قطر وايي، د افغانستان د سولې په برخه کې خپلو همکاریو ته دوام ورکوي

نوموړي ادعا کړې چې « ولسمشر ټرمپ او د بهرنیو چارو وزیر روبیو زموږ له ۱۵۰۰ زیات افغان جنګي متحدین او د هغوی کورنۍ د قطر په پلازمېنه دوحه کې په هغه کمپ کې، چې د مدیریت چارې یې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت پر غاړه دي، له ۱۶۴ ورځو راهیسې بند ساتلي دي».

هغه همدا راز سپارښتنه کړې چې دغه کسان باید په خوندي ډول امریکا ته ولیږدول شي او تود هرکلی ترې وشي.

واک ته له بیا رسېدو سره سم ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یوه اجرایوي فرمان په ورکولو سره امریکا ته د ورتلونکو افغانانو د تګ چارې د دریو میاشتو لپاره وځنډولې خو د شاوخوا پنځو میاشتو په تېرېدو لاهم دغه لړۍ بېرته نه ده پیل شوې.

یادې ادارې د یوې اعلامیې په خپرولو سره د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت نوي لارښود ته، چې د دې ډلې له اجازې پرته سیاسي خپرونې نه شي خپرولای، غبرګون ښودلی.

د نی په اعلامیه کې ویل شوي، چې « څلور کاله مخکې افغانستان د سیمي په کچه د بیان ازادۍ له پلوه یو له غوره هېوادونو ګڼل کېده، خو اوس دا ارزښت نږدې له منځه تللی او خبریالان د رسنیو په تاریخ کې تر ټولو سخت وضعیت تجربه کوي.»

د طالبانو د اطلاعات او کلتور وزارت له لوري رسنیو ته په یوه څلور مخیز لارښود کې په رسمي توګه امر شوی، چې د یادې ډلې پر پالیسۍ نیوکې ونه کړي.

د دغه لارښود له مخې، ټولې رسنۍ اړې دي چې د سیاسي او ټولنیزو خپرونو د ثبتولو لپاره د دغې ډلې له یاد وزارت څخه رسمي اجازه‌لیک واخلي.

همداراز رسنۍ مکلفې شوې دي، چې خپلې سیاسي خپرونې تر خپرېدو دمخه د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت ته وسپاري او یوازې د اړوند چارواکو له تایید وروسته یې خپرې کړي.

په دې سند کې روښانه شوې، چې د رسنیو شنونکي هم یوازې هغه مهال کولای شي د بحثونو یا خبري خپرونو برخه شي چې له وزارت څخه یې د «چارو شنونکي» ځانګړې پېژندپاڼه یا کارت ترلاسه کړی وي.

پر همدغه مهال په کابل کې د یوې خصوصي رسنۍ د سیاسي خپرونو چمتو کوونکي د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو د استخباراتو، امر بالمعروف او اطلاعات او کلتور وزارت د استازو له اجازې پرته هیڅ سیاسي او تحلیلي بحث نه شي خپرولای.

هغه زیاته کړه، «له ډیره وخته همدا موضوع جریان لري، ان د بحث په منځ کې طالبان خبر شوي دي، له خپرېدو وړاندې یې د بحث موضوع تغیر کړې ده. کیدای شي زموږ دفتر کې ځینې کسان له طالبانو سره اړیکه کې وي. ځینې موضوعات دوی راکوي او وايي، چې د دې بحث لپاره دا دا کسان راوغواړئ.»

د افغانستان د ازادو رسنیو د ملاتړ ادارې ویلي، چې د طالبانو له خوا پر رسنیو د دوامداره فشارونو او اقتصادي ستونزو له امله ۳۷۰ رسنۍ تړل شوې او پاتې رسنۍ د ازادۍ له ارادې بې برخې او د طالبانو تبلیغات خپروي.

ایراف په خپل یوه تحلیل کې، چې د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ پر ۱۲مه یې خپور کړی، ویلي، چې اذربایجان ته د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر سفر ښيي چې طالبان د اقتصادي ډیپلوماسۍ په پرده کې سیاسي اړیکې جوړوي.

