د امریکا د کانګرس دوو غړو د افغان همکارانو د ملاتړ لپاره نوې طرحه وړاندې کړه

خبریالان وايي، طالبان په ننګرهار کې کلیدي پروګرامونو کې د خصوصي رسنیو خبریالانو ته د ګډون اجازه نه ورکوي؛ خو په همغو پروګرامونو کې د طالب پلوه رسنیو خبریالان تر سترګو کېږي. دوی همداراز د ننګرهار د اطلاعاتو او کلتور ریاست د اطلاعاتو طالب امر قریشي بدلون تورنوي، چې په خبري پروګرامونو کې د خبریالانو په نوم راغلی ټرانسپورټ هم په خپل جېب کې اچوي او خبریالان یې ګواښلي چې خپل غږ به نه پورته کوي.

100%

پر ټول افغانستان د طالبانو تر واکمنېدو راهیسې، د هېواد په ټولو برخو کې پر رسنیو محدودیتونه زیات شوي او ورځ تر بلې د خبریالانو ستونزې هم مخ په زیاتېدو دي. تازه په ننګرهار کې یو شمېر خبریالانو شکایتونه کړي، چې په دغه ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د اطلاعاتو امر قریشي بدلون پر خصوصي رسنیو محدودیتونه لګولي. دوی وايي، قریشي بدلون په مهمو پروګرامونو کې د خصوصي رسنیو خبریالانو ته د ګډون اجازه نه ورکوي؛ خو په همغو پروګرامونو کې د طالب پلوه رسنیو خبریالان لیدل کېږي، چې دې چارې د دوی پر کاري چاپېریال منفي اغېز کړی.

ننګرهار کې د یوې خصوصي رسنۍ خبریال د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل: «د ننګرهار د اطلاعاتو او کلتور ریاست د اطلاعاتو امر قریشي بدلون په دې وروستیو کې د خصوصي رسنیو پر خبریالانو سخت محدودیتونه وضع کړي، په ځینو مهمو پروګرامونو کې د خصوصي رسنیو خبریالانو ته اجازه نه ورکوي؛ خو په همغو پروګرامونو کې د طالبانو اړوند رسنیو خبریالان موجود وي، دوه ورځې وړاندې د تورخم له لارې له پاکستانه سېلانیان راغلل، قریشي بدلون یو خبریال ته هم اجازه ورنه کړه؛ خو د طالبانو تر کنټرول لاندې د ملي ټلوېزیون، باختر اژانس، حریت راډیو او امید راډیو خبریالانو ته یې اجازه ورکړې وه. زموږ دفترونو له موږ څخه د دغه پروګرام د راپور غوښتنه وکړه؛ خو موږ سره مواد نه وو او خپلو دفترونو کسر معاش کړو.»

خبریالان زیاتوي، چې قریشي بدلون له خصوصي سکټور او نړۍ‌والو مرستندویه ادارو باج اخېستل پیل کړي او په کومو پروګرامونو کې چې ورته باج ورنه کړل شي؛ نو د خصوصي رسنیو خبریالان نه ور پرېږدي.خبریالان وايي، قریشي بدلون د دې ترڅنګ په خبري پروګرامونو کې د خبریالانو په نوم راغلی ټرانسپورټ هم خپل جېب ته اچوي او ګواښ یې کړی؛ که خبریالان په دې تړاو شکایتونه وکړي د طالبانو پر استخباراتو به یې ونیسي.

د یوې بلې خصوصي رسنۍ خبریال هم د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل:«شاوخوا یوه میاشت وړاندې د ننګرهار په هسکې مېنې ولسوالۍ کې د یوې مرستندویې موسسې پرمټ د یوه کرنیز کانال او یوه چک ډېم جوړولو د چارو پرانیسته وه، د خصوصي او طالب پلوه رسنیو خبریالان یې ور غوښتي وو؛ خو قریشي بدلون د خصوصي رسنیو خبریالانو ته اجازه ورنه کړه، چې دې پروګرام کې ګډون وکړي. هغه پروګرام کې یې یوازې د حریت راډیو او شمشاد ټلوېزیون خبریالانو ته اجازه ورکړې وه. علت دا دی، چې قریشي بدلون له خصوصي سکتور او مرستندویه ادارو پېسې غواړي او که هغوی پېسې ورنه کړي؛ بیا خبریالان نه ور پرېږدي او چې کله یې د خبریالانو په نوم پیسې واخېستې خبریالانو ته د لارې کرایه هم نه ورکوي او ټولې پېسې په خپل جېب کې اچوي، حتی موږ ته یې خبرداری راکړی که مو غږ اوچت کړ پر استخباراتو به مو ونیسي، سخت یې زموږ کاري چاپېریال تنګ کړی دی.»

