ملګرو ملتونو د برازیلي پولیسو د جوړښت او کړنلارو د ژر تر ژره اصلاح غوښتنه وکړه

دغه پخواني پاکستاني چارواکي په ایکس خواله رسنۍ لیکلي، که ولسمشر ټرمپ په رښتیا هم د سولې نوبل جایزه غواړي، نو باید د بلوچستان د ازادۍ لپاره دې عملي ګامونه واخلي.

نوموړي ادعا کړې چې پاکستاني پوځ له تېرو اویا کلونو راهیسې بلوچستان تر خپل اشغال لاندې نیولی او د بلوڅ ولس پر وړاندې یې د «نسل وژنې»لړۍ روانه ساتلې ده.

هغه زیاته کړې، نړۍ ویني چې د پاکستان پوځ او حکومت د بلوچستان طبیعي زېرمو لوټ او تالان ته دوام ورکوي، خو د سیمې خلک لا هم له اوبو، برېښنا، روغتیا، درملو او ښوونې بنسټیزو خدمتونو څخه بې‌برخې دي.

ښاغلي تارا چند ټینګار کړی، که ټرمپ د بلوچستان د خپلواکۍ ملاتړ وکړي، بلوڅ ملتپال به یې د سولې د نوبل جایزې لپاره بشپړ ملاتړ وکړي.

نوموړي د پاکستان پر پوځ او حکومت سختې نیوکې کړې او ویلي یې دي چې «بلوچستان د پاکستان له استعماري چلند ستړی شوی او د خپل برخلیک د ټاکلو حق غواړي».

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په بلوچستان ایالت کې د پاکستاني پوځ پر ضد بریدونه او وسله وال فعالیتونه په وروستیو میاشتو کې زیات شوي دي.

د یادونې وړ ده چې د پاکستان حکومت هم د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د نړۍ د شخړو د حل په برخه کې د ده د رول له امله د سولې نوبل جایزې ته نوماند کړی دی.

په ورته وخت کې د طالبانو د اورګاډي د پراختیا ادارې اجراییوي مشر مصطفی رضايي اعلان وکړ، چې د ۱۱۲۰ ټنه ډیزل لومړۍ بار چې ۲۰ محموله وو، د دې اوونۍ په پیل کې د خواف-هرات رېل پټلۍ او د «شمتیغ» رېل پټلۍ له لارې د افغانستان خاورې ته ورسېد.

رضایي وویل، چې د سون توکو د لومړي رېل‌ ګاډي ورتګ د هرات ولایت د روزنک تمځای ته د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو او اقتصادي اړیکو د یوې نوې مرحلې پیل ښيي.

هغه زیاته کړه، چې په لومړي پړاو کې دا کنسرسیوم چمتو دی چې هره میاشت د خواف–روزنک د رېل پټلۍ له لارې له ۳۰ زرو ټنو څخه ډېر لوړکیفیت لرونکي سون توکي افغانستان ته صادر کړي.

د دې کنسرسیوم رییس ټینګار وکړ، چې د رېل له لارې د سون توکو انتقال به د سړکونو پر مسیرونو تکیه کمه کړي، د سرحدي ځنډ د له منځه وړلو له لارې به وخت او د سوداګرۍ لګښتونه راکم کړي.

رضایي د خواف–هرات رېل پټلۍ د سیمې یو خوندي او ستراتیژیک دهلېز وباله او ویې‌ ویل، چې د دې لارې کارول نه یوازې د دواړو هېوادونو د سوداګرۍ حجم زیاتوي، بلکې د افغانستان د سون توکو او اساسي موادو دوامداره تأمین هم تضمینوي او د انرژۍ د بازار ثبات ته په ځانګړي ډول په هرات ولایت کې مثبت اغېز رسوي.

د رسمي شمېرو له مخې، تېر کال شاوخوا ۶۰ زره ټنه صادراتي او ټرانزیټي توکي د همدې رېل پټلۍ او د شمتیغ د پولې له لارې له ایران څخه افغانستان ته لېږدول شوي دي.

د خواف–هرات رېل پټلۍ د ایران د رېل شبکې د افغانستان لوېدیځ سره نښلوي او د سیمې په ټرانزیټي اړیکو کې مهم رول لري. دا مسیر د ختیځ ـ لوېدیځ د ټرانزیټي دهلېز برخه ده چې د چین، قرغیزستان، تاجکستان، افغانستان، ایران، ترکیې او اروپا ترمنځ اړیکه برابروي.

ایران د افغانستان له سترو اقتصادي شریکانو څخه دی. د دواړو هېوادونو کلنی سوداګریز حجم نږدې څلور میلیارده ډالره اټکل شوی. د پاکستان د بندرونو تړل کېدل د افغان سوداګرو پر وړاندې د افغانستان او ایران ترمنځ د سوداګرۍ او ټرانزیټي اړیکو پراختیا لا نوره ډېره کړې ده.

ددغه سازمان له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې نوموړی د اکتوبر په ۲۸مه له میمونا روغتون څخه د هغو کسانو له‌خوا بیول شوی، چې ویل کېږي د پاکستان له امنیتي ځواکونو سره تړاو لري.