ایراف وايي، دغه سفر د ایران او اسراییل ترمنځ له شخړو وروسته کیږي. تهران اذربایجان د اسراییل سیمه ییز ملاتړی ګڼي او ویره لري چې دغه اړیکې به په افغانستان کې د ایران نفوذ کمزوری کړي او د سیمې د قدرت توازن به بدل کړي.

د ایراف په وینا، د اذربایجان لپاره افغانستان د بې کچې سرچینو او ستراتیژیک اتصال یو مرکز دی چې کولی شي د سیمه ییز تجارت پراختیا ته وده ورکړي. شنونکي وايي، که څه هم اقتصادي عوامل اصلي انګېزه ده، خو ژورې سیاسي موخې هم شته.

د طالبانو د سفیر منلو غوښتنه ښيي چې طالبان غواړي خپل حکومت ته په نړیواله کچه مشروعیت ورکړي، خو دا کار د اقتصادي همکارۍ په بڼه ترسره کوي.

سیمه ییز تاوتریخوالی او د تهران اندیښنې

د ایراف په باور، برادر د ایران او اسراییل ترمنځ د نازک اوربند په حال کې دغه سفر وکړ. ایران د طالبانو او اذربایجان له اړیکو څخه چې د اسراییل ملاتړی ګڼل کیږي، اندیښمن دی. تهران ویره لري چې دغه اړیکې به په افغانستان کې د ایران نفوذ کمزوری کړي او د سیمې د قدرت توازن به بدل کړي.

که څه هم طالبانود اسراییل پر کړنو نیوکې کړې دي او د ایران ملاتړ یې کړی، خو له اسراییل سره د اذربایجان نږدې اړیکې د طالبانو د ستراتیژۍ پر څرنګوالي پوښتنې راپورته کوي.

ایراف وايي، تهران د استخباراتي او امنیتي ګواښونو له زیاتیدو ویره لري، په ځانګړې توګه د هغو راپورونو له مخې چې اذربایجان د ایران پر ضد په پوځي عملیاتو کې ښکېل دی او د کسپین سمندرګي پر ساحل د بې پیلوټه الوتکو فعالیتونه شوي.

اذربایجان غواړي د افغانستان ستراتیژیک موقعیت او منابع وکاروي او خپل اقتصادي نفوذ پراخ کړي، خو د طالبانو حکومت بیا د اقتصادي ډیپلوماسۍ له لارې خپل واک مستحکم کول غواړي او غواړي له سیمه ییزو شخړو ځان لرې وساتي.

د یادې ایرانۍ رسنۍ په باور، که اذربایجان د طالبانو د سفیر له منلو سره موافقه وکړي، دا به د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا په برخه کې مهم ګام وي.

د رسنۍ په باور، طالبانو بیا بیا ویلي چې دوی د اقتصادي ډیپلوماسۍ له لارې غواړي افغانستان د سیمې د وصل مرکز وګرځوي، نه د انفصال، نو دا سیاست څرګندوي چې طالبان په سیمه‌ییز تاوتریخوالي کې د احتیاط لاره غوره کړي او هڅه کوي له اقتصادي اړیکو سره ځان بوخت کړي څو له شخړو ځان وساتي.

ایراف وايي، دا اټکلونه دي، چې ښايي اذربایجان د اسراییل په بریدونو کې لاس درلود او په داسې حال کې، چې ایران او اسراییل لاهم یوبل ته ګوته په ماشه دي، دا سناریو شته، چې اذربایجان د افغانستان له پولې احتمالي نفوذ وکړي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نن پنجشنبه د ( چنګاښ۱۲مه) وویل، چې د عاشورا مراسمو په رانږدې کېدو سره د کابل ښار په بېلابېلو سیمو کې د تکیه خانو د امنیت لپاره د دې ډلې د عامه نظم ځواکونه ځای پرځای شوي دي.

په خبرپاڼه کې راغلي چې دغه ځانګړي اقدامات د عاشوار په مراسمو کې د احتمالي ګواښونو د مخنیوي او په سوله ییزه فضا کې د یادو مراسمو د ترسره کولو لپاره اخېستل شوي دي.