100%

خبریالان وايي، د تورخم له لارې له پاکستانه د افغان کډوالو د جبري اېستلو په بهیر کې هر ځل د طالبانو حکومت او نړۍ‌والې مرستندویې ادارې خبریالانو ته ځانګړې مرستې په پام کې نیسي چې په خبره یې هغه مرستې قریشي بدلون او د هغه همکاران په خپلو جېبونو کې اچوي. د رسنیو استازو په وینا؛ دې کار د خصوصي رسنیو خبریالانو باور زیانمن کړی او د طالبانو په ګډون خصوصي سکتور نیوکه کوي، چې خبریالان له دوی د راپورونو په بدل کې پېسې اخلي.

100%

خبریال محمدنعیم «مستعار نوم» له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره په خبرو کې وویل:«د ۲۰۲۳ کال په نومبر کې چې له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو لړۍ پیل شوه، د طالبانو مرستیال ویاند بلال کریمي چې اوس چین کې د دغې ډلې سفیر دی قریشي بدلون ته دوه سوه زره افغانۍ ورکړې چې خبریالانو ته د لارې کرایه، ډوډۍ، برېښنا، انټرنېټ او نورې اسانتیاوې برابرې کړي؛ خو قریشي بدلون له پېسو یوه افغانۍ هم خبریالانو ته ورنه کړه. له هغه وروسته په دویم پړاو کې د خبریالانو په نوم پېسې قریشي ته ورکړل شوې؛ خو تر اوسه یې یوه افغانۍ خبریالانو ته چې زموږ په نوم راځي نه ده راکړې. له یوه لوري زموږ په نوم پېسې نه راکول کېږي او له بل لوري مو بدنامي روانه ده، طالبان خو پرېږده چې د خصوصي سکتور باور هم پر موږ ختم شوی دی.»

خبریالان دغه راز وايي، طالبانو په دې ولایت کې پر خبریالانو له دې امله هم فضا تنګه کړې چې د طالبانو نمایشي او کوچنیو پروګرامونو کې ګډون نه شي کولی. دوی زیاتوي، دفترونه یې هر کوچنی پروګرام نه قبلوي چې له امله یې طالبان پر دوی فشار راوړي او هغوی چې د طالبانو تبلیغاتي پروګرامونو کې ګډون ونه کړي دوی یې په نورو پروګرامونو کې د ګډون اجازه نه ورکوي او ان له خپلو خبري ګروپونو یې لرې کوي.

خبریال سمیع‌الله «مستعار نوم» افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل:«د طالبانو عقده له دې امله ده، چې د دوی کوچني پروګرام کې هم باید موږ ګډون وکړو چې ټول تبلیغات وي، هېڅ لاسته راوړنه نه وي. هغه برنامه زموږ دفترونه نه اخلي، ځکه خبري ارزښت نه لري؛ خو بیا طالبان پر موږ فشار واردوي او له دې امله په نورو پروګرامونو کې پر موږ بندیزونه لګوي، حتی قریشي بدلون او د ننګرهار امنیې قوماندانۍ ویاند سید طیب حماد د دې کار په بدل کې خبریالان له خپلو ګروپونو وباسي، چې له نورو پروګرامونو بې خبره پاتې کېږي او زموږ دفترونه بیا د کارونو په بدل کې له موږ سره عقده اخلي او کسر معاش کوي مو.»

افغانستان انټرنشنل-پښتو هڅه وکړه، چې په ننګرهار کې د خصوصي رسنیو د خبریالانو د دغو شکایتونو په تړاو په دغه ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست د اطلاعاتو طالب امر قریشي بدلون نظر هم ولري؛ خو له پرله‌پسې هلوـ ځلو وروسته بیا هم ونه توانېدو، چې د هغه نظر ترلاسه کړو.

100%

دا یوازې ننګرهار نه دی، چې خبریالان د طالب مسوولینو د محدودیتونو او فشارونو له امله تر پوزې راغلي او کاري چاپېریال پرې تنګ شوی؛ بلکې د ختیځ په کونړ، لغمان او نورستان ولایتونو کې هم شته خبریالان له ورته ستونزو او نامعلوم برخلیک سره مخامخ دي. د خبریالانو په وینا؛ له یوه لوري د رسنیو کارونه مخ په ځوړ روان دي او له بل لوري په هېواد کې د نورو کارونو څرک نشته، چې دوی یې د خپلو کورنیو مالي ملاتړ ته اندېښمن کړي.

علي احمد جلالي،دا څرګندونې افغانستان انټرنیشنل سره د مرکې پر مهال کړې دي. نوموړی باور لري چې د طالبانو دښمني له امریکا او لویدیځ سره، د ایران لپاره ځانګړې ارزښت لري.

