د متحده عرب اماراتو «اتحاد هوايي شرکت» اعلان کړی، چې د ۲۰۲۵ د ډسمبر له ۱۸مې نېټې څخه به د ابوظبۍ او کابل تر منځ مستقیمې الوتنې پيل کړي. د دې شرکت چارواکي وايي، ټاکل شوې، چې په اونۍ کې به درې ځله دا الوتنې ولري.
دا د تګ راتګ الوتنې به د شنبې، سهشنبې او پنجشنبې په ورځو کې وي. د اتحاد شرکت اجرائیوي مشر انتونوالدو نیوس ویلي، چې له سیمې او نړۍ سره د نښلېدو په لړ کې کابل د دې شرکت د نوي سټراتیژۍ برخه ده.
هغه زیاته کړې، چې دا پروازونه به د سوداګرۍ، پانګونې او کورنیو لیدنو لپاره نوې لارې پرانیزي.
د افغان سوداګرۍ شورا په وینا، په اماراتو کې شاوخوا ۳۰۰ زره افغانان ژوند کوي.
ډیپلومات ورځپاڼې د یوه مطلب په خپرولو سره ویلي چې پر طالبانو د اروپايي ټولنې له لوري د بندیزو سربیره په روان ۲۰۲۵ کال کې د سوداګرۍ کچه زیاته شوې ده.
یادې ورځپاڼې ته د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت ویلي چې د دواړو لوریو ترمنځ د راکړې ورکړې کچه د تېر کال پرتله زیاته شوې ده او د روان کال په لومړیو اته میاشتو کې اروپا ته د افغانستان صادراتو کچه ۱۷ میلونه ډالره او د وارداتو هغه تر ۱۴۳ میلیونو ډالرو پورې رسیږي.
په خپور شوي مطلب کې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د مسولینو له قوله ویل شوي چې د ټرانزیټي اسانتیاوو، سوداګریزو ویزو او د صادراتي محصولاتو د معیارونو د نشتوالي سره سره، د افغانستان او اروپایي ټولنې ترمنځ سوداګریزې اړیکې په تدریجي ډول پراخېږي.
یادې خونې ویلي چې په اروپایي بازارونو کې د افغاني توکو تقاضا لوړه ده، خو افغانستان اړتیا لري له هغو هېوادونو سره دوه اړخیز تړونونه وکړي چې اروپایي ټولنې ته د تګ مسیر جوړوي، په ځانګړي ډول د لاجوردو دهلېز چې په ۲۰۱۸ کال کې پرانیستل شو.
د لاجوردو دهلیز افغانستان د ترکمنستان، اذربایجان، ګرجستان او ترکیې له لارې له اروپا سره نښلوي.
د اروپایي کمیسیون د معلوماتو له مخې، د افغانستان او اروپایي ټولنې ترمنځ د سوداګرۍ کچه په ۲۰۲۳ کال کې ۱۴۸ میلیونه یورو وه او بیا په ۲۰۲۴ کال کې ۳۰۲ میلیونه یورو ته لوړه شوه.
د مطلب په پای کې راغلي چې له نسبي پرمختګ سره سره افغانستان له اقتصادي پلوه له ډول ډول ستونزو سره لاس او ګریوان دی.
د ۲۰۱۱ کال د ډسمبر په ۱۹مه د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلې د اکټوبر ۱۱مه د ماشومو نجونو د نړۍوالې ورځې په توګه ونوموله، څو د نجونو حقونه او د نړۍ په ګوټ ګوټ کې هغه ننګونې چې نجونې ورسره مخ دي، وپېژندل شي.
دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې ماشومې نجونې له ډول ډول ستونزو سره مخامخ دي.
خوراځواکي، فقر او بې وزلي، د روغتیايي او د زده کړو په برخو کې د اسانیتاوو د نه موجودیت سربیره په ټوله کې د ماشومانو او بیا په ځانګړې توګه د ماشومو نجونو ښې راتلونکې ته نه پام په افغانستان کې د دوی پر وړاندې لویې ستونزې ګڼل کیږي.
وخت ناوخت بېلابېلو نړۍوالو بنسټونو په افغانستان کې د ماشومانو د ناسم وضعیت په اړه اندیښنه ښودلې ده.وړاندې ملګرو ملتونو د یوه راپور په خپرولو سره ویلي چې «ښځې او نجونې کولای شي موږ ته د یوې ښې او عادلانه راتلونکې په لور لارښوونه وکړي».
