په بدخشان کې د پنځو پېړیو لرغونې سمڅه موندل شوې ده

د دې ټولنې له خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې دا پرېکړه د افغان قربانیانو او د مدني ټولنې لپاره یو تاریخي ګام دی، ځکه د افغانستان د جګړې د جرمونو او نړیوالو سرغړونو د مستندولو، ارزونې او حساب‌ورکونې لپاره به پراخ صلاحیت ولري.

د بشري حقونو د مدافعانو ټولنې ویلي، چې که څه هم دا پرېکړه ناوخته شوې، خو د حقیقت‌ موندنې او عدالت د ټینګښت لپاره یو مهم پړاو بلل کېږي.

یادې ټولنې ویلي، په تېرو دریو کلونو کې یې له نړیوالو ملګرو نه پرله‌پسې غوښتنه کړې وه، چې د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت لپاره دغه ډول میکانیزم جوړ شي.

په اعلامیه کې راغلي، دا پرېکړه لیک د هغو افغان ښځو، نجونو، لږکیو او د بشري حقونو د فعالانو د زړورتیا نښه ده چې د فشارونو او چوپتیا تر سیوري لاندې یې د عدالت غږ ژوندی ساتلی دی.

د بشري حقونو د ملاتړ کوونکو ټولنې په اعلامیه کې له ملګرو ملتونو غوښتي چې د دغه میکانیزم د عملي کولو بهیر بې له ځنډه پیل کړي، کافي سرچینې ورته برابرې کړي، او نړیوال بنسټونه، دولتونه او مدني ټولنې وهڅوي چې بشپړ ملاتړ یې وکړي.

یاده ټولنه وايي، دغه پرېکړه لیک به د افغانستان لپاره د انتقالي عدالت، حساب‌ورکونې، د حقیقت‌موندنې او د عامه باور د بیا راژوندي کولو لاره اواره کړي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا کې د افغانستان استازي نصیر اندېشه نن دوشنبه، د تلې ۱۴مه، وویل، چې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا ته د دې اقدام له امله مبارکي وايي.

نوموړي وویل چې د مدني ټولنې بنسټونو، د افغان ښځو غورځنګونو او کورنیو او نړیوالو ادارو په ګډه په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو د څارلو لپاره د نړیوال حساب ورکولو میکانیزم په جوړولو کې مرسته کړې ده.

د اندېشه په وینا، دا د افغانستان د "خلکو د حقونو د بیرته راګرځولو پر لور یو قوي او عملي ګام" دی.

نن د دوشنبې ورځ د ملګرو ملتونو د بشري حقونو شورا په افغانستان کې د بشري حقونو د سرغړونو د څارلو لپاره د نړیوال حساب ورکولو میکانیزم پرېکړه لیک تصویب کړ.

دا پرېکړه لیک چې له بشري حقونو د سرغړونو د معافیت مخنیوی کوي او د څارنې لپاره لوړ میکانیزم جوړوي، د بشري حقونو شورا ټولو غړو تایید کړ.

دا پرېکړه طالبان او نور ټول مسوول اړخونه او کسان متوجې کوي، چې شواهد چمتو کېږي، څو هغوی په راتلونکي کې له عدالت او محکمې سره مخ شي.

د پرېکړه لیک پر بنسټ، نوې اداره به د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو روانې سرغړونې هم په پام کې ونیسي، چې دا د جنسي تعقیب په کچه دي.

دغه اداره به د جنګي جرمونو، د بشریت پر وړاندې جرمونو او نورو جدي بشري سرغړونو شواهد ټولوي، ثبتوي او خوندي کوي اومسوول کسان به په نښه کوي او د هغوی دوسیې به چمتو کوي، چې د ملي او نړیوالو محاکمو لپاره وکارول شي.

د ازبکستان د انرژۍ وزیر له ازبکستان ۲۴ ټلویزیون سره په مرکه کې وویل چې د سپټمبر په ۱۴مه په افغانستان کې د توتي-میدان د ګازو ساحې کارونه پیل شول.

هغه زیاته کړه، « د توتي میدان پروژه به لومړی پړاو وي. البته د دې د پایلو پر اساس به په نویو ساحو کې ګډ فعالیتونه ممکن شي. پروژه د یوه نوښت په توګه ترسره کېږي چې د ازبکستان او افغانستان اقتصاد ته ګټه رسوي».

د تړون له مخې، د پروژې د پلي کولو موده ۲۵ کاله ده او د پروژې مسوول شرکت د ازبکستان ایریل کام دی.