د هغه په وینا، د دواړو رژيمونو تر منځ نه یوازې امنیتي بلکې اقتصادي اړیکې هم جوړې شوې دي.

جلالي وایي، ایران طالبانو ته د یوه ګواښ په سترګه نه ګوري او نه یې هم پر ضد اقدام کوي، بلکې له دې ډلې سره د لویدیځ ضد دریځ له امله همغږي لري.

هغه دا هم وویل،چې طالبانو د داعش پر وړاندې مبارزه کړې، او دا کار د تهران د علاقې یو بل ښکاره دلیل دی.

نوموړي،د طالبانو او ایراني رژیم ترمنځ پر ورته‌والي تمرکز وکړ او زیاته یې کړه: «دواړه رژیمونه دیکتاتور دي، پریکړې یې د یوه رهبر له خوا کېږي، واحده ایډیالوژي لري او ځانګړې نظامي جوړښتونه لري.»

د جلالي په وینا، هبت‌الله اخندزاده نه یوازې د حکومت ټولې چارې په خپل لاس کې لري، بلکې د نورزيو قوم څخه یې یو ډول مذهبي ځواک راایستلی، چې ورته والی یې د سپاه پاسداران سره ښودل کېږي.

خو له بلې خوا د نړیوالو امنیتي مطالعاتو څېړونکی، ارین شریفي، د جلالي له څرګندونو سره همغږی ندی او وایي، چې د ایران او طالبانو ترمنځ دا ډول ژور ستراتیژیک ائتلاف نشته او د دواړو ترمنځ اړیکې زیاتې محدودې دي.

د شریفي په باور، که څه هم طالبان پخوا د ایران او پاکستان نیابتي ډلې بلل کېدلې، خو دا نفوذ اوس د جمهوریت دورې په پرتله ډېر کم شوی.

هغه ټینګار کوي چې د جمهوریت په وخت کې ایران د افغانستان په حکومتي ادارو، دیني مدارسو، فرهنګي مرکزونو او رسنیو کې پراخ حضور درلود، خو د طالبانو تر راتګ وروسته دا فضا محدوده شوې ده.

شریفي دا هم وایي چې د یوه افراطي شیعه رژیم (ایران) او یوه افراطي سني رژيم (طالبان) ترمنځ ستراتیژیک اتحاد غیر واقعي دی، ځکه د دواړو ایډیالوژيکې بنسټونه یو له بل سره تضاد لري.

د یادولو وړ ده،چې طالبانو تر اوسه د علی احمد جلالي د ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی، خو د ایران د رژيم له‌خوا هم د طالبانو پر وړاندې نه یوازې انتقادي دریځ نه ترسترګو کېږي، بلکې د یو شمېر سیاسي او اقتصادي همکاریو نښې هم لیدل کېږي.

د شنونکو په باور، که څه هم د طالبانو او ایران ترمنځ اړیکېروښانهنه دي، خو د دواړو خواوو تکتیکي ګټې ښایي د یو بل د زغم سبب شوې وي. خو دا معلومه نه ده چې دا "تکتیکي زغم" به تر کومه دوام ومومي.

د سرچینو په وینا، ځينې طالب چارواکي د نشه يي توکو په کاروبار کې ښکېل دي او کله نا کله د ګټې پر سر د جنجال له رامنځته کېدو وروسته د کاروبار یو اړخ ځايي طالبانو ته د نشه يي توکو له شته والي خبر ورکوي.

د طالب ویاند حقاني په وینا، د هلمند له باغران او ګرشک ولسوالیو او مرکز لښکرګاه ښار څخه ۴۳۹۵ کیلوګرامه اهاک، ۳۳۰۰ کیلوګرامه سوډا، ۶۹۰ کیلوګرامه اکسیل، ۱۲۸ لیتره تېزاب، ۲۵۰ کیلوګرامه سود، ۱۴۰۰ ګرامه خام چرس او ۳۴ ګرامه ټابلېټK کشف او ترلاسه شوي دي.

دغه ټول ترلاسه شوي کیمیايي مواد د نشه يي توکو په پروسس کې کارول کېږي او په دغه ولایت کې د دومره ډېرو موادو موجودیت د دې ښکارندويي کوي چې لا هم په هلمند کې د نشه يي توکو د تولید او پروسس چارې روانې دي.

ویل کېږي د دغو توکو په تړاو ۴ کسان له درېیو موټرو سره هم نیول شوي خو د هویت په اړه یې څه نه دي ویل شوي.

د یادولو وړ ده، چې څه موده وړاندې ځینو باوري سرچینو افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي وو، چې د طالبانو ځینې سیمه ییز چارواکې د نشه یي توکو په پروسس او قاچاق کې لاس لري.

