د افغانستان ازادۍ جبهې له ګاونډیو هېوادونو نه د افغان کډوالو ایستل وغندل

په راپور کې راغلي چې هغه د حماس د جنګي ملاتړ مرکزي دفتر د مشر په توګه دنده ترسره کړې او پر اسراییل د اکټوبر ۷مې په مرګوني برید کې یې مهم رول لوبولی دی.

اسراییلي پوځ ویلي چې عیسی په ​​دې وروستیو ورځو کې په غزه کې د اسراییليانو پر وړاندې د نویو بریدونو په پلانولو کې هم ښکېل و.

حماس ډلې تر اوسه د خپل دې وژل شوي کس په تړاو څه نه دي ویلي.

د افغانستان په شمال کندوز کې یو پخوانی مامور له همدې امله له سختې بې وزلۍ سره مخ دی.

د هغه په خبره: « ما د لساینس تر کچې زده کړي دي، د دندې مې شاوخوا شپږکاله کېده، که څه هم معاش مې دومره نه وو، خو ما پرې ګذاره کوله او لاس مې چاته اوږد نه و». د دې تنقیص شوي پخواني مامورین په وینا چې اوس ورته په کور کلي کې هټیوال پور هم نه ورکوي. هغه زیاته کړه: «اوس مې ورځ بده ده، څوک پور هم نه راکوي او په دې وخت کې څوک چا سره قرض نه کوي».

دا کس یوه اته کلنه لور او یو درې کلن زوی لري،‌ خو د خوړو برابرولو لپاره یې خپلې بې وسۍ ته اندېښمن دی. وایي، تر اوسه د خپلې سیمې دوکاندارانو څخه «۱۰زره افغانۍ» پوروړی شوی او د بېرته ورکړې لپاره یې هم څه لاره چاره نه لري.

د ملا هبت الله له لوري د تنقیص پروسې په تړاو خپله طالبانو هم سختې نیوکې کړي دي. د دې ډلې غړو په خپلو ترانو او شعرونو کې هم د خپل مشر دا کار سخت غندلی دی. ان ځینو طالبانو بیا په ځواله رسنیو کې په طنزیه ډول د ملا هبت الله له لوري د تنقیص شوې پرېکړه غندلې ده.

په ورته وخت کې د کندوز ولایت یو بل اوسېدونکی چې پخوا یې دولتي په یوې ښوونیزې اداره کې دنده لرله او د تنقیص په څپو کې له دندې ګوښه شوی دی. دی هم لکه د نورو په څېر اقتصادي ستونزې ګالي او خپلې کورنۍ ته د خوړو برابرولو لپاره په خالي جېب هېڅ نه‌شي کولای.

د ده په وینا: «په تنخوا مې نسبي ګذاره کېده او له ټولو مهمه دا چې شپه مې له خپلو اولادونو سره وه، ورته خوشحاله وم خو بس له کوم دلیل پرته یې موږ ته ځواب راکړ او اوس رانه لاره ورکه ده. کوښښ کوم چې د کار غریبۍ لپاره له افغانستان نه ووځم خو څه لاره نه جوړیږي».

نوموړی درې اولادونه لري او د کندز هوايي ډګر ته څیرمه د سره دورې په سیمه کې د یوه ملګري په کور کې اوسیږي.

نوموړي افغانستان انټرنشل- پښتو ته په خبرو کې ویلي، د هغه ملګري په کور کې چې دی اوسیږي اوس یې څه ناڅه هغه لاسنیوی کوي، خو دی نور له دغه حالاته د وتلو لپاره اړ دی چې له هېواده ووځي.

د یاد ګوښه شوي مامور په خبره، د لیسانس ترکچې یې لوړې زده کړې کړي، خو د کاري فرصتونو د کموالي له کبله اړ شوی، څو په سختو لارو کډوالۍ ته ملا وتړي او له هېواده ووځي.

په دې وروستیو کې د طالبانو مشر ملا هبت الله اخوندزاده د یوه فرمان له مخې د نظامي او ملکي ادارو د تشکیلاتو د ۲۰ سلنه کمېدو لارښوونه وکړه او د دغه اقدام موخه یې د بودیجوي ستونزو حل او د اداري پړسوب کموالی بللی و.

د طالبانو د مشرد فرمان د پلي کېدو له کبله ګڼ کسان له دندو منفک شول چې غبرګونونه یې هم راوپارول.

افغانستان په نړۍ کې یو له هغو هېوادونو دی چې د فقر، بې وزلۍ او بې روزګارۍ کچه په کې ورځ تر بلې په زیاتېدو ده.

د ملګرو ملتونو د رسمي شمېرو له مخې د افغانستان له نیمايي زیات وګړي له سختې بې وزلۍ سره مخامخ دي.

د یادونې ده چې واک ته د طالبانو له بیا ځلي رسېدو وروسته په افغانستان کې ورځ تربلې د اقتصادي ستونزو کچه مخ پراخېدو ده چې له کبله یې د طالبانو پر حکومت د فشار سربیره ډیری افغانان هڅه کوي له غیرو قانوني لارو د ښې راتلونکې لپاره له افغانستان څخه ووځي.

افغانستان اوس د لوږې، بې کارۍ، اقتصادي ستونزو او سیاسي بې ثباتۍ په درشل کې له سخت ناورین سره مخ دی.

هغه زیاته کړه: «کډوال د انسانیت تر ټولو زیان‌منونکې ډله ده. نن ورځ ان په ډېرو پرمختللو هېوادونو کې ځینې مشهور سیاستوال، افراطي رسنۍ او نژاد پرستې ډلې د خپلو ناکامیو پړه پر کډوالو اچوي او د هغوی پر وړاندې د نفرت فضا رامینځته کوي.»

