د پروان خلک وايي داسې ورځ نشته چې د بګرام په اسمان بې پیلوټه الوتکه ونه ګرځي

د پاکستان د پوځ د رسنیو او اطلاعاتو د مرکز له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې لیکل شوي، چې د پاکستان د پوځ لوی درستیز جنرال عاصم منیر د پښتونخوا په بنو کې د موټر چاودنې او وسله وال برید له امله د ټپیانو د لیدنې پرمهال ویلي، چې ډیر ژر به د یاد برید غچ واخلي.

هغه نه دي ویلي، چې څه ډول غچ اخلي، خو تېرځل یې د افغانستان په پکتیکا ولایت کې هوايي بمبارۍ وکړې، چې ګڼو ملکي کسانو ته پکې مرګ ژوبله واوښته.

د پوځ په خبرپاڼه کې د عاصم منیر له قوله لیکل شوي، چې د ټي ټي پي په ګډوون ترهګرې ډلې له افغانستان څخه د پاکستان په وړاندې فعالیتونه کوي.

نوموړي په ټینګار سره ویلي، چې «په وروستیو ترهګریزو بریدونو کې د بهرنیو وسلو کارول د دې ثبوت دی چې افغانستان د ترهګرو لپاره خوندي پټنځای دی».

تر دې وړاندې هم پاکستان په وار وار ادعا کړي چې دا ډول بریدونه د افغانستان له خاورې تنظیم شوي، خو کابل د پاکستان دغه ډول ادعاوې ردوي.

د پښتخوا په بنو کې د سې شنبې په ماښام پر یوې پوځې چاوڼۍ موټر بم برید او وسله وال برید وشو. د پاکستان د پوځ د رسنیو مرکز ویلي، چې په دغو بریدونو کې د پنځو سرتیرو په ګډون ۱۸ تنه وژل شوي او ۳۲ تنه نور ټپیان دي.

د افغان خبريالانو مرکز د پنجشنبې په ورځ په یوه اعلاميه کې ويلي، چې د فراه ملي ټلویزيون تصويري نشرات د امربالمعروف ادارې د فشارونو له کبله بند شوي.

د خبريالانو دغه مرکز د خپلو سرچينو له قوله ویلي: « اوس د ملي تلویزیون فعالیت بند شوی، ځایي تصویري خپرونې نه لري او راپورونه یې یوازې په غږیزه بڼه خپرېږي او په ټولنیزو رسنیو کې هم د ودانیو له انځورونو ګټه اخلي.»

د دې ترڅنګ په فراه ولایت کې ځينې طالب چارواکي تصويري مرکو ته هم نه حاضريږي.

په فراه کې ملي ټلویزیون او ۶ خصوصي راډيوګانې فعالیت لري.

د طالبانو د امربالمعروف د قانون په ۱۷ ماده کې محتسبینو ته دنده ورکړل شوې، چې د ساکښو د انځورونو خپرولو مخنيوی وکړي.

د افغان خبريالانو د مرکز د مالوماتو له مخې، له تېرو شپږو مياشتو راهیسې په کندهار، تخار، بادغیس، هلمند، ننګرهار او نورستان کې د ټلویزیوني خپرونو له بندېدو وروسته فراه اووم ولایت دی، چې دغه بندیز پکې عملي کيږي.

د خبريالانو مرکز په دې اړه اندېښنه ښودلې او دا یې د تصويري راپورونو، د معلوماتو د سانسور او بیان ازادۍ د ځپلو بیلګه بللې.

د خبریالانو ملاتړو ادارو په ځلونو له طالبانو غوښتي، چې د بیان ازادۍ ته درناوی وکړي، خو یاده ډله وایي چې هېڅ یوې رسنۍ ته د دوی د پالیسیو خلاف د خپرونو او راپورونو اجازه نه ورکوي.

د (Vecherniy Bishkek) په وینا، د امو سیند له اوبو یو مهم کانال د قره‌قوم کانال دی (چې مخکې د لینین کانال په نوم یادېده). دا کانال د ترکمنستان د اوبو ۸۰سلنه اړتیا پوره کوي. د دې اوږدوالی ۱۳۷۵ کیلومتره دی او له امو سیند څخه ۵۰۰ متر مکعبه في ثانیه اوبه اخلي، خو د ویچرني بیشکک په باور، د دې سیمې لپاره تر ټولو ستر ګواښ د قوش تیپې کانال دی، چې افغانستان یې له ۲۰۲۱ کال راهیسې فعالانه جوړوي.

قوش تیپه د افغانستان تر ټولو لویه بنسټیزه پروژه ده چې د اوبو سرچینو ته وده ورکوي، خو د رسنۍ په باور، دا کانال پرته له دې چې غاړې یې کانکریټ شي، جوړېږي او دا د اوبو د ضایع کېدو لامل ګرځي. یاده رسنۍ وايي، د دغه کانال ظرفیت ۶۰۰ متر مکعبه في ثانیه ته رسېږي، چې د چېرچک سیند له اوبو دوه عشاریه پنځه ځلهزیات دی.

