اروپايي ټولنې د خوست د عامې روغتیا له ریاست سره د ۷ میلیونه یورو مرسته وکړه

د پاکستانۍ ورځپاڼې اېکسپریس ټریبون د راپور له مخې، د دې لیدنې پر مهال فیصل کریم کنډي ویلي، چې افغانستان او پاکستان د اسلامي ورورولۍ، کلتور، ژبې او تاریخ له پلوه ژورې اړیکې لري.

هغه ټینګار کړی: «موږ دواړه نه بېلېدونکي ګاونډیان یو، باید خپلو اړیکو ته لا زیات ارزښت ورکړو او یو بل ته د درناوي، همکارۍ او باور له لارې ستونزې حل کړو.»

هغه زیاته کړې، چې د دواړو هېوادونو د پرمختګ، هوساینې او ثبات لپاره دایمي سوله ضروري ده.

د هغه په وینا، ناامني او بې‌ثباتي نه یوازې حکومتونه زیانمنوي، بلکې عام خلک په ځانګړي ډول کډوال، محصلین او کاروباریان تر ټولو ډېر اغېزمنوي.

په راپور کې راغلي، دواړو لوریو د قانوني تګ راتګ، د سرحدي بازارونو فعالول، سوداګرو لپاره د ویزو اسانتیا او سیاسي تفاهم په پیاوړتیا ټینګار کړی دی.

بلخوا، د طالبانو قونسل حافظ محب‌الله هیله څرګنده کړې چې دا اړیکې به لا پراخې شي.

هغه وویل، چې افغان ولس سوله او پرمختګ غواړي او د پاکستان د مثبت رول ستاینه کوي.

په دې ناسته کې که څه هم د طالبانو حکومت په ښکاره ډول یاد نه شو، خو سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته تایید کړه، چې دواړو لوریو د افغانستان د امنیتي وضعیت او د طالبانو د حکومت پر سیاستونو غېر رسمي خبرې هم شوې دي.

پاکستان چې له طالبانو سره محدودې سیاسي او امنیتي اړیکې لري، تر ډېره هڅه کوي له افغان خاورې د هر ډول ناامنۍ مخنیوی وشي.
دا اړیکې چې تل د شک او باور تر منځ پاتې شوي، اوس له اقتصادي، امنیتي او بشري اړخونو د بیا کتنې غوښتنه کوي.

د اېکسپرېس ټریبون په وینا، دواړو خواوو دا ژمنه وکړه چې د ګډو ګټو پر اساس به خپلو اړیکو ته دوام ورکوي او د خلکو لپاره به لا ډېرې اسانتیاوې رامنځته کړي.

د هغه د کورنۍ یوه غړي د چهارشنبې په ورځ (د زمري ۸مه) پر انستاګرام د نوموړي له انځور سره لیکلي: «د افغانستان سينما تکړه، مهربان او محبوب هنرمند زما ملګری او ماما علي ګل شیدا له دې فاني نړۍ سترګې پټې کړې.»

هغه چې په روغتون کې د زړه د حملې له کبله بستر وو، يو شمېر هېوادوالو یې د مالي لاسنیوي غوښتنه هم کړې وه.

علي ګل شیدا څه موده مخکې په یوې مرکه کې ویلي و، چې د افغان فلم ادارې سره یې له ۲۰۰۲ څخه تر ۲۰۲۱ کال پورې کار کړی.

شيدا په شاوخوا ۴۷ فلمونو کې کار کړی و.

هغه ویلي و، چې د خپل کار پر مهال يې هڅه کړې چې د افغانانو فرهنګ، مېلمه پالنه، ټولنيز ژوند، خاصیتونه او مثبت ټکي نړۍوالو ته وښيي.

د طالبانو د بیا واک ته رسېدو او د افغان فلم ادارې تر بندېدو وروسته، علي ګل شیدا د کورنیو اقتصادي ستونزو د حل په موخه د سړک غاړې ته په یوه لیړۍ کې مڼې پلورلې.

