طالبانو د یوې سیمه ييزې رسنۍ مدیر د یوناما او یونسکو څخه د پيسو اخیستو په تور نیولی دی

مېرمن بوسکوویچ پوهار همداراز ژمنه وکړه، چې د همدې برخې د پیاوړتیا لپاره به په نږدې راتلونکي کې همدومره نورې مرستې هم وکړي.

نوموړې د بې ځایه شویو او له نورو هېوادونو د راستنېدونکو افغانانو ستونزو ته په اشارې سره وویل، اروپایي ټولنه به د راستنېدونکو کډوالو د اړتیاوو د پوره کولو او هغوی ته د اساسي خدمتونو د وړاندې کولو په برخو کې خپلو مرستو ته دوام ورکړي.

په افغانستان کې د اروپايي ټولنې شارژدافیرې همداراز په ډاګه کړه، چې د کډوالو موضوع یوازې د افغانستان نه، بلکې د سیمې د ثبات او پرمختګ لپاره هم مهمه ده او د اروپایي ټولنې د مرستو تمرکز به همداسې دوام ومومي.

د خوست ولایت د خبرپاڼې له مخې، د دغه ولایت لپاره د طالبانو والي په دې کتنه کې وویل، د افغانستان خلک د کلونو جګړو له امله سخت ځپل شوي او اوس په پراخه کچه بشري مرستو ته اړتیا لري.

د پاکستانۍ ورځپاڼې اېکسپریس ټریبون د راپور له مخې، د دې لیدنې پر مهال فیصل کریم کنډي ویلي، چې افغانستان او پاکستان د اسلامي ورورولۍ، کلتور، ژبې او تاریخ له پلوه ژورې اړیکې لري.

هغه ټینګار کړی: «موږ دواړه نه بېلېدونکي ګاونډیان یو، باید خپلو اړیکو ته لا زیات ارزښت ورکړو او یو بل ته د درناوي، همکارۍ او باور له لارې ستونزې حل کړو.»

هغه زیاته کړې، چې د دواړو هېوادونو د پرمختګ، هوساینې او ثبات لپاره دایمي سوله ضروري ده.

د هغه په وینا، ناامني او بې‌ثباتي نه یوازې حکومتونه زیانمنوي، بلکې عام خلک په ځانګړي ډول کډوال، محصلین او کاروباریان تر ټولو ډېر اغېزمنوي.

په راپور کې راغلي، دواړو لوریو د قانوني تګ راتګ، د سرحدي بازارونو فعالول، سوداګرو لپاره د ویزو اسانتیا او سیاسي تفاهم په پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

بلخوا، د طالبانو قونسل حافظ محب‌الله هیله څرګنده کړې چې دا اړیکې به لا پراخې شي.

هغه وویل، چې افغان ولس سوله او پرمختګ غواړي او د پاکستان د مثبت رول ستاینه کوي.

په دې ناسته کې که څه هم د طالبانو حکومت په ښکاره ډول یاد نه شو، خو سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته تایید کړه، چې دواړو لوریو د افغانستان د امنیتي وضعیت او د طالبانو د حکومت پر سیاستونو غېر رسمي خبرې هم شوې دي.

پاکستان چې له طالبانو سره محدودې سیاسي او امنیتي اړیکې لري، تر ډېره هڅه کوي له افغان خاورې د هر ډول ناامنۍ مخنیوی وشي.
دا اړیکې چې تل د شک او باور تر منځ پاتې شوي، اوس له اقتصادي، امنیتي او بشري اړخونو د بیا کتنې غوښتنه کوي.

د اېکسپرېس ټریبون په وینا، دواړو خواوو دا ژمنه وکړه چې د ګډو ګټو پر اساس به خپلو اړیکو ته دوام ورکوي او د خلکو لپاره به لا ډېرې اسانتیاوې رامنځته کړي.

د هغه د کورنۍ یوه غړي د چهارشنبې په ورځ (د زمري ۸مه) پر انستاګرام د نوموړي له انځور سره لیکلي: «د افغانستان سينما تکړه، مهربان او محبوب هنرمند زما ملګری او ماما علي ګل شیدا له دې فاني نړۍ سترګې پټې کړې.»

هغه چې په روغتون کې د زړه د حملې له کبله بستر وو، يو شمېر هېوادوالو یې د مالي لاسنیوي غوښتنه هم کړې وه.

علي ګل شیدا څه موده مخکې په یوې مرکه کې ویلي و، چې د افغان فلم ادارې سره یې له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې کار کړی.

شيدا په شاوخوا ۴۷ فلمونو کې کار کړی و.

هغه ویلي و، چې د خپل کار پر مهال يې هڅه کړې چې د افغانانو فرهنګ، مېلمه پالنه، ټولنيز ژوند، خاصیتونه او مثبت ټکي نړۍوالو ته وښيي.

د طالبانو د بیا واک ته رسېدو او د افغان فلم ادارې تر بندېدو وروسته، علي ګل شیدا د کورنیو اقتصادي ستونزو د حل په موخه د سړک غاړې ته په یوه لیړۍ کې مڼې پلورلې.