د تخنیکي علومو دکتور صبیر موماد‌یورویچ قدیروف دې رسنۍ ته ویلي، چې « دا کانال پرته له استحکامه جوړېږي، اوبه شګلنو سیمو ته روانېږي، چې ډېره برخه یې جذبېږي او ضایع کېږي خو اصلي ستونزه دا ده چې ازبکستان او ترکمنستان به د کرنې او څښاک د اوبو لپاره له جدي کمښت سره مخ شي». نوموړی وايي، « افغانستان د دې اوبو د کارولو لپاره لازمې زیربناوې نه لري. دوی کانال لري، خو نه د اوبو رسولو پمپ‌ سټېشنونه شته، نه مناسب سیسټمونه، لکه یوڅوک ګراج ولري، خو موټر ونه لري!».

یاده رسنۍ وايي، چې که د قوش تیپې کانال په بشپړ ډول فعال شي، د امو سیند د اوبو کچه به شدیده راټیټه شي، چې د ازبکستان او ترکمنستان د اوبو رسولو سیسټمونه به له کاره وغورځي او د ازبکستان د کرنې او څښاک د اوبو ستونزه به جدي شي.

ویچرني بیشکک زیاتوي، « د سیمې د هوا وضعیت به خراب شي، دوړې او شګلن توپانونه به زیات شي، د اوبي سرچینو پر سر سیمه‌ییزې شخړې ډېرېدای شي او ګاونډي هېوادونه ښايي پر افغانستان اقتصادي بندیزونه ولګوي».

ویچرني بیشکک وايي، په ۲۰۲۳ کال کې عبدالعزیز کاملوف کابل ته لاړ او هلته یې د اوبو د همکارۍ پر موضوع خبرې وکړې خو دا ستونزه باید د یوې پراخې ستراتیژۍ له لارې حل شي او هغه « د سرحدي اوبو د کارولو لپاره نړیوال تړونونه، افغانستان ته د اوبو د ښه مدیریت لپاره شریکې پروژې ورکول لکه د بندونو او زېرمتونونو جوړول او د اوبو د ضایع کېدو مخنیوي ټکنالوژۍ استعمال دي».

ویچرني بیشکک وايي، د برېښنا صادرات پر افغانستان د فشار یوه وسیله کېدای شي.

د نوموړې په وینا، وزارت د ۲۰۲۵ کال د کډوالو د سهمیې د تطبیق پر مهال له تبعیضي چلنده کار اخیستی.

د استازې په رپوټ کې راغلي وزارت ته لارښوونه شوې وه چې د سهمیې ډېری برخه د مسیحي کډوالو له حسابه ډکه کړي او دا پالیسي کډوال د مذهب او ملي اصل پر اساس له نابرابرۍ سره مخ کوي، چې د مساواتو له قانون سره ټکر لري.

د فنلنډ د ملي عامه رسنیزې ادارې وای اېل اي د رپوټ له مخې، د فنلنډ د کورنیو چارو وزارت ویلي چې د تبصرې له وړاندې کولو مخکې به رپوټ وځیري.

وزارت د ټولنیزې شبکې اېکس له لارې اعلان وکړ، « موږ به د دغه رپوټ د ارزونې لپاره وخت واخلو. همداراز د عدلیې ارزونې ته هم انتظار یو، دمګړۍ نور څه نشو ویلای».

د فنلنډ د کورنیو چارو وزیرې ماري رانټانن، چې د «حقیقي فنلنډیان» ګوند غړې ده، ویلي چې د مساواتو چارو د استازې د موندنو په اړه دمګړۍ نظر نه شي ورکولای.

نوموړې له دې وړاندې په نومبر کې دا تورونه رد کړي وو چې وزارت یې د کډوالو د سهمیې د تطبیق پر مهال تبعیضي عمل کړی.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د پنجشنبې په ورځ په يوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د دوی وزير نور الدین عزیزي د ۱۵ بيلابيلو ملي او نړیوالو موسسو له استازو سره دغه هوه کړه لیکونه لاسلیک کړل.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې موخه يې خلکو ته کاري فرصتونه برابرول او د کورنیو سوداګريزو فعالیتونو ملاتړ او پراختيا ده.

د طالبانو د صنعت او سودګرۍ وزارت د مالوماتو له مخې، له دغو پروژو به ۷ زره ۶۷۳ تنه په کابل، پکتیا، پکتیکا، خوست، بلخ، کندهار، لوگر، کندوز، بغلان، بدخشان، بادغیس، فاریاب، جوزجان، ننگرهار، تخار او بامیان ولایتونو کې ګټه واخلي.