په راپور کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي انټونیو ګوټرېش له قوله راغلي: «موږ باید د نجونو غږ اوچت کړو او دا ژمنه بیا تازه کړو چې په ګډ کار سره داسې نړۍ جوړه کړو چېرې چې هره نجلۍ پرمختګ او رهبري وکړي».
دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې د طالبانو حکومت د بیا واکمنۍ په څه باندې څلورو کلونو کې افغان نجونې او ښځې له زده کړو، کار، ټولنیز او سیاسي مشارکت څخه منعه شوي او د هغوی ټول بنسټیز حقونه ترې اخیستل شوي دي.
طالبانو په ټول افغانستان کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده کړو بندیز لګولی دی.
د ملګرو ملتونو کارپوهانو د جمعې په ورځ (د تلې۱۸مه) خبرداری ورکړی، چې په افغانستان کې پر انټرنېټ او ټولنیزو رسنیو نوي محدودیتونه د افغانانو له حقونو ښکاره سرغړونه ده. دغو کارپوهانو له طالبانو غوښتي چې پر ټولنیزو رسنیو لګول شوي محدودیتونه لغوه کړي.
طالبانو د تلې په ۷مه په ټول افغانستان کې د انټرنېټ په ګډون هر ډول مخابراتي اړیکې پرې کړې، خو له ګڼو کورنیو او نړۍوالو غبرګونونو شاوخوا ۴۸ ساعته (د تلې په ۹مه) وروسته بېرته انټرنېټ او مخابراتي سیستم په ضعیفه بڼه فعال کړ. تر هغې وروسته بیا طالبانو پر ځینو ټولنیزو رسنیو محدودیتونه ولګول او دمګړۍ په افغانستان کې له ويپياېن پرته ټولنیزې رسنۍ په سمه توګه نه کارول کېږي.
د طالبانو له دغو پرېکړو څه باندې یوه اونۍ وروسته د ملګرو ملتونو د کارپوهانو ډلې په دې تړاو غبرګون وښود. دغو کارپوهانو ویلي، په افغانستان کې پر انټرنېټ وروستي محدودیتونه سره له دې چې د لومړي بشپړ بندیز په څېر نه دي، خو طالبان غواړي عامه رسنۍ هم کنټرول کړي.
دوی وايي، «موږ له طالبانو غواړو چې ژر تر ژره [انټرنېټ ته] بشپړ لاسرسی فعال کړي او له هغو محدودیتونو ډډه وکړي چې له مدني، سیاسي، اقتصادي، ټولنیزو او کلتوري حقونو د سر غړونې لاملکېږي.»
طالبانو له تېرې سېشنبې (د تلې ۱۵) راهیسې پر یو شمېر مشهورو ټولنیزو رسنیو لکه، فېسبوک، اېکس او ټیکټاک محدودیتونه لګولي دي. په افغانستان کې د انټرنېټ کارکوونکي هم له دغه وضعیته شکایت لري او وايي، اوس انټرنېټ ډېر ضعیفه شوی او د ويپياېن په وسیله ټولنیزې رسنۍ په ډېرې سختۍ سره کارولی شي.
د ملګرو ملتونو کارپوهان وايي، د انټرنېټ او مخابراتو بندول د کار، روغتیا او زدهکړو په څېر بنسټیز بشري حقونه سخت زیانمنوي او په اوسني وضعیت کې دغه چاره تر ډېره د بېوزلۍ، بېکارۍ او د خوړو د ناامنۍ کچه لوړوي.
د دوی په وینا، د مخابراتو او انټرنېټ په وسیله د اړیکو پرې کېدل او یا هم محدودېدل سوداګریز فعالیتونه زیانمنوي او د افغانستان پر نازک اقتصاد هم منفي اغېز کوي.
دغه کارپوهان زیاتوي، «ښځې او نجونې تر ټولو ډېرې اغېزمنېږي، ځکه ډېری یې د زدهکړې، انلاین کاروبار، سوداګرۍ او ټولنیزو اړیکو لپاره پر انټرنېټ تکیه دي.»
د ملګرو ملتونو کارپوهانو همداراز خبرداری ورکړ چې د انټرنېټ او مخابراتو بندېدل یا محدودېدل د بشرپاله مرستو بهیر هم زیانمنوي، ځکه دغه محدودیتونه له هغو ټولنو سره د مرستې مخه نیسي چې د طبیعي افتونو یا جبري ستنېدنو له امله اغېزمن شوي دي.
