ترکمنستان: له طالبانو سره به سیاسي او سوداګریزې اړیکې پراخه کړو

دغه خبرې طلال چودري د پنجشنبې په ورځ (چنګاښ ۱۲مه) د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د مرستندوی ماموریت (UNAMA) له مشرتابه غړې میرمن دنیس ویلمان سره په اسلام‌اباد کې د لیدنې پر مهال کړي.

ددغه چارواکي په وینا، هېواد یې له افغان وګړو سره تل د ورورولۍ، درناوي او ښه نیت پر بنسټ چلند کړی دی. هغه زیاته کړې: "موږ باور لرو چې د ګډ احترام، باور او تعامل له لارې کولی شو د سیمې لپاره یو باثباته راتلونکی تضمین کړو."

چودري وویل چې د "یو سند نظام" (One Document Regime) له لارې پاکستان هڅه کوي بهرنیانو ته د تګ راتګ او قانوني اسنادو پر بنسټ اسانتیاوې برابرې کړي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې، د بشري حقونو سازمانونه، رسنۍ او د کډوالو ملاتړي بنسټونه د پاکستان په حکومت نیوکه کوي چې په وروستیو میاشتو کې یې له یو میلیون څخه ډېر افغان کډوال، چې ډېری‌یې ښځې او ماشومان دي، نیولي، بندیان کړي او د عدالت له شفاف بهیره پرته افغانستان ته شړلي دي.

د بخښنې نړیوال سازمان او نورې ادارې دا اقدامات "غیرقانوني جبري شړنه" بللې او ویلي یې دي چې دا کړنې د نړیوالو بشري اصولو خلاف دي.

میرمن دنیس ویلمان هم د لیدنې پر مهال د کډوالو موضوع یادونه وکړه او ویې ویل، چې ملګري ملتونه له ټولو ښکېلو اړخونو غواړي چې د کډوالو حقونو ته درناوی وشي او هغوی سره له بشري اړخه چلند وشي.

د طالبانو بهرنیو چارو وزارت د پنجشنبه په ورځ (د چنګاښ ۱۲مه) په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې امیرخان متقي د روسیې د سفير ديميتري ژيرنوف سره په لیدنه کې د مسکو دغه پرېکړه ستايلې.

طالبانو ویلي، چې په دې لیدنه کې روسي ډېپلوماټ د طالبانو د حکومت د رسمیت پېژندنې پرېکړه اعلان کړه.

دوی زياته کړې: «د روسيې سفیر په دې ملاقات کې د روسیې د حکومت هغه پرېکړه رسما ابلاغ کړه چې پر بنسټ يې د روسيې فدراسيون د افغانستان اسلامي امارت په رسمیت پېژني.»

طالبانو د روسيي سفير له قوله ویلي، چې نوموړي دا د واړو هېوادونو د اړیکو د پياوړتيا لپاره مهم او تاريخی ګام وباله.

د طالبانو په خبرپاڼه کې راغلي، چې امیرخان متقي د مسکو دغه پرېکړه د دواړو هېوادونو ترمنځ د مثبتو اړیکو، متقابل درناوي او رغنده تعامل نوې مرحله یاده کړې.

امیرخان متقي په دې ليدنه کې زياته کړې: «د روسیې دغه واقعبينانه پرېکړه به د دواړو هېوادونو د اړیکو په تاریخ کې د یوه مهم پرمختګ په توګه ياده وي او د نورو هېوادونو لپاره د ورته اقدام یوه ښه بېلگه رامنځ ته کوي.»

متقي هيله ښودلې، چې په دې سره به د کابل او مسکو ترمنځ دوه اړخيزه همکاري لا پراخه شي.

امیرخان متقي وايي، چې واک ته له رسېدو را وروسته يې د نړۍ له هېوادونو سره د ډېپلوماټيکو اړیکو د پراختیا هڅې روانې کړي، چې مثبتې پايلې يې ورکړي.

نوموړي زياته کړې، چې د خپل متوازن سیاست له مخې د نړۍ له هېوادونو سره متقابلې او مثبتي اړیکې غواړي.

د هغه په خبره: «اوس کولی شو د جنوبي او مرکزي اسیا ترمنځ، د شمال او جنوب د اتصال، ترانزيټ او سوداګرۍ په برخه کې خپل اصلي مسولیت او مرکزي رول په ښه ډول ادا کړو.»

دا لومړی ځل نه دی چې طالبان د روسیې په تړاو دا ډول څرګندونې کوي؛ بلکې له دې وړاندې هم طالبانو د روسیې له خوا د رسمیت پېژندنې اعلان کړی و.