دغه سازمان لیکلي: «د یوه پلار تښتول، چې یوازې د خپلې ناروغې کوچنۍ لور د لیدو لپاره روغتون ته تللی و، ظالمانه، غیرانساني او د هغه د ازادۍ، وقار او عادلانه محاکمې د حق ښکاره نقض دی.»

د سازمان په وینا، عیني شاهدان وايي چې په ملکي جامو کې څو کسان د یونیفورم لرونکو پولیسو په ملتیا روغتون ته داخل شوي، غني امان چانډیو یې بیولی او د هغه د کورنۍ د ټولو غړو موبایلونه یې ضبط کړي دي.

دغه سازمان ویلي، چانډیو له دې وړاندې په یوه جزایي قضیه کې د «دولت ضد شعارونو» په تور نومول شوی و، او له تښتونې یوه ورځ مخکې یې په سیمه‌ییز پوهنتون کې وینا کړې وه.

دغه نړیوال سازمان ویلي، دوی د چانډیو د برخلیک او خوندیتوب په اړه ژوره اندېښنه لري او له پاکستاني چارواکو غواړي چې ژر تر ژره د هغه د ځای او وضعیت په اړه وضاحت ورکړي او خوندي بېرته ستنېدل یې یقیني کړي.

د بښنې نړیوال سازمان له پاکستاني چارواکو غوښتي، چې د چانډیو د تښتونې په اړه دې یو خپلواک، بې‌طرفه، شفاف او اغېزناک تحقیقاتي بهیر پیل کړي او ټول هغه کسان دې د قانون منګولو ته وسپاري چې په دې پېښه کې لاس لري.

دیمیترییف د ریاض په کنفرانس کې وویل: «موږ باور لرو چې د سولې پر لور روان یو او د سولې د منځګړیتوب لپاره باید خپله ونډه ترسره کړو.»

کله چې له هغه وپوښتل شول، چې ایا د اوکراین جګړه کېدای شي تر یو کال پورې ختمه شي، نوموړي ځواب ورکړ: «زه باور لرم، هو.»

هغه زیاته کړه، چې د امریکا د سفر پر مهال یې احساس کړی، روسیه او امریکا د جګړې «ډېپلوماتیک حل» ته بشپړ نږدې شوي دي.

دیمیترییف د امریکا، سعودي عربستان او روسیې ترمنځ د همکارۍ ستاینه وکړه او ویې ویل چې دا درې هېوادونه د نړۍ تر ټولو ستر د طبیعي سرچینو لرونکي دي، او د دوی ګډ کار به نړیوال امنیت پیاوړی کړي.

د امريکا د اساسي قانون د ۲۲مې مادې له مخې ولسمشران يوازې کولی شي دوه دورې ځان نوماند کړي اوټرمپ خپله دويمه دوره په جنورۍ کې پيل کړې ده.

د دغه قانون بدلون د يوې نوې مادې له لارې يو اوږد بهير دی چې د ايالتونو او کانګرس د رايو ملاتړ ته اړتيا لري.

تېره اونۍ د ټرمپ پخواني ستراتيژيک سلاکار سټیو بنن ويلي وو چې يو «پلان» تيارېږي څو ډاډ ترلاسه شي چې ۷۹ کلن ټرمپ يو ځل بيا ځان نوماند کړای شي.

د استازو د خونې ریيس مايك جانسن د سې ‌شنبې په ورځ وويل چې هغه له ټرمپ سره په دې اړه خبرې کړې دي او دې پایلې ته رسېدلی چې ولسمشر د سپينې ماڼۍ په څوکۍ د درېیم ځل لپاره ځان نه شي نوماند کولی.

جانسن زياته کړه: «دا يو ډېر ښه مزل و، خو زه فکر کوم ولسمشر پوهېږي او موږ دواړو د اساسي قانون د محدوديتونو په اړه خبرې کړې دي.»

ټرمپ ونه‌غوښتل چې خپلې خبرې له جانسن سره په بشپړ ډول تشريح کړي، خو د درېيمې دورې د بنديز په اړه يې څرګندونې يو څه نرمې وې.

هغه وويل: «د هغه څه پر بنسټ چې ما لوستي، ښايي زه اجازه ونه‌لرم چې بيا نوماند شم. نو ګورو چې څه پېښېږي.»

د هغه د ملاتړو تر منځ يوه نظريه دا ده چې مرستيال ولسمشر جې. ډي. ونس به په ۲۰۲۸ کال کې د ولسمشرۍ لپاره ځان نوماند کړي او ټرمپ به ورسره په يوه ګډ ټکټ کې وي.

کله چې له ټرمپ څخه وپوښتل شول چې ايا داسې تګلاره به غوره کړي چې د مرستيال ولسمشر په توګه ځان نوماند کړي او بيا ولسمشر شي، نو ده وويل دا نظر «ډېر هوښيار خو بې‌ځايه» دی.

هغه وويل: «هو، د قانون له مخې دا به ممکنه وي، خو زه به دا کار ونه‌کړم.»