• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

ملګري ملتونه: له پاکستانه د افغان کډوالو د اېستلو بهیر د زلزلې دپاسه یو بل ناورین دی

۱۴ وږی ۱۴۰۴ - ۵ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۹:۰۰ GMT+۱

د ملګرو ملتونو د کډوالۍ عالي کمېشنرۍ اندېښنه ښوولې، چې له پاکستانه تازه د کډوالو د اېستلو بهیر پیل شوی او دغه بهیر د افغانستان په ختیځ کې د زلزلې دپاسه یو بل ناورین رامنځته کړی. دغه سازمان ویلي، چې هېواد ته ستنېدونکي کسان د لومړنیو اړتیاوو نشتوالي، فقر او بې‌روزګارۍ سره مخ کېږي.

دغه سازمان په یوه ویډیويي پېغام کې زیاته کړې، طالبانو وار دمخه په افغانستان کې پر ښځو سخت محدودیتونه او بندیزونه لګولي چې له کبله به یې هېواد ته ستنېدونکې نجونې او مېرمنې هم له دې برخلیک سره مخې شي. د کډوالو لپاره د ملګري ملتونو عالي کمېشنرۍ د معلوماتو پر بنسټ؛ په تورخم کې کډوال بېړنیو بنسټیزو مرستو ته اړتیا لري او د هېوادونو تر څنګ یې له خلکو غوښتي، چې په دې برخه کې خپلې مرستې وکړي.

دا اندېښنه داسې مهال ښوول کېږي، چې پاکستان د روان زېږدیز کال د سپټمبر میاشتې له لومړۍ نېټې څخه د افغانانو د اېستلو بل پړاو پیل کړی دی. په دې لړۍ کې بې‌اسناده افغانان او هغه کډوال هم شامل دي چې د ملګرو ملتونو له لوري ورته د «پي او ار»‌ په نوم کارتونه ورکړل شوي دي.

که څه هم د نړۍ یو شمېر هېوادونو او د بشري حقونو سازمانونو له دغه هېواده غوښتي، چې د افغانانو د اېستلو روان بهیر دې ودروي؛ خو اسلام‌اباد بیا دغه غوښتنې په پام کې نه دي نیولې او د اېستلو لپاره پولیسو په بېلابېلو ایالتونو کې د کډوالو د لټون پسې کور په کور عملیات پیل کړي دي.

هم‌مهاله له ایرانه هم د افغانانو د اېستنې بهیر روان دی؛ خو دغه بهیر د تېرو دوو میاشتو پرتله اوس سوکه شوی. ایران یوازې د روان کال له پیله تر اوسه ۱.۸مېلیونه افغانان خپل هېواد ته ستانه کړي دي. همدا راز پاکستان هم د روان زېږدیز کال له پیله تر ۳۰۰زرو ډېر کډوال افغانستان ته ستانه کړي دي.

د بشري حقونو سازمانونه او ملګري ملتونه وایي، د دغو کډوالو د ستنېدو له امله په افغانستان کې وار دمخه شته بشري ناورین نور هم پراخ شوی او همدا راز د فقر تر څنګ د بې‌روزګارۍ کچه هم لوړه شوې ده. اندېښنې دا د‌ي، چې له پاکستانه د کډوالو د اېستلو لړۍ پراخېدو سره به دغه ناورین لا پسې زیات شي.