نوموړي څه موده مخکې د همدې کاروبار په اړه ویلي و: «خوښ يم چې د سړک پر غاړه مڼې پلورم، شرایط همداسي دي، ما وطن ته د خدمت هڅه کړې او بیا یې هم کوم د اوس لپاره زه په همدې خوښ یم، چې د غلا پر ځای حلال رزق پيدا کوم.»

د طالبانو تر واک لاندې ډېری افغان هنرمندان یا له هېواده وتلي او یا هم په غربت کې د ژوند شپې سبا کوي.

د طالبانو ویاند د دې ډلې د بهرنیو چارو وزارت د ډیپلوماسۍ انسټیټوټ له‌خوا د «مطبوعاتي مبارزې، تګلارې او ډیپلوماسۍ» تر سرلیک لاندې جوړې شوې ناستې ته ویلي، چې سفارتونه او قونسلګرۍ دا مسوولیت لري چې بهرنیانو ته ووايي، په افغانستان کې خلکو ته ټول حقوق ورکړل شوي دي.

طالب ویاند په داسې حال کې د حقونو د ورکړې خبرې کوي، چې په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت له سختو نیوکو سره مخ دی، که څه هم دا څرګندونې د طالبانو له خوا د مشروعیت د ترلاسه کولو یوه هڅه ښکاري، خو د واقعي وضعیت له حقیقتونو سره ژور تضاد لري.

د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې نړۍوالو بنسټونو او د بشري حقونو سازمانونو په کراتو ویلي، چې په افغانستان کې په ځانګړې توګه د ښځو، نجونو، خبریالانو، مدني فعالانو او اقلیتونو حقونه تر پښو لاندې شوي دي.

د ملګرو ملتونو د راپورونو له مخې، مېرمنې له زده‌کړو، کار، ازاد سفر او ان له پارکونو او تفریحي ځایونو څخه محرومې شوې دي.

په همدې حال کې، د نجونو ثانوي ښوونځي، پوهنتونونه او د ښځو ډېری اقتصادي مرکزونه تړل شوي او زرګونه ښځې له خپلو دندو شړل شوې دي.

دا وضعیت نه یوازې د اساسي بشري حقونو خلاف ګڼل کېږي، بلکې د طالبانو پر ضد نړۍوال سیاسي فشارونه هم زیات کړي دي.

په داسې شرایطو کې، د طالبانو د ویاند ذبیح‌الله مجاهد څرګندونې نه یوازې د واقعیتونو له انکار سره برابرې دي، بلکې دا د نړۍوالو په سترګو د شګو شېندل هم ګڼل کېږي.

پر همدې بنسټ، دا پوښتنه راولاړېږي چې د "حقونو ورکړه" تعریف د چا له نظره؟ د طالبانو؟ که د نړۍوالو بشري معیارونو له مخې؟

د مدني ټولنو استازي، خبریالان او د ښځو د حقونو فعالان پرله‌پسې خبرداری ورکوي، چې دا ډول سیاسي څرګندونې د حقایقو پټولو لپاره کارول کېږي، نه د خلکو د وضعیت د ښه‌والي لپاره.

له بله پلوه، د طالبانو له خوا پر سفارتونو د دې ډول مسوولیت اچول، چې د دوی موقف نړۍ ته توجیه کړي، له دې انکار هم نه‌شي کولای چې اصل د دې ډلې پالیسۍ او چلندونه د مشروعیت له نړۍوال معیار سره په ټکر کې دي.

د نړۍوالو غبرګونونه هم دا څرګندوي، چې یوازې له شفاهي ژمنو یا تبلیغاتي څرګندونو سره به نړۍ قانع نه‌شي. نړۍوالو ته د قناعت ورکولو یوازینۍ لاره د بشري حقونو عملي درناوی، د ښځو او اقلیتونو د حقونو تضمین او د بیان ازادۍ خوندي کول دي، نه دا چې سفارتونه د "ورکړل شویو حقونو" افسانه تکرار کړي.

