د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په دوبۍ کې له هندي چارواکو سره ناسته کړې ده

د طالبانو تر واک لاندې د ملي احصایې او معلوماتو ادارې د راپور له مخې، په ۲۰۲۱ کال کې صادرات له ۸۵۰ میلیون ډالرو څخه په ۲۰۲۴ کال کې ۱.۸ میلیارد ډالرو ته زیات شوي دي. په ورته وخت کې واردات له ۵.۳ میلیارد ډالرو څخه ۱۰.۶ میلیارد ډالرو ته لوړ شوي دي. سره له دې چې د تجارت په کچه کې زیاتوالی لیدل شوی، خو د وارداتو او صادراتو ترمنځ د انډول نشتوالي په اړه اندېښنې دي.

طالبان د تجارت پرمختګ د بري نښه بولي

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویاند اخوندزاده عبدالسلام جواد وايي، چې په ۲۰۲۱ کال کې سیاسي بدلون د هېواد د اقتصاد پر ټولو برخو اغېز کړی، خو د افغانستان تجارت، په ځانګړي ډول صادراتو «سل سلنه» پرمختګ کړی.

که څه هم طالب چارواکي دا پرمختګ د اقتصادي ثبات نښه ګڼي، خو کارپوهان وايي چې دا شمیرې ژورې ستونزې پټوي. هېواد لا هم په زیاته کچه پر وارداتو تکیه لري، چې د کورني تولید مخه نیسي او د تجارت کسر زیاتوي.

د لوېدیز بندیزونه او د کورني اقتصاد نازکتیا د افغانستان پر اقتصادي پرمختګ اغېز کړی دی.

د طالبانو له واکمنېدو وروسته، افغانستان دوه کاله له سخت اقتصادي فشار سره مخ و. که څه هم اقتصاد په ۲۰۲۳-۲۴ کې ۲.۷ سلنه وده کړې، خو د نړیوال بانک د اټکل له مخې، افغانستان ته به شاوخوا یوه لسیزه وخت پکار وي چې د طالبانو له واکمنېدو وړاندې د ودې کچې ته ورسېږي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال خان جان الکوزي عرب نیوز ته وویل: « زموږ واردات هره ورځ زیاتیږي، او دا د کورني تولید د پرمختګ مخه نیسي. اړینه ده چې د صادراتو د زیاتولو لپاره اقدامات وشي».

د کسر کمولو لپاره لارې چارې

د سوداګرۍ د کسر کمولو لپاره کارپوهان د کورني تولید پر پیاوړتیا ټینګار کوي.

اقتصادپوه او د ننګرهار په روښان لوړو زده کړو انسټیټیوټ کې استاد امین ستانکزی وايي، چې د داخلي صنعتونو ملاتړ او نړیوالو بازارونو ته د دوی د لاسرسي اسانتیا اړینه ده.

هغه عرب نیوز ته وویل، « د هېواد د بازار اړتیاوې باید په کور دننه پوره شي او کورني تولید ته وده ورکړل شي، په داسې حال کې چې داخلي وړتیاوې هم باید ښې شي. افغانستان لا هم په بشپړ ډول یو واردوونکي هېواد دی. تر څو چې دا حالت بدل نه شي، د اقتصادي ودې خبرې بې مانا دي».

په داسې حال کې چې افغانستان له اقتصادي ننګونو سره مخ دی، د تجارت شمېرې یو پېچلې انځور وړاندې کوي.

که څه هم د تجارت دوه برابره کېدل د پرمختګ نښه ده، خو د وارداتو زیاتوالی او د بندیزونو اغېز ښيي چې د اوږدمهاله ودې لپاره بنسټیزو اصلاحاتو او نړیوالې همکارۍ ته اړتیا ده.

د طالبانو ارګ د چارشنبې په ورځ په يوه اعلاميه کې د طالب استازو او په افغانستان کې د ایران د نوي سفير علي رضا بیګدلي د پېژندګلویزې ناستې خبر ورکړی.

په ناسته کې رضا بيګدلي د دواړو هېوادونو ترمنځ د همکاريو پر پراختیا ټينګار کړی او ويلي یې دي چې «د چابهار بندر فعالول او پرانیستل به یې د هڅو په سر کې وي.»

هغه مولوي کبير ته تهران ته د سفر بلنه ورکړې ده.

د طالبانو سیاسي مرستیال مولوی کبیر په دې ليدنه کې ویلي، چې له هېوادونو سره اړېکي يې د نورو تر اغیز لاندې نه دي او د سيمه یيز ثبات او اقتصادي پياړتيا په هڅه کې دي.

دغه طالب چارواکي له ایراني پانګوالو او سوداګرو غوښتي، چې په افغانستان کې پانګونې وکړي.

عبدالکبير له ايراني سفير څخه د افغان کډوالو اړوند غوښتي چې «افغان کډوالو ته دې لازمې اسانتیاوې برابرې شي. له هغوی سره دې نرمي وشي او د افغان کډوالو له اجباري ایستلو دې ډډه وشي.»