ترویج لرونکی

په ننګرهار کې د کمپیوټر ساینس دوو زده‌کړیالانو د پیغام‌رسونې نوی اپلېکېشن جوړ کړی
۱

په ننګرهار کې د کمپیوټر ساینس دوو زده‌کړیالانو د پیغام‌رسونې نوی اپلېکېشن جوړ کړی

۲

طالبان: اشرف غني حق لري چې بېرته افغانستان ته راستون شي

۳

طالبان له روسیې نه د کاماز موټرو په څېر د شوروي دورې په څېر وارداتو پیلول غواړي

۴

د هلمند د علماوو شورا د مخابراتو د وزیر له لوري پر غصب شوې ځمکه رغنیزې چارې ودرولې

۵

سرچینې: څو لوړپوړو طالب چارواکو د طالبانو د رسنیز فعال جنرال مبین د خوشې کولو هڅې پیل کړې

•
•
•

نور کیسې

د زلزلې رواني اغېزې؛ «د مېندو شېدې وچې شوې او د ماشومانو ژوند له جدي ګواښ سره مخامخ دی»

۱۴ وږی ۱۴۰۴ - ۵ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۷:۵۴ GMT+۱
•
ظاهر څراغ

د افغانستان په ختیځ کې له زورورې زلزلې وروسته د کونړ، ننګرهار او لغمان په ځینو سیمو کې د سختې وېرې او رواني فشار له امله د یو شمېر مېندو شېدې کمې او یا هم بیخي وچې شوې دي. دغه وضعیت د هغو ماشومانو لپاره چې د مور په شېدو تغذیه کېږي، د جدي اندېښنې وړ دی.

سیمه‌ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل-پښتو ته ویلي، چې مرکز اسعداباد، خاص کونړ، نرنګ، سرکاڼو، شیګل وټه‌پور، ماڼوګی او چپه دره هغه ولسوالۍ دي چې ښځې په‌کې له رواني فشارونو او وېرې له امله سختې اغېزمنې شوې دي. دغه وضعیت د دې لامل شوی، چې شېدې ورکوونکې مېرمنې نه‌شي کولای خپلو ماشومانو ته شېدې ورکړي.

روغتیاپالان وایي، کله چې ښځې له سختو طبیعي پېښو، وېرو او رواني ټکانونو سره مخامخ کېږي؛ د بدن هورموني سېستم سخت اغېزمنېږي او په پایله کې د هغوی د شېدو تولید ورسره کمېږي. د روغتیاپالانو په وینا؛ دغه مېرمنې د فزیکي ملاتړ ترڅنګ رواني ملاتړ او پاملرنې ته هم اړتیا لري.

یوه روغتیاپاله چې د کونړ په یوه ځايي کلینیک کې د ښځو او ماشومانو درملنه کوي، وايي: «په تېرو څو ورځو کې ډېرې داسې مېندې موږ ته راغلې دي، چې وايي شېدې یې وچې شوې دي. دا یوه طبیعي موضوع ده، ځکه چې د وېرې او فشار له امله د ښځې بدن هورمون بدلېږي.»

همداراز دغه روغتیاپاله د امکاناتو له نشتوالي شکایت کوي او زیاتوي، چې دا ډېره لویه ننګونه ده. هغې افغانستان انټرنشنل-پښتو ته وویل: «موږ ډېر لږ امکانات لرو. د رواني ملاتړ لپاره هېڅ پروګرام نه‌شته. د ښځو لپاره ښځینه ارواپوهانې بیخي نه‌لرو؛ یوازې څو قابله‌ګانې او نرسانې دي. دا حالت زموږ لپاره لویه ننګونه ده.»

په ډېرو هېوادونو کې د طبیعي پېښو او ناورینونو له امله اغېزمنو خلکو ته د رواني ملاتړ ځانګړي پروګرامونه جوړېږي او د ارواپوهانو ډلې د مرستې لپاره سیمو ته استول کېږي. دغه ملاتړ نه یوازې د ښځو؛ بلکې د ټولو اغېزمنو کسانو د رواني او ټولنیز ټیکاو لپاره ډېر مهم بلل کېږي.

په کونړ او د افغانستان په نورو سیمو کې د روغتیايي اسانتیاوو کمښت او د متخصصو ښځینه ارواپوهانو نشتوالي دغه ستونزه نوره هم پېچلې کړې ده. د افغانستان انټرنشنل-پښتو د روغتیايي سرچینو څخه د ترلاسه‌شویو معلوماتو له‌مخې؛ په ځینو ولسوالیو کې ښځینه روغتیاپالانې د ګوتو په شمېر دي او د ښځینه ارواپوهانو حضور بیا چې وکړای شي اغېزمنو ښځو ته رواني ملاتړ وړاندې کړي، تر ډېره بریده ناشونی ښکاري.

