړې چې د ځان تبلیغولو هڅې پریږدي او پر رسنیو د راښکاره کېدو پرځای شریعت پلی کړي.

سراج الدین حقاني وخته ناوخته په تلویحي ډول د طالبانو د مشر ملا هبت الله اخوندزاده پر پالیسو نیوکې کوي.

یاده رسني وايي، « سرچینو ویلي چې کندهار حقاني ته په ډګه کړې چې که د دوی اطاعت نه کوي، نو استعفا دې ورکړي.»

سلب صلاحبت

حقاني له ځدراڼ قبیلې سره تړاو لري او دغه قبیله د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې لس ولسوالۍ لري.

د سرچینو په باور، حقاني د دغو لسو ولسوالیو لپاره چارواکي ټاکي، خو په دې وروستیو کې د کندهار ډلې حقانیانو ته اجازه ورنه کړه، چې په دغو ولسوالیو کې خپل کسان وټاکي او له خپل اصلي ځای څخه یې وایستل.

د دې پېښې په غبرګون کې، حقاني خپل ټاټوبي ته سفر وکړ او هلته یې د خپل لومړني ځانمرګي بریدګر حیات الله په نوم یو جومات پرانیست. د رسنۍ په وینا، دا د طالبانو مشر هبت الله اخندزاده ته یو پیغام ورکول وو، چې هر څه چې تر لاسه شوي داددوی د یووالي له کبله وو او پر ډګر د جنګیالیو رول نشي هېریدلی.

دلته حقاني د جومات د پرانیستې په وینا کې د هغو سلګونو ځانمرګو بریدونو په اړه خبرې وکړې چې د ده تر قوماندې لاندې ترسره شوي.

د سرچینو په وینا، هبت الله اخندزاده له سي این این او نورو رسنیو سره د حقاني پر مرکې هم خپه دی او د وسله تونونو د کنټرول واک یې هم ترې واخست.

خیریه سازمانونه؛ د عاید سرچینه

سرچینه وايي، چې په کندهار کې د کابینې په وروستۍ ناسته کې د هبت الله اخوندزاده او سراج الدین حقاني تر منځ د غیردولتي سازمانونو په اړه خبرې سره تبادله شوې دي. دا موضوع د طالبانو حکومت لپاره د یوه مهم اقتصادي بنسټ په توګه ګڼل کېږي. د سرچینو په وینا، ۲۷۰۰ افغان غیردولتي سازمانونه او ۲۷۸ بهرني غیردولتي سازمانونه فعال دي، چې ټولټال ۸۰ زره افغانان پکې کار کوي چې ډېری یې د حقاني ډلې له خوا ارزول شوي دي.

اخوندزاده دې ته د حقاني د اقتصادي بنسټ په سترګه ګوري او په دې باور دی چې بهرني هېوادونه د بهرنیو غیردولتي سازمانونو په نوم د حقاني مرسته او تمویل کوي.

یاده رسنۍ ادعا کوي، چې د دې کړکېچ په منځ کې دوی پر خلیل حقاني برید کړی، چې د سراج الدین حقاني لارښوونکی او د هغه د ستراتیژۍ اساسي مغز ګڼل کېده.

رسنۍ دمخکیني مرستیال ولسمشر امرالله صالح د سرچینو له خولې ویلي، چې د کابل له سقوط څخه څلور یا پنځه میاشتې وروسته اخوندزاده د ځانمرګو بریدګرو مرکز له کابل څخه کندهار ته ولېږداوه او له هغه وخت راهیسې، دی په مستقیم ډول د هغوی کنټرول او روزنه کوي.

طالبانو ددوی د مشر او سراج الدین حقاني ترمنځ د اختلاف رپوټونو ته تراوسه غبرګون نه دی ښودلی او مشران یې وخته ناوخته وايي، چې دوی تر یوې مشرۍ لاندې کار کوي.

د طالبانو له خوا په عام محضر کې خلکو ته بدني سزاګانې په نړۍواله کچه غندل شوې خو طالبان یې د «شریعت» تطبیق بولي.

د طالبانو سترې محکمې نن پنجشنبه د (لیندۍ ۲۲مه) د یوې خبرپانې په خپرولو سره ویلي، چې د پکتیا ولایت څمکنیو ولسوالۍ ابتدایه محکمې دوو تنو ته د «اخلاقي فساد او غلا» په تور تعزیري سزا ورکړې ده.

د خبرپاڼې له مخې، دغه پرېکړه د دغې ډلې د سترې محکمې له تایید وروسته د پکتیا ولایت څمکنیو ولسوالۍ ابتدایه محکمې په عام محضر کې پر دوو تنو عملي کړه.

په خبرپاڼه کې د تورنو کسانو د هویت په اړه څه نه دي ویل شوي خو وايي، د محکمې د پرېکړې له مخې طالبانو یو تن په یو کال تنفیذي بند سزا محکوم او ۳۹ دورې وهلی او دویم کس یې په اته میاشتې بند سزا او ۳۹ دورې وهلی دی.

که څه هم پر طالبانو په عام محضر کې د بدني سزا ورکولو په اړه د بشري حقونو د ملاتړو سازمانونو له لوري سختې نیوکې کېږي؛ خو لا هم طالبان لږ تر لږه په یوه یا دوو ورځو کې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پر خلکو په عام محضر کې بدني سزاوې عملي کوي.