که څه هم طالبان او ایران په خپلو کې نږدي اړیکي سره لري خو لا هم د ایران د حقابې او په ایران کې پر افغان کډوالو د کړۍ تنګولو مسایل د دواړو خواوو تر منځ په یوه ترینګلي او لانجمن حالت کې پاتې دي.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت نن چهار شنبه د امریکا د منتخب ولسمشر ډونالډ ټرمپ د وروستیو څرګندونو په غبرګون کې وویل چې د مرستو په تړاو ادعاوې ناسمې دي.

نوموړي په دې اړه خپره کړې اعلامیه کې لیکلي و، « موږ هم غواړو چې امریکا دې د مرستو په نوم دغه ډول لګښتونه قطع کړي، ځکه دغه پیسې د افغانستان د خلکو په هیڅ درد نه خوري.»

خو له څو د قیقو تېریدو وروسته فطرت له خپرې شوې اعلامیې څخه یادې جملې پاکې کړې.

100%

‏هغه وړاندې لیکلي: «هغه پیسې چې امریکا یې یادونه کوي، د امریکا هغه لګښتونه دي چې ډېره برخه یې له افغانستان نه د امریکايي ځواکونو پر تېښته او وتلو مصرف شوې او یا د هغو افغانانو په وتلو او ځای پر ځای کولو لګول شوې، چې له دوی سره یو ځای له افغانستان نه وتښتېدل.»
‏هغه وایي، کېدای شي د دغو مرستو یوه اندازه د نړیوالو موسسو له لارې د بشري مرستو په نوم هم لګېدلې وي.

د طالبانو له لوري خپره شوې اعلامیه کې له بدلون راوستلو داسې برېښي چې دغه ډله د امریکا له نوې ادارې سره په چلند کې محتاطه ده.

دغه کاري ډله د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو پر بنسټ جوړیږي.

د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړي استازي ضمیر کابلوف په «سولوویوف» ژوندۍ خپرونه کې وویل، چې دغه فورم به د بین الحکومتي کمېسیون په توګه د لنډمهالي بدیل په توګه کار وکړي.

کابلوف وویل: « دنوي کال په پسرلي کې به د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو لپاره دوه اړخیزه کاري ډله جوړه شي، چې د رژیم د نه رسمیت په دې شرایطو کې به د اقتصادي، سوداګریزو او نورو همکاریو لپاره د بین الحکومتي کمېسیون د ځای ناستې په توګه کار وکړي».

د روسیې سترې محکمې د ۲۰۰۳ کال د فبرورۍ پر ۱۴مه د طالبانو ډله د یوه ترهګریز سازمان په توګه په رسمیت وپېژندله او په روسیه کې یې د دې ډلې پر فعالیتونو بندیز ولګاوه.

روسیه دا مهال له طالبانو سره نږدې ډېپلوماتیکې اړیکې لري او مسکو ویلي، چې د ترهګرو ډلو له نوملړه د طالبانو د نوم د ایستلو په اړه غور کوي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین په دې وروستیو کې یو قانون لاسلیک کړ، چې له مخې یې په روسیه کې د ترهګرو سازمانونو د لنډمهالي تعلیق اجازه ورکړل شوې ده.

د دغه قانون له مخې، د روسیې قضايي ارګانونه په لنډمهالي او مشروط ډول د ترهګرو ډلو له نوملړه د طالبانو نوم اېستلای شي.

دغه سفارت پر خپل اېکس لیکلي، چې د سې شنبې په ورځ د کورمې ولسوالۍ د اهل سنت قومي مشرانو، د کورمې د انجمن فاروقي غړو او په اسلام اباد کې د کورمې د ځوانانو شورا یوه ګډ پلاوي په اسلام اباد کې د طالبانو له سرپرست سفیر سره کتلي.

یاد سفارت وايي، چې د کورمې ولسوالۍ دغو اوسیدونکو د ډیورنډ کرښې دواړو غاړو ته د پرتو ولسونو ترمنځ د اړیکو، تګ راتګ لپاره د نویو لارو خلاصون او په کورمه ولسوالۍ کې د فرقه يي شخړو په اړه خبرې کړې دي.

په اسلام اباد کې د طالبانو سفارت وايي، چې سرداراحمد شکیب په دې ناسته کې ټینګار وکړ چې طالبان له ټولو خواوو سره د نیکو اړیکو پلوي کوي او غواړي د کرښې دواړو غاړو ته پراته ولسونه په کامل امن او ثبات کې ګډ ژوند ولري.

د طالبانو سفیر په باور، د ولسونو په مینځ کې د «را ایجاد کړل شویو» ستونزو د دوام پرځای باید مناسبې حل لارې ورته وموندل شي.

په کورمه ولسوالۍ کې څه باندې دوه میاشتې د سني او شیعه مذهبو ترمنځ جګړې وشوې، چې له امله یې له دواړو لوریو لسګونه کسان وژل شوي او د دې ولسوالۍ او پېښور تر منځ د تګ راتګ لارې بندیدو له امله خلک د خوراکي توکو او درملو له سخت کمښت سره مخ شوي.

د کورمې ولسوالۍ قومي مشران په داسې حال کې په اسلام اباد کې د طالبانو له سرپرست سفیر سره پر ډیورنډ کرښه د لارې د خلاصون په تړاو لیدنه کوي، چې له تېرو څو میاشتو راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د خرلاڅي سوداګریزه لاره د هر ډول تګ راتګ پرمخ تړل شوې ده.