د پخواني لوی څارنوال په خبره، د افغانستان ګاونډي هېوادونه چې یو وخت یې د افغانانو په بې‌ځایه کېدو کې یې کلیدي رول لوبولی و، اوس د ژوند خطرونو او جدي ګواښونو ته په پام، د ځپونکو تګلارو له‌مخې افغان کډوال له خپلو هېوادونو باسي.

هغه په ځانګړې توګه د ایران د ځینو چارواکو وروستي تورونه «بې‌اساسه او خندوونکي» بللي چې ګواکي افغان کډوال د ایران دښمنانو ته پوځي معلومات رسوي. د هغه په وینا، دا ډول ادعاوې د وروستیو جګړو پر مهال د استخباراتي ناکامیو د پټولو هڅه ده.

دې پخواني چارواکي ټینګار کړی چې په ایران کې افغان کډوال پوځي ادارو، چارواکو یا حساسو معلوماتو ته لاسرسی نه لري او ان د کار کولو، پارکونو ته د تګ یا ډوډۍ اخیستلو له حق نه هم محروم شوي دي.

هغه د ګاونډیو هېوادونو د کډوالۍ ضد سیاستونو د بیاکتنې غوښتنه کړې ده او د ملګرو ملتونو په ګډون یې له نړیوالو بنسټونو نه غوښتي چې له کډوالو سره د لازمو مرستو په موخه اقدامات وکړي.

دوی وايي، په داسې حال کې چې د طالبانو مشر د تقاعدي معاشونو د ورکړې حکم کړی، خو اړونده ادارو په دې برخه کې «بېلابېلې پلمې» جوړوي.

یوه متقاعد حبیب الله په سیمه کې رسنیو ته ویلي که څه هم څو ځلې یې په دې اړه اعتراضونه کړي خو اړونده مسولینو او ادارو پرې غوږ نه دی ګرولی.هغه وویل: «اولادونه مې رانه ډوډۍ غواړي، زه چاته ورشم او کومې ادارې سره خپله ستونزه شریکه کړم چې د حل یوه لاره راته وښايي».

نوموړي زیاته کړه چې له تېرو څلورو کلونو راهیسې دوی د حق غوښتنې دې بهیر ته دوام ورکړی، خو لا یې هم غوښتنو ته رسېدنه نه ده شوې.

د ۱۴۰۳کال د مرغومي په لومړۍ نېټه د طالبانو مشر ملاهبت الله اخوندزاده د متقاعدینو د حقونو د څېړلو لپاره د ځانګړو محکمو د جوړولو امر وکړ، خو اوس د اعراض کوونکو لویه نیوکه دا ده چې د ټیټې کچې طالبان او مامورین دغه فرمان نه پلی کوي.

د یاد سازمان د معلوماتو پر بنسټ، د ۲۰۲۵ کال د مارچ له ۲۰مې راهیسې، له ۶۴۰ زرو ډېر افغانان له ایران نه ستانه شوي چې له دې ډلې نه تر ۳۶۶ ډېر یې په جبري ډول شړل شوي دي. یوازې د جون پر ۲۶مه، په یوه ورځ کې شاوخوا ۳۶ زره افغانان افغانستان ته ستانه شوي دي. دا لړۍ د جون له ۱۳مې راهیسې پراخه او چټکه شوې ده.

په کابل کې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې استازي عرفات جمال د ایران او افغانستان پولې تر لیدنې وروسته وویل: «زرګونه افغانان په سختو شرایطو کې راستنېږي.داسې کورنۍ شته چې افغانستان ته خالي لاس، ستړي، وږي او اندېښمن راستنېږي. ښځې او نجونې تر ټولو ډېرې اندېښمنې دي، ځکه چې دوی د کار او زده‌کړې د بندیزونو له محدودیتونو وېرېږي.»

په ټولیزه توګه، د ۲۰۲۵ کال له پیل راهیسې تر ۱.۲ مېلیون ډېر افغانان له ایران او پاکستان نه ستانه شوي یا په جبري ډول شړل شوي دي. دې وضعیت په افغانستان کې د بېړنۍ او دوامداره مرستې اړتیا ډېره کړې ده. د ملګرو ملتونو په وینا، د افغانستان له نیمایي نفوس ډېر خلک بشري مرستو اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ خبرداری ورکړی چې د نړۍوالو مرستو کمښت د افغانستان څو بحرانونه لا ژوروي. دغه بنسټ پر نړیوالې ټولنې غږ کړی چې نه یوازې د بېړنیو مرستو، بلکې د اوږدمهاله ملاتړ له لارې هم له راستنېدونکو سره مرسته وکړي تر څو د بې‌ثباتۍ او بیا بې‌ځایه کیدو مخه ونیول شي.

نوموړي سازمان همدارازټینګار کړی چې د افغانانو ستنېدل باید په خپله خوښه، خوندي او د انساني وقار سره وي او د بېرته ستنېدو لپاره فشار یا زور د سیمې لپاره خطرناکې پایلې لري. تر اوسه پورې، یوازې ۲۳ سلنه مرستې د کډوالو لپاره چمتو شوي، په داسې حال کې چې اړتیا مېلونونه امریکايي ډالرو ته رسېږي.

د یادونې ده چې په دې وروستیو کې له ایران او پاکستان نه د افغان کډوالو د ایستلو لړۍ زور اخیستی. پاکستان هم د روانې جون میاشتې تر پایه له دغه هېواده د پي‌اوار کارټ لرونکو افغانانو ته د وتلو خبرداری ورکړی. دا لړۍ اوس د محرم میاشتې تر ۱۰ مې پورې ځنډېدلې ده.