د یادې موضوع په تړاو د روسیې حکومت په رسمي ډول څه نه دي ویلي.

ښاریان شکایت کوي چې ورځ تر بلې هوا ګرمیږي، برق ورک دی، نه یخچال لري، نه پکي چلېږي، او نه هم د اوبو پمپونه کار کوي. د ښار ګڼو سیمو کې له ډیرې مودې راهیسې بریښنا یوازې یو یا دوه ساعته راځي، خو د دولتي دفترونو، چارواکو استوګنځایونو او امنیتي تاسیساتو ته پرله‌پسې او بې‌وقفې برېښنا ورکول کېږي.

د ننګرهار یو تن اوسېدونکي حشمت سیدي افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: « زما عمر له اویا واوښت، ما داسې ګرمي کله نه وه لېدلې. نه اوبه یخي دي، نه یخچال کار کوي، ماشومان ژاړي. خو چارواکي ایرکنډیشن ته ناست وي.»

د جلال اباد ښار د دریمې ناحیې اوسېدونکې ناجیه چې د څلورو ماشومانو مور او پخوا یې په یوه دولتي ښونځي کې دنده لرله افغانستان انټرنشنل پښتو ته وایي: « موږ شپې په چت باندې تېرې کړو، مچان، ګرمي او دوړې،له ډیرې ګرمۍ د ماشومانو په بدن دانې راوختې. خاوند مې ویل چې طالبانو ته ۲۴ ساعته برق ورکول کېږي. نو زموږ حق څه شو؟ موږ ولې انسان نه ګڼل کېږو؟».

بلخوا له تېرې ورځې راهیسې په خواله رسنیو کې د ننګرهار برېښنا ریاست مشر د دفتر یو انځور لاس په لاس کېږي چې په کې لیدل کېږي د نوموړي په کار ځای کې دوه ایرکنډیشنونه لږېدلي دي. په داسې خال کې چې د جلال اباد ښار اوسېدونکي د اړتیا وړ برېښنا نلري.

ګل حلیم چې پر دواړو پښو معیوب دی، افغانستان انټرنشنل پښتو ته وویل: « زه په وجود ۵۰ سلنه فلج یم. یخچال نه لرم چې درمل مې یخ وساتم،کولر لرم خو برق نشته، زما ژوند ته څوک اهمیت نه ورکوي. خو د رییس دفتر کې دوه ایرکنډیشنه لګېدلي، دا خو ظلم دی.»

د برېښنا نشتون او په ټولنیزو رسنیو د بریښنا ریاست د رییس خپرو شویو انځورونه چې د خپل دفتر لپاره یې دوه قوي ایرکنډیشنه نصب کړي دي. د ولس غوسه راپارولې ده.

یو شمېر ښاریان وایي چې د طالبانو لخوا د ولس پر ژوند لوبې روانې دي، که چېرې دا وضعیت دوام وکړي نو د ولس زغم ماتېږي او ممکن ولسي غبرګونونه راوټوکېږي.

د افغانستان نوی سفیر ګل حسن تېره ورځ مسکو ته ورسېد او نن یې د روسیې د بهرنیو چارو وزارت مرستیال اندري رودینکو ته اعتبار لیکونه سپارلي. د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د دغې لیدنې په اړه ویلي، چې دواړو لورو د دوه اړخیزو اړیکو پر پراختیا خبرې کړې دي.

روسي چارواکو ټینګار کړی چې له افغانستان سره د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو ترڅنګ، د انرژۍ، ترانسپورت، کرنې او بنسټیزو خدمتونو په برخو کې پراخ فرصتونه شته، چې کولی شي د دواړو هېوادونو په ګټه وي.

په بیان کې دا هم ویل شوي چې د خلکو ترمنځ د دوستۍ د پیاوړتیا لپاره، د ښوونې او روزنې، کلتور او ورزش برخو کې د همکاریو ژورول ارزښت لري.

روسیه له تېرو څو کلونو راهیسې هڅه کوي له افغانستان سره د غیر سیاسي، خو ستراتیژیکو همکاریو زمینه پراخه کړي، او دا لیدنه د همدې هڅو یوه مهمه برخه بلل شوې ده.

دا لومړی ځل نه دی چې طالبان د روسیې په تړاو دا ډول څرګندونې کوي؛ بلکې له دې وړاندې هم طالبانو د روسیې له خوا د رسمیت پېژندنې اعلان کړی و.

د یادې موضوع په تړاو د روسیې حکومت په رسمي ډول څه نه دي ویلي.