ارواپوه محمد (مستعار نوم) وایي، د زلزلې د اغېزو تر څنګ، د رواني ملاتړ نشتوالی د ښځو او ماشومانو ژوند له جدي ګواښونو سره مخ کوي. د هغه په باور، اړینه ده چې د نړۍوالو مرستندویه بنسټونو او روغتیايي ادارو له‌خوا د رواني او ټولنیز ملاتړ لپاره ځانګړې پروژې پیل شي؛ څو د مېندو او ماشومانو د ژوند خوندیتوب تضمین شي.

د روغتیايي کارکوونکو په وینا؛ رواني ملاتړ د دغه ښځو لپاره ډېر اړین دی ځکه چې یوازې درمل یا خوراکي توکي د ستونزې بشپړه درملنه نه‌شي کولای. د هغوی په باور، له نړۍوالو مرستندویه ادارو سره همغږي او د ارواپوهانو لېږل د حل یوازینۍ لاره ده.

د کونړ اوسېدونکي وایي، زلزلې یوازې د خلکو کورونه او شتمنۍ نه؛ بلکې د هغوی ذهني او رواني وضعیت هم سخت اغېزمن کړی دی. که د مېندو او ماشومانو د ملاتړ لپاره بېړني ګامونه پورته نه شي، د هغوی روغتیا به له لا ډېرو ستونزو سره مخ شي. دوی له نړۍوالو بنسټونو او طالبانو غوښتنه کوي، چې د کونړ زلزله‌ځپلو ته ځانګړې رواني او روغتیايي مرستې برابرې کړي؛ څو د مېندو او ماشومانو ژوند له جدي ګواښه وژغورل شي.

د هېواد په ختیځ، په ځانګړې توګه کونړ کې پرله‌پسې زلزلې د ښځو ترڅنګ ماشومان هم سخت ځپلي دي. تازه د ماشومانو د ژغورنې ادارې (Save the Children) ویلي، د افغانستان په ختیځ کې په پرله‌پسې توګه د زلزلو جټکو هغه ماشومان سخت وېرولي چې په وروستۍ خونړۍ زلزله کې یې خپلې مېندې او پلرونه له لاسه ورکړي دي. دغه زلزله په تېرو ۳۰ کلونو کې بې‌سارې وه او د مړو شمېر یې ۲۲۰۰ څخه هم لوړ شوی دی.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له‌مخې، له ۲۶۰ زرو ډېر ماشومان د یادې زلزلې له امله اغېزمن شوي او د شاوخوا ۲۸۰ ماشومانو مېندې او پلرونه په کې مړه شوي دي. همداراز له ۵ زرو ډېر کورونه نړېدلي او زرګونه کورنۍ اړې شوې، چې په خېمو یا هم تر شنه اسمان لاندې ژوند تېر کړي.

په افغانستان کې د ټول‌ګډوني حکومت د جوړونې په تړاو د شانګهای همکارۍ سازمان د دریځ هرکلی

۱۴ وږی ۱۴۰۴ - ۵ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۷:۴۴ GMT+۱

د سولې او عدالت ملي حرکت په افغانستان کې د ټول‌ګډوني حکومت د جوړونې په تړاو د شانګهای همکاریو سازمان د دریځ هرکلی کړی دی. دغه بنسټ په یوه بیان کې ویلي، چې د شانګهای همکاریو سازمان غړي باید «د یو مشروع، عادلانه او ټول‌ګډوني سیاسي نظام د جوړونې لپاره عملي ګامونه پورته کړي.»