د دوی په باور، د مخابراتو او انټرنېټ بندېدل او یا هم محدودېدل به د دې لامل شي چې د بشري حقونو مدافعین او خپلواکه خبریالان چې دمګړۍ هم له سختو محدودیتونو او فشارونو سره مخ دي، د هېواد د حالاتو د مستندولو په برخه کې بې وسه شي.
د ملګرو ملتونو کارپوهانو زیاته کړې، «هر هغه هڅه چې د افغانانو غږ چوپوي، نه یوازې د جرمونو د عاملینو د حسابورکونې مخه نیسي، بلکې د بشري حقونو د سرغړونو د دوام زمینه هم برابروي.»
پر کابل د پاکستان تر برید یوه ورځ وروسته لا هم د طالبانو لوی مشر دغه برید ته خپل ځانګړی غبرګون نه دی ښودلی، خو نن یې د کندهار په تخته پل ولسوالۍ کې له دینی مدرسو او علماوو سره لیدلي. ځايي طالب مسولین وایي، چې هبت الله اخوندزاده د خلکو د ستونزو اورېدو لپاره دغه ولسوالۍ ته تللی و.
د کندهار د تخته ولسوالۍ د طالبانو امنیه قومندان عبدالسلام بریالی وايي: «مشرتابه د تخته ولسوالۍ ته راغلی، چې په (تنګی او نایب ویاله) سیمو کې یې د سیمې د اوسېدونکو سره د ستونزو اورېدو په موخه لیدنې تر سره کړي.»
د بریالي په خبره، چې هبت الله اخوندزاده په همدې سیمو کې له ديني مدرسو او علماوو سره هم جلا جلا ناستي کړي او هغوی ته یې ځيني لارښوونې هم کړي.
نوموړي دا ونه ویل، چې هبت الله ځايي علماوو او اوسېدونکو ته څه لارښوونې کړی.
دغه ځايي طالب مسول زياتوي، چې هبت الله د ځايي خلکو د ستونزو اورېدو وروسته هغوی ته د حل ډاډ ورکړی.
د کندهار طالب امنیتي مسولین وايي، چې د دوی د مشر د سفر موخه د خلکو د وضعیت، امنیتي او ټولنیز حالت ارزونه او د علماو او ولس ترمنځ د اړیکو پياوړي کول وه.
د طالبانو پر لوی مشر ډېر مهال نیوکه کیږي، چې د پاکستان د بریدونو پر مهال نه ځانګړی پيغام خپروي او نه هم خاص غبرګون ښوي.
د هند د مشهوره ورځپاڼې «هندو»د بهرنيو چارو مشرې او پېژندل شوې خبریالې «سوهسيني هایدار»د طالبانو لهخوا په نوي ډیلي کې د ښځينه خبریالانو پر وړاندې د تبعیضي چلند په غبرګون کې ویلي، چې د هند حکومت طالبانو ته په رسمي بلنې ورکولو سره د هغوی «ښځه ځپونکې»تګلاره خپل هېواد ته راوړې ده.
هغې پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي:«دا ډيپلوماسۍ نده، بلکې د تسليمۍ نښه ده.»
سوهسیني هایدار دا څرګندونې وروسته له هغه وکړې، چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په نوي ډیلي کې د افغانستان د سفارت په ودانۍ کې له هندي رسنیو سره خبري غونډه وکړه، خو د سفارت امنیتي کسانو ښځینه خبریالانو ته د ننوتلو اجازه ورنکړه.
د هند د مشهورو رسنیو لکه «انډیا ټوډې»او «ټایمز ناو»ښځینه خبریالانې د یادې غونډې د پوښښ لپاره ورغلې وې، خو د امنیتي کسانو په خبره، د طالبانو له لوري ورته امر شوی و، چې «هیڅ ښځې ته د ننوتلو اجازه نشته.»
دغه تبعیضي چلند د هند د خبریالانو او مدني فعالانو پراخ غبرګون راپارولی دی.
یوې بله پېژندل شوې خبریالې د «سيايناين نیوز۱۸»شبکې په یوه تبصره کې ویلي:«کله چې طالبان د نوي ډیلي په زړه کې ښځې له خبري غونډې باسي، د هند حکومت چوپتیا د اندېښنې وړ ده.»
د هندي شنونکو په باور، دا پېښه ښيي چې د طالبانو د ښځو پر وړاندې تبعیضي سیاستونه اوس د دوی په ډیپلوماتیکو اړیکو کې هم څرګند شوي دي.