طالبانو د جمهوري نظام د حاکمیت پر مهال له کیمیاوي او نورو توکو څخه په لاس جوړ شوي ماینونه د تخریبي چارو په موخه جوړول او ډېری وخت د چاودنې پر مهال پکې ولسي وګړو ته مرګ ژوبله اوښته.

د هلو ټرسټ نړۍوالې موسسې مرستیال احمدالله ویلي، د دغې پروژې د عملي کولو پر مهال به په یادو ولایتونو کې نږدې ۸ زر کسانو ته په مستقیم او شاوخوا ۲۰ زره کسانو ته به په غیرمستقیم ډول ګټه ورسېږي.

د طالبانو د پېښو پر وړاندې د چمتووالي ملي ادارې د خبرپاڼې له مخې، د دغې ادارې مشر د سې شنبې په ورځ (د زمري په ۱۴مه) د یادو هوکړو د لاسلیک پر مهال وویل، ماینونه او ناچاوده توکي د خلکو لپاره یو ستر ګواښ دی او باید خلکو ته عامه پوهاوی او ماینونه له منځه یوړل شي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ د سې شنبه په ورځ (د زمري ۱۴مه) ویلي، چې د پاکستان حکومت په رسمي ډول د کډوالۍ کارتونو لرونکو ته خبر ورکړی، چې د اګست تر ۳۱مې پورې وخت لري چې افغانستان ته د لېږولو لپاره تیاری ونیسي.

دا پریکړه په پاکستان کې میشت شاوخوا ۱.۴ میلیون افغان کډوال اغیزمنوي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ ویاند بابر بلوچ د سې شنبه په ورځ په جینیوا کې خبرداری ورکړ: «د کډوالو چټک او پراخ راستنیدل به د خدماتو او ملاتړ اړتیا ډیره کړي او همدارنګه به په افغانستان او سیمه کې د بې ثباتۍ ګواښ رامنځته کړي او په دې سره بیا د کډوالۍ نوې څپه هم راتلای شي.»

هغه وویل، چې له پاکستان څخه د کډوالو ستنېدل باید په خپله خوښه، خوندي او باعزته توګه تر سره شي.

ښاغلي بلوچ زیاته کړه، چې «UNHCR»افغانستان ته د ښځو، نجونو او زیان منونکو خلکو د ستنیدو په اړه اندیښمن دی، ځکه چې هلته د دوی حقونه د ګواښ لاندې دي

د دغو کارتونو لرونکو لپاره قانوني ضرب الاجل د جون په پای کې پای ته ورسېد او تمه کېده چې د پاکستان حکومت به دا ضرب الاجل د تیرو کلونو په څیر د یو بل کال لپاره وغځوي؛ خو دا ځل د کارتونو د نوي کولو پر ځای یې د کډوالو د ایستلو پریکړه کړې ده.

د بښنې نړیوال سازمان وايي، چې په پاکستان کې د افغان کډوالو د استوګنې کارتونو نه تمدید د ۱.۴ میلیونه کسانو لپاره د نامعلوم برخلیک مانا لري.

دې سازمان یو ځل بیا له پاکستان څخه غوښتنه کړې، چې د افغان کډوالو د ایستلو پروسه ودروي او د دوی د استوګنې کارتونو د نوي کولو لپاره سمدستي اقدام وکړي.

د کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمیشنرۍ مخکې د راستنیدونکو کډوالو، په ځانګړې توګه د افغان کډوالو نجونو په وړاندې د خطرونو او ننګونو په اړه خبرداری ورکړی و.

د نوم لیکنې کارتونو لرونکو تر څنګ شاوخوا ۸۰۰ زره افغانان د «افغان تابعیت» کارتونه لري.

د پاکستان پولیس وايي چې دا خلک هم په هیواد کې «په غیر قانوني ډول» ژوند کوي او باید افغانستان ته ستانه شي.

د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د ژوند کولو لپاره یوازینۍ د منلو وړ سند د اعتبار وړ ویزه اعلان کړې ده.

مخکې له دې د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمیشنرۍ د جون په میاشت کې اعلان وکړ، چې سږ کال لږ تر لږه ۱.۲ میلیونه افغانان له ایران او پاکستان څخه په زوره افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دې تر څنګ په پاکستان کې افغان کډوالو مخکې افغانستان انټرنشنل ته ویلي وه، چې د هیواد د کډوالۍ ادارې د ویزې د نوي کولو پروسه هم ځنډولې او پاکستاني پولیس هغه افغانان نیسي او بیرته یې شړي چې د خپلو ویزو د نوي کولو په تمه دي.

د راپورونو له مخې، په پاکستان کې د افغان کډوالو لپاره د ویزې د نوي کولو پروسه شاوخوا یوه میاشت ځنډول شوې ده او په ورته وخت کې د افغان کډوالو د نیولو لپاره په لویه کچه د پولیسو عملیات هم ګړندی شوي دي.