د شانګهای همکاریو سازمان د دوشنبې په ورځ د چین په تیانجین غونډه کې ټینګار کړی، چې په افغانستان کې دې د ټولو قومي او سیاسي ډلو د استازو په ګډون یو ټول‌ګډونی حکومت جوړ شي او دا یې د تلپاتې سولې او ټیکاو د ترلاسه کولو یوازینۍ لاره بللې ده. دغه سازمان په خپل وروستي بیان کې همداراز ټینګار کړی، چې په افغانستان کې دې یو خپلواک، بې‌طرفه، له ترهګرۍ، جګړې او نشه‌يي توکو پاک حکومت جوړ شي.

د افغانستان د سولې او عدالت حرکت چې د محمدحنیف اتمر، معصوم ستانکزي، شاکر کارګر، جلیل شمس، نثاراحمد غوریاني او مبارز راشدي په ګډون د افغانستان د پخواني حکومت د یو شمېر سیاسي څېرو او چارواکو له‌خوا جوړ شوی، د شانګهای د همکاریو سازمان دریځ یې «غوره او عادلانه» بللی دی.

یاد بنسټ زیاته کړې: «د دغه ډول سیمه‌ییز او نړۍوال دریځ دوام کولای شي په افغانستان کې د ثبات پیاوړتیا، د خلکو بنسټیزو حقونو او ازادیو، ټولنیز عدالت او دایمي سولې د ټینګښت لپاره زمینه برابره کړي.»

د سولې او عدالت حرکت همداراز د شانګهای همکارۍ سازمان له غړو غوښتي، چې د بین‌الافغاني خبرو اترو د اسانتیا او پیلېدو له لارې د یوه ټول‌ګډوني او عادلانه حکومت د جوړونې لپاره عملي ګامونه پورته کړي.

د ناروې د بشري مرستو اداره: ناروې د افغان کډوالو لپاره د مرستو راټولولو لپاره هڅه کوي

۱۴ وږی ۱۴۰۴ - ۵ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۶:۲۰ GMT+۱

د ناروې د بشري مرستو مشر اریک ابیلډ وایي، چې ناروې د خپلو شریکانو او خیریه بنسټونو له لارې له افغانانو سره ۵۸ مېلیونه ډالره مرسته کړې او د نورو مرستو لپاره هم خپلو هڅو ته دوام ورکوي.

نوموړي دغه څرګندونې تېره ورځ د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنيدنکو چارو وزارت له مالي او اداري مرستیال سره په لیدنه کې کړې دي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنيدنکو چارو وزارت په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دغه لیدنه کې له ایرانه د افغان کډوالو د جبري اېستلو په اړه هم خبرې شوې دي.

د دغه وزارت مالي او اداري مرستیال کلیم الرحمن فاني ویلي: «افغانانو په خپل مټ په ایران کې ژوند جوړ کړی و؛ خو موږ ډېر خواشیني یو، چې ایران ناڅاپه د هغوی د شړلو پرېکړه وکړه او په نږدې شپږو میاشتو کې یې څه باندې ۱۶ لکه افغانان په زروه راوشړل.»

امریکا او متحده عربي امارات د یوه افغان سرتېري په «خپل‌سري بند» تورن شوي

۱۴ وږی ۱۴۰۴ - ۵ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۵:۳۲ GMT+۱

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا یوه کاري ډله وايي، چې امریکا او متحده عربي اماراتو یو افغان سرتېری د افغان کډوالو په یوه پنډغالي کې د دوو کلونو لپاره ساتلی او له خپلو ازادیو یې محروم کړی و.

دغې ډلې د افغان کډوال وضعیت له خپل‌سري بند سره تشبیه کړی دی.

د بشري حقونو ډلو ویلي، چې زرګونه نور کسان هم د دغه افغان په څېر «د اماراتو په بشردوستانه ښارګوټي» کې ژوند کوي. دوی د کابل تر سقوط وروسته د امریکا له‌خوا متحده عربي اماراتو ته لېږدول شوي وو او یو شمېر یې لا هم په دغه ښارګوټي کې په ناڅرګند وضعیت کې ژوند کوي.