د طالبانو دغه کړنې په نړۍواله کچه غندل کېږي؛ خو طالبان وایي دوی «د اسلامي شریعت» د تطبیق په موخه دغه چاره ترسره کوي.

په کابل ښار کې د ژمي په رارسېدو سره د خونو د ګرمولو لپاره خلک تر ډېره د ډبرو سکاره کاروي، چې ورسره هوا ککړېږي او چاپېریال ته درانه زیانونه اوړي.

له بلې غاړې په کابل کې د سون توکو د بیو د لوړوالي له امله خلک ربړونه، زاړه ټایرونه او نور له کاره لویدلي توکي سوځوي، چې له دې سره هم د دغه ښار هوا زیاته ککړه شوې ده.
دا رنګه په دغه ښار کې د نفوسو د ډېروالي او لوړپوړو ودانیو کې د مرکز ګرمۍ سیسټمونه داسې جوړ شوي، چې د هوا د ککړتیا لپاره ورته ډېره پاملرنه نه ده شوې.
د کابل په ښاروالۍ کې طالب چارواکي وایي، چې په دې برخه کې یې د عامه پوهاوي په اړه غونډه وربللې وه.

د ښاروالۍ د ښاري خدمتونو او چاپېریال ساتنې مرستیال محمد خالد سجستاني وویل، چې کابل ښاروالۍ تېر کال د هوا د ککړتیا د مخنیوي په موخه، له شاوخوا ۴۰۰ لوړپوړیزو ودانیو څخه د مرکز ګرمۍ سیستم لپاره د لوګي د تصفیې فلټرونه څارلي وو او په پایله کې یې ډېرو ښاریانو خپلې سرغړونې اصلاح کړې او د لوګي د تصفیې فلټرونه یې نصب کړې دي.
هغه له کابل ښاریانو څخه وغوښتل، چې د ښار د سمسورتیا او پاکوالۍ په برخه کې خپل انساني او دیني مسوولیت ترسره کړي او د هوا د ککړتیا د رامنځته کېدو لامل نه شي.
په دغې ناسته کې د طالبانو د چاپېریال ساتنې د ادارې مشر مطیع الحق خالص، د انسانانو پر روغتیا د هوا د ککړتیا د ناوړو اغېزو او زیانونو په اړه وویل، چې د ژمي په رارسېدو سره نه یوازې په پلازمېنې کابل؛ بلکې د افغانستان په بېلابېلو ښارونو کې د هوا ککړتیا زیاتېږي، چې زیانونه یې نه یوازې په انسانانو پورې محدود وي؛ بلکې پر څارویو او بوټو هم ناوړه اغېز پرې باسي.
نوموړي هغو خلکو ته خبرداری ورکړ، چې د سرغړونو په وخت کې به ورسره قانوني چلند وشي.
دا رنګه کابل ښاریان د هوا د ککړتیا له امله د رامنځته شویو تنفسي ناروغیو له امله شکایت کوي او وایي، چې په دې برخه کې یوازې کابل ښاریان ګرم نه دي؛ بلکې د دوی په خبره تر ډېره حکومت هم پړ دی، چې د بې کیفیته سون توکو د پلور او پېر مخه نه نیسي او سوداګر هم تر ډېره په خلاص مټ بې کیفیته سون توکي واردوي او پر خلکو یې پلوري.
نن سبا په پلازمېنې کابل کې د وګړو زیاتوالی، د ځنګلونو او ونو پرې کېدل، د نا انډوله ودانیو جوړول او پر شنو فصلونو او کرنیزو ځمکو د کورونو جوړول، د موټرو زیاتوالی هغه لاملونه دي چې د ښار هوا یې ککړه کړې او ورسره بې شمېره تنفسي ناروغۍ هم زیاتې شوې دي.

دوی ویلي، چې د کرج په قلعه حصار زندان کې د یوه افغان په ګډون ۹ تنه او د قُم په زندان کې د یوه افغان په ګډون درې تنه بندیان اعدام شوي دي.

هرانا راپور ورکړی، چې د چهارشنبې د ورځې په سهار د یوه افغان په ګډون نهه تنه بندیان اعدام شوي او هنګاو هم لیکلي، چې د سې شنبه په ورځ د یوه افغان په ګډون درې تنه اعدام شول.

د هرانا د راپور له مخې، د هغو نهو بندیانو له جملې څخه چې د چهارشنبې په ورځ اعدام شول، پنځه یې د قتل په تور او څلور نور یې د نشه یې توکو د جرمونو په تور په اعدام محکوم شوي وو.

هرانا لیکلي، هغه افغان چې د چهارشنبې په سهار د نهو کسانو په ډله کې اعدام شوی، عبدالله تاجک نومېده.

تر دې مخکې د هنګاو راپور ورکړی و، چې د قُم په مرکزي زندان کې د عبدالمهدي راشد میري په نوم یو افغان زنداني او د سعید مطیع او اصغر رمضاني په نوم دوه نور بندیان اعدام شوي دي. د هنګاو په وينا، دغه بنديان پخوا د قتل او نشه يي توکو په جرمونو په اعدام محکوم شوي وو.