سکاټ وېنر زیاته کړه، ډونالډ ټرمپ د مرکزي امریکا، اوکراین، افغانستان او ځینو نورو بې ثباته هېوادونو د لسګونه زره کډوالو ټي، پي، اېس یا د لنډمهاله خونديتوب حالت په ناقانونه توګه لغوه کړی دی.

د نوموړي په وینا، دغو کډوالو لسګونه کلونه په امریکا کې ژوند کړی، خو اوس د ټرمپ دولت له لوري په ناقانونه توګه اېستل کېږي.

سکاټ وېنر یو ځل بیا په دغه هېواد کې د ولسمشر ټرمپ دولت له لوري د کډوالو د اېستنې له بهیر سره خپل مخالفت څرګند کړ او له کډوالو یې خپل ملاتړ اعلان کړ.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ څه موده مخکې د افغان پناه غوښتونکو په ګډون له دغه هېواده د کډوالو د اېستنې بهیر پیل کړ او دغه وضعیت له ګڼو غبرګونونو سره سره همداراز دوام لري.

هغه په خواله رسنۍ فېسبوک لیکلي، دا هغه مظلوم خلک دي چې «نه یې څوک غږ اوري او نه یې څوک پوښتنه کوي.»

ښاغلي زهیر زیاته کړې: «دا ډول چلندونه نه یوازې زورواکي ده، بلکې پاروونکي اقدامات هم دي چې د سیمه‌ییزو شخړو د لا زیاتېدو لامل ګرځي.»

هغه له طالبانو غوښتي، چې که په رښتیا په دا ډول پېښو کې ښکېل نه وي، نو باید ژر تر ژره د دغو تحریک‌کوونکو اقداماتو مخه ونیسي او د رشک له کلي څخه بې ځایه شوي خلک بېرته خپلو کورونو ته ستانه کړي.

نوموړي په خپله لیکنه کې کوچيانو ته هم اشاره کړې، چې د ده په وینا، د رشک د اوسېدونکو ځمکې یې په زور نیولي او باید د خپلو غېرقانوني او مجرمانه کړنو له امله معاف نه شي.

هغه ویلي: «کوچیان هره ورځ په هزارجاتو کې پېښې جوړوي.»

د ښاغلي زهیر د معلوماتو له مخې، پرون له رشک کلي څخه ۲۵ کورنۍ په زور شړل شوي او نن د همدې شخړې په دوام یو بې‌ګناه هزاره ځوان وژل شوی دی.

نوموړي ټینګار کړی، چې د اېستلو، وژنو او جنایتونو له لارې هېڅ څوک خپلې موخې ته نه شي رسېدای، بلکې دا وضعیت یوازې د خلکو تر منځ فاصله او شخړې زیاتوي.

نوموړی وايي، طالبان باید د زغم او جوړجاړي پر ځای مجرمانو ته سخته قانوني سزا ورکړي.

په سیمه کې سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل، چې په پنجاب ولسوالۍ کې د کوچیانو او د سیمې د خلکو ترمنځ د ځمکې پر سر دا شخړه له ۱۹۵۰ لسیزې راهیسې روانه وه او د طالبانو له واکمنېدو وروسته یې یو ځل بیا زور اخیستی.

سرچینو ویلي، چې یاده حقوقي موضوع له دقیقې څېړنې پرته د طالبانو په محکمو کې مخکې تللې ده او ان د محکمې ځینې غونډې د رشک د اوسېدونکو له ګډون پرته ترسره شوې دي.

کوچیانو تر اوسه ددغې ادعا په اړه څه نه دي ویلي.

سرچینو دا هم زیاته کړې، چې د دوی عریضو او شکایتونو ته پام نه دی شوی.

په بامیان کې یوې سرچینې وویل، چې د رشک کلي اوسیدونکو ته ۱۵ ورځې وخت ورکړل شوی چې خپل کورونه خالي کړي