دغه کس چې هویت یې د ملګرو ملتونو د کاري ډلې په راپور کې نه‌دی ښکاره شوی؛ د افغانستان د پولیسو پخوانی ډګرمن دی، چې له امریکايي ځواکونو سره یې کار کاوه او په ۲۰۲۱کال کې له خپلې کورنۍ سره یو ځای متحده عربي اماراتو ته لېږدول شوی دی.

د ملګرو ملتونو د اسنادو پر بنسټ؛ هغه د امریکايي خصوصي شرکتونو له‌خوا اماراتو ته لېږدول شوی و. هغه مهال ورته ویل شوي و، چې یوازې ۱۴ ورځې به په متحده عربي اماراتو کې پاتې کېږي او وروسته به امریکا ته ولېږدول شي.

دې ټولو سره سره، هغه له دوو کلونو ډېر د یو ستر استوګنیز پنډغالي په منځ کې وساتل شو؛ هغه ځای چې امارات یې د جګړې د تخلیه شویو کسانو د اوسېدو ځای بولي. نوموړی د دایمي څارنې او سختو محدودیتونو لاندې ساتل کېده. د ملګرو ملتونو کاري ډله متحده عربي امارات او د امریکا متحده ایالات په ګډه د هغه د خپل‌سري بند مسوول ګڼي.

دغه ډله چې پنځه غړي لري، د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د شورا په امر په جنیوا کې د ازادۍ د محرومیت قضیو د څېړلو لپاره ټاکل شوې ده. یادې ډلې له امریکا او متحده عربي اماراتو غوښتي، چې دغه سړي ته غرامت او جبران ورکړي.

یاد سړی بیا تېر کال امریکا ته ولېږدول شو او اوس په ازاد ډول ژوند کوي.

امریکا تورنه شوې، چې په دې کار سره یې د ۱۹۶۶م کال د مدني او سیاسي حقونو نړۍوال میثاق نقض کړی دی. دغه سند یو حقوقي الزاموونکی تړون دی، چې د وګړو ازادۍ تضمینوي.

له دې وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ژمنه کړې وه، چې د هغو کډوالو ستونزې به وڅېړي چې اماراتو ته انتقال شوي دي. اندېښنه شته، چې متحده عربي امارات ښايي له دې ډلې یوشمېر بېرته افغانستان ته وشړي.

په ترکیه کې ۲۹ افغان کډوال نیول شوي دي

۱۴ وږی ۱۴۰۴ - ۵ سپتمبر ۲۰۲۵، ۰۵:۲۰ GMT+۱

د ترکیې ارزوروم ولایت رسنیز دفتر د پنجشنبې په ورځ (د وږي ۱۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ترکیې پولیسو تېره میاشت په ارزوروم ښار کې د بېلابېلو عملیاتو پر مهال ۲۹ افغان کډوال نیولي دي.

د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کډوال پر ناقانونه لارو ترکیې ته د ورتګ په تور نیول شوي او څه باندې ۲۰ زره ډالره جریمه شوي هم دي.

په یادې خبرپاڼه کې د دغه کډوالو د هویت په اړه جزییات نه دي ورکړل شوي. خبرپاڼه زیاتوي، چې په دغه عملیاتو کې د انساني قاچاق په تړاو هم څلور کسان تر عدلي او قضايي څار لاندې دي او یو یې نیول شوی دی.

د ترکیې د ساحلي ګارډ قوماندانۍ د وېب‌پاڼې له مخې؛ په تېرو اتو میاشتو کې ۱۲زره او ۷۲۰ هغه کډوال چې د اعتبار وړ اسناد یې نه لرل، د سمندري کډوالو په نوم پېژندل شوي او په دې موده کې د ترکیې په بېلابېلو سیمو کې ۳۲ کډوال مړه شوي دي.