د افغان ایواک په نوم امریکا ته د افغانانو د لېږد یوه بنسټ مشر شان ون ډایور تازه پر خپل اېکس لیکلي چې امریکا څه باندې ۱۵۰۰ افغان جګړه ییز متحدان د قطر په دوحه کې په یوه کمپ کې له ۱۶۴ورځو راهیسې بند ساتلي دي.
نوموړي ادعا کړې چې « ولسمشر ټرمپ او د بهرنیو چارو وزیر روبیو زموږ له ۱۵۰۰ زیات افغان جنګي متحدین او د هغوی کورنۍ د قطر په پلازمېنه دوحه کې په هغه کمپ کې، چې د مدیریت چارې یې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت پر غاړه دي، له ۱۶۴ ورځو راهیسې بند ساتلي دي».
هغه همدا راز سپارښتنه کړې چې دغه کسان باید په خوندي ډول امریکا ته ولیږدول شي او تود هرکلی ترې وشي.
واک ته له بیا رسېدو سره سم ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یوه اجرایوي فرمان په ورکولو سره امریکا ته د ورتلونکو افغانانو د تګ چارې د دریو میاشتو لپاره وځنډولې خو د شاوخوا پنځو میاشتو په تېرېدو لاهم دغه لړۍ بېرته نه ده پیل شوې.
ایراف په خپل یوه تحلیل کې، چې د پنجشنبې په ورځ، د چنګاښ پر ۱۲مه یې خپور کړی، ویلي، چې اذربایجان ته د طالبانو د ریاست الوزرا د اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر سفر ښيي چې طالبان د اقتصادي ډیپلوماسۍ په پرده کې سیاسي اړیکې جوړوي.
ایراف وايي، دغه سفر د ایران او اسراییل ترمنځ له شخړو وروسته کیږي. تهران اذربایجان د اسراییل سیمه ییز ملاتړی ګڼي او ویره لري چې دغه اړیکې به په افغانستان کې د ایران نفوذ کمزوری کړي او د سیمې د قدرت توازن به بدل کړي.
د ایراف په وینا، د اذربایجان لپاره افغانستان د بې کچې سرچینو او ستراتیژیک اتصال یو مرکز دی چې کولی شي د سیمه ییز تجارت پراختیا ته وده ورکړي. شنونکي وايي، که څه هم اقتصادي عوامل اصلي انګېزه ده، خو ژورې سیاسي موخې هم شته.
د طالبانو د سفیر منلو غوښتنه ښيي چې طالبان غواړي خپل حکومت ته په نړیواله کچه مشروعیت ورکړي، خو دا کار د اقتصادي همکارۍ په بڼه ترسره کوي.
سیمه ییز تاوتریخوالی او د تهران اندیښنې
د ایراف په باور، برادر د ایران او اسراییل ترمنځ د نازک اوربند په حال کې دغه سفر وکړ. ایران د طالبانو او اذربایجان له اړیکو څخه چې د اسراییل ملاتړی ګڼل کیږي، اندیښمن دی. تهران ویره لري چې دغه اړیکې به په افغانستان کې د ایران نفوذ کمزوری کړي او د سیمې د قدرت توازن به بدل کړي.
که څه هم طالبانود اسراییل پر کړنو نیوکې کړې دي او د ایران ملاتړ یې کړی، خو له اسراییل سره د اذربایجان نږدې اړیکې د طالبانو د ستراتیژۍ پر څرنګوالي پوښتنې راپورته کوي.
ایراف وايي، تهران د استخباراتي او امنیتي ګواښونو له زیاتیدو ویره لري، په ځانګړې توګه د هغو راپورونو له مخې چې اذربایجان د ایران پر ضد په پوځي عملیاتو کې ښکېل دی او د کسپین سمندرګي پر ساحل د بې پیلوټه الوتکو فعالیتونه شوي.
اذربایجان غواړي د افغانستان ستراتیژیک موقعیت او منابع وکاروي او خپل اقتصادي نفوذ پراخ کړي، خو د طالبانو حکومت بیا د اقتصادي ډیپلوماسۍ له لارې خپل واک مستحکم کول غواړي او غواړي له سیمه ییزو شخړو ځان لرې وساتي.
د یادې ایرانۍ رسنۍ په باور، که اذربایجان د طالبانو د سفیر له منلو سره موافقه وکړي، دا به د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا په برخه کې مهم ګام وي.
د رسنۍ په باور، طالبانو بیا بیا ویلي چې دوی د اقتصادي ډیپلوماسۍ له لارې غواړي افغانستان د سیمې د وصل مرکز وګرځوي، نه د انفصال، نو دا سیاست څرګندوي چې طالبان په سیمهییز تاوتریخوالي کې د احتیاط لاره غوره کړي او هڅه کوي له اقتصادي اړیکو سره ځان بوخت کړي څو له شخړو ځان وساتي.
ایراف وايي، دا اټکلونه دي، چې ښايي اذربایجان د اسراییل په بریدونو کې لاس درلود او په داسې حال کې، چې ایران او اسراییل لاهم یوبل ته ګوته په ماشه دي، دا سناریو شته، چې اذربایجان د افغانستان له پولې احتمالي نفوذ وکړي.