وړاندې په خبرپاڼه کې راغلي چې تکیه خانې او هغه ځایونه چې د عاشورا مراسم پکې ترسره کیږي د دوی د امنیتي ځواکونو تر۲۴ ساعته جدي څار لاندې دي او له خلکو هم غوښتنه شوې چې د امنیت په ټنیګښت ورسره مرسته وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې وړاندې د داعش خراسان ډلې وخت ناوخت په افغانستان کې شیعه مسلمانان او د محرم او عاشورا مراسم په نښه کړي دي.

د امنیتي تدابیرو له سختېدو سره هممهاله، په هرات کې پر دې ډله نیوکې دي، چې د محرم اړوند څښاک غرفې او بیرغونه یې ټول کړي او له خلکو سره یې اخ و ډب کړی دی.

احمدشاه حبیبي له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې د طالبانو هغه اعلامیه په کلکه رد کړه، چې ګواکې محمودشاه حبیبي دوی نه دی نیولی.

احمدشاه حبیبي وايي، ورور یې د طالبانو د استخباراتو کسانو نیولی او د طالبانو په زندان کې دی.

احمدشاه حبیبي زیاتوي:«په سپینه ورځ دوی [طالبان] راغلل، محمودشاه حبیبي یې، چې موټر چلوونکی هم په موټر کې ورسره و، د کور له مخې ونیوه. د حبیبي د نیولو لپاره پنځه شپږ موټرونو کې طالبان راغلي وو او ټول سړک یې یونیم، دوه ساعته بند کړی و. بیا دوی [طالبان] کورته داخل شول، کور یې تلاشي کړ، کتابونه او اسناد یې له ځان سره یووړل. په کور کې زما خور هم وه، طالبانو ورته ویلي وو، چې “موږ د استخباراتو” کسان یو.»

احمدشاه حبیبي وايي، په همدې ورځ طالبانو د نوموړي پر دفتر هم چاپه ووهله او ۲۹ تنه کارکوونکي یې بندیان کړل.

د نوموړي په وینا، طالبانو له څېړنو څه موده وروسته د محمودشاه حبیبي ۲۸ کارکوونکي خوشې کړل خو یو کارکوونکی یې اوس هم په زندان کې دی.

احمدشاه حبیبي وايي:«ټولو کارکوونکو تایید کړه، چې دوی طالبانو نیولي وو، طالبانو ورڅخه تحقیقات کړي وو او وروسته دا ټول کسان راخوشې شول. ټول کلی ورباندې خبر دی چې زما ورور طالبانو بندي کړی دی. هلته خو بل داسې حکومت نه شته، چې په سپینه ورځ دې کوڅه بنده کړي او خلک دې بندیان کړي، معلومداره خبره ده، چې دا طالبان وو.»

احمدشاه حبیبي وايي، د امریکا حکومت هم داسې شواهد په لاس کې لري، چې محمودشاه حبیبي‌ د طالبانو په زندان کې دی او طالبانو هم منلې، چې له هغوی سره بندي دی.

احمدشاه حبیبي زیاته کړه:«له وږ سره ثبوتونه شته، د امریکا له حکومت سره ثبوتونه شته، چې موږ به یې وروسته محکمې ته وړاندې کړو او یا به یې رسنیز کړو. خپله د طالبانو چارواکو راته ویلي دي، چې زما ورور له دوی سره بندي دی، خو کله چې موږ د همکارۍ غوښتنه کړې ده، هغوی ویلي دي، چې دا موضوع اوس زموږ تر وس لوړه ده».

د افغانستان د ملي هواېي چلند پخوانی رییس محمودشاه حبیبي د ۲۰۲۲ کال د اګسټ په ۱۰ مه د «ای ار ایکس مخابراتي شرکت» له ۲۹ نورو کارکوونکو سره ونیول شو.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د «عدالت لپاره د انعامونو» پروګرام له لارې د چنګاښ په ۲مه اعلان وکړ، چې که څوک د افغاني توکمه امریکایي وګړي محمود شاه حبیبي د ځای او بېرته راوستلو په اړه معلومات ورکړي، ۵ میلیونه ډالره انعام به ترلاسه کړي. په خبرپاڼه کې ویل شوی چې نوموړی د طالبانو استخباراتو نیولی.