نوموړي څه موده مخکې د همدې کاروبار په اړه ویلي و: «خوښ يم چې د سړک پر غاړه مڼې پلورم، شرایط همداسي دي، ما وطن ته د خدمت هڅه کړې او بیا یې هم کوم د اوس لپاره زه په همدې خوښ یم، چې د غلا پر ځای حلال رزق پيدا کوم.»

د طالبانو تر واک لاندې ډېری افغان هنرمندان یا له هېواده وتلي او یا هم په غربت کې د ژوند شپې سبا کوي.

د طالبانو ویاند د دې ډلې د بهرنیو چارو وزارت د ډیپلوماسۍ انسټیټوټ له‌خوا د «مطبوعاتي مبارزې، تګلارې او ډیپلوماسۍ» تر سرلیک لاندې جوړې شوې ناستې ته ویلي، چې سفارتونه او قونسلګرۍ دا مسوولیت لري چې بهرنیانو ته ووايي، په افغانستان کې خلکو ته ټول حقوق ورکړل شوي دي.

طالب ویاند په داسې حال کې د حقونو د ورکړې خبرې کوي، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت له سختو نیوکو سره مخ دی، که څه هم دا څرګندونې د طالبانو له خوا د مشروعیت د ترلاسه کولو یوه هڅه ښکاري، خو د واقعي وضعیت له حقیقتونو سره ژور تضاد لري.

د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې نړۍوالو بنسټونو او د بشري حقونو سازمانونو په کراتو ویلي، چې په افغانستان کې په ځانګړې توګه د ښځو، نجونو، خبریالانو، مدني فعالانو او اقلیتونو حقونه تر پښو لاندې شوي دي.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، مېرمنې له زده‌کړو، کار، ازاد سفر او ان له پارکونو او تفریحي ځایونو څخه محرومې شوې دي.

په همدې حال کې، د نجونو ثانوي ښوونځي، پوهنتونونه او د ښځو ډېری اقتصادي مرکزونه تړل شوي او زرګونه ښځې له خپلو دندو شړل شوې دي.

دا وضعیت نه یوازې د اساسي بشري حقونو خلاف ګڼل کېږي، بلکې د طالبانو پر ضد نړۍوال سیاسي فشارونه هم زیات کړي دي.

په داسې شرایطو کې، د طالبانو د ویاند ذبیح‌الله مجاهد څرګندونې نه یوازې د واقعیتونو له انکار سره برابرې دي، بلکې دا د نړۍوالو په سترګو د شګو شېندل هم ګڼل کېږي.

پر همدې بنسټ، دا پوښتنه راولاړېږي چې د "حقونو ورکړه" تعریف د چا له نظره؟ د طالبانو؟ که د نړۍوالو بشري معیارونو له مخې؟

د مدني ټولنو استازي، خبریالان او د ښځو د حقونو فعالان پرله‌پسې خبرداری ورکوي، چې دا ډول سیاسي څرګندونې د حقایقو پټولو لپاره کارول کېږي، نه د خلکو د وضعیت د ښه‌والي لپاره.

له بله پلوه، د طالبانو له خوا پر سفارتونو د دې ډول مسوولیت اچول، چې د دوی موقف نړۍ ته توجیه کړي، له دې انکار هم نه‌شي کولای چې اصل د دې ډلې پالیسۍ او چلندونه د مشروعیت له نړۍوال معیار سره په ټکر کې دي.

د نړۍوالو غبرګونونه هم دا څرګندوي، چې یوازې له شفاهي ژمنو یا تبلیغاتي څرګندونو سره به نړۍ قانع نه‌شي. نړۍوالو ته د قناعت ورکولو یوازینۍ لاره د بشري حقونو عملي درناوی، د ښځو او اقلیتونو د حقونو تضمین او د بیان ازادۍ خوندي کول دي، نه دا چې سفارتونه د "ورکړل شویو حقونو" افسانه تکرار کړي.

سکاټ وېنر زیاته کړه، ډونالډ ټرمپ د مرکزي امریکا، اوکراین، افغانستان او ځینو نورو بې ثباته هېوادونو د لسګونه زره کډوالو ټي، پي، اېس یا د لنډمهاله خونديتوب حالت په ناقانونه توګه لغوه کړی دی.

د نوموړي په وینا، دغو کډوالو لسګونه کلونه په امریکا کې ژوند کړی، خو اوس د ټرمپ دولت له لوري په ناقانونه توګه اېستل کېږي.

سکاټ وېنر یو ځل بیا په دغه هېواد کې د ولسمشر ټرمپ دولت له لوري د کډوالو د اېستنې له بهیر سره خپل مخالفت څرګند کړ او له کډوالو یې خپل ملاتړ اعلان کړ.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څه موده مخکې د افغان پناه غوښتونکو په ګډون له دغه هېواده د کډوالو د اېستنې بهیر پیل کړ او دغه وضعیت له ګڼو غبرګونونو سره سره همداراز دوام لري.