د ازبکستان د انرژۍ وزیر ټینګار وکړ چې په افغانستان کې د زیربناوو وده او ثبات د سمندري بندرونو پر لور ازبکستان ته تر ټولو د لنډ لاسرسي فرصت برابروي او د ترانزیت او لوژستیک لپاره نوې لارې پرانیزي.

محمدوف همدارنګه وویل چې په افغانستان کې سوله او دوامداره پرمختګ یوازې د ازبکستان لپاره مهم نه دی، بلکې د ټولې سیمې لپاره ارزښت لري. د میرزا محمودوف په وینا، افغانان د تاشکند ملاتړ او ښه ګاونډیتوب په لوړ ارزښت قایل دي.

هغه د طالبانو د رییس الوزرا د اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر اخوندیوه خبره یاده کړه، « کله چې زه وروستی ځل هلته [کابل ته] تللی وم، د لیدنې په جریان کې ملا برادر وویل چې ما په اذربایجان کې له ولسمشر سره ولیدل او د هغه په سترګو، خبرو او اوسنیو کړنو کې مې له افغانستان او افغانانو سره د هغه مینه ولیده».

ازبکستان له طالبانو سره نږدې اقتصادي اړیکې پالي، خو تر اوسه یې د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی.

طالبانو ته نژدې رسنۍ حریت راډیو نن دوشنبه، د تلی ۱۳مه راپور ورکړ، چې درې اونۍ وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر په لارښوونه په بېلاروس کې د طالبانو پلاوی د دغه افغان ناروغ لیدو ته ورغلی او د درملنې ټول امکانات یې ورته برابر کړي دي.

د یادې سرچینې په وینا، د ناروغ له کورنۍ سره اړېکه نیول شوې او په مسکو کې د افغانستان سفارت ته دنده سپارل شوې چې دغه ناروغ په نږدې وخت کې خپل هېواد ته ولېږدوي.

یوه پخواني افغان افسر چې غوښتل یې په قاچاقي لارو اروپا ته ولاړ شي، ویلي چې په بېلاروس کې د پولیسو د سختې شکنجې او وهلو له امله یې ښی لاس له اوږې پرې شوی، خو ځینې سرچینې وايي، چې د نوموړي لاس لاس د ناروغۍ له امله پرې شوی دی.

نوموړي تېره ورځ، د تلې ۱۳مه، افغانستان انټرنشنل–پښتو ته وویل: «زه جنګي اسیر نه وم، یو پناه‌ غوښتونکی وم، خو هغوی مې ژوند تباه کړ.»

په افغانستان کې د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې د تېر جمهوري نظام ډېریو لوړپوړو او ټيټ پوړو او په ځانګړې توګه نظامیانو د طالبانو د غچ اخیستنې له وېرې په نورو هېوادونو کې پناه غوښتنې ته مخه کړې ده، چې ډېر کم یې خپل مقصد ته ورسېدل او ډېری یې یا د لارې په اوږدو کې قرباني شول او یا بندیان او بېرته هېواد ته ستانه کړای شوي دي.

دغه افغان افسر وویل، چې هره لحظه د بېلاروس د پولیسو د شکنجه کولو صحنه یې مخې ته دریږي.

۳۳ کلن جهاد محمد د ګل نواب زوی واده کړی او دوه لوڼې هم لري.

دا پرېکړه لیک طالبان او نور ټول مسوول اړخونه او کسان متوجې کوي، چې په راتلونکي کې له عدالت او محکمې سره مخ کېدای شي.

پرېکړه لیک، چې د اروپایي اتحادیې په مشرۍ وړاندې شوی، د بشري حقونو شورا د غړو له خوا په اتفاقي رایو تصویب شو. ددغه پرېکړه لیک پر بنسټ به، نوې اداره د ښځو او نجونو پر وړاندې د طالبانو روانې سرغړونې هم په پام کې ونیسي، چې دا د جنسي تعقیب په کچه دي.

دغه اداره به د جنګي جرمونو، د بشریت پر وړاندې جرمونو او نورو جدي بشري سرغړونو شواهد ټولوي، ثبتوي او خوندي کوي او مسوول کسان به په نښه کوي او د هغوی دوسیې به چمتو کوي، چې د ملي او نړیوالو محاکمو لپاره وکارول شي.

پرېکړه لیک همدارنګه د افغانستان د بشري حقونو په برخه کې د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي دنده اوږدوي، چې د څارنې او راپور ورکولو چارې یې د نوې ادارې له کار سره تړاو لري.