افغانستان ایران ته په ماتې ورکولو د اسیا د ځوانانو فوټسال اتلولي‌ خپله کړه

بینېټ ویلي: «د وضعیت جديت له اندازې وتلی دی. د طالبانو د جنسیتي ځورونې د بنسټیز نظام له منځه وړل او د افغانستان د بشري حقونو له بېلابېلو بحرانونو سره مبارزه، بیړني، اصولي او دوامداره نړیوال اقدام ته اړتیا لري،نه د طالبانو د واکمنۍ د عادي کولو هڅې.»

هغه ټینګار وکړ چې د ښځو د حقونو، غږ او ونډې درناوی باید د ټولو سیاسي او پرېکړه‌کوونکو بهیرونو مرکز وي.

په خپل راپور کې، بینېټ د بدني سزاوو د زیاتېدو، د پخواني حکومت او امنیتي ځواکونو د غړو تښتول او بد چلند، د رسنیو او مدني ټولنې د فضا د لا تنګېدو په اړه ژوره اندېښنه څرګنده کړه. نوموړي زیاته کړه چې دا هر څه د یوې لا ژوري بشري ناورین تر سیورې لاندې روان دي، چې د نړیوالو مرستو د کمېدو له امله لا پسې خراب شوی دی.

هغه وویل: «د بشري حقونو او بشري مرستو د بودیجې کمېدل د افغان ولس له لاسه د وروستۍ مرستې او ملاتړ کرښې اخلي. دا د یو له مخکې زیانمن ولس لپاره ګواښونکی پرمختګ دی.»

بینېټ له دولتونو غوښتي چې د اوږدمهاله او دوامدار ملاتړ ژمنه بیا تازه کړي، په ځانګړې توګه د افغان مېرمنو تر مشرۍ لاندې بنسټونو لپاره چې د خلکو د مرستې په لومړۍ کرښه کې دي.

بینېټ زیاته کړې چې د طالبانو له خوا د ملګرو ملتونو د ښځينه کارکوونکو په دفتر ته د نه تګ بندیز بې ساری او د منلو وړ کړنه نه وه.

هغه خبرداری ورکړ چې طالبان د توکمیزو، مذهبي او ژبنیو لږکیو د غوښتنو له نادیده نیولو سره دننه کړکېچونه زیاتوي، باید طالبان له تبعیضي کړنو لاس واخلي او په حاشیې کې د شته خلکو استازولۍ ومني،څو د افغانستان راتلونکی د ټولو په ګډون وټاکل شي.»

سره له دې ټولو ستونزو، بینېټ ټینګار وکړ چې افغانستان باید «له لاسه وتلی هېواد»ونه ګڼل شي، خو د بشري حقونو له جدي سرغړونو سترګې پټې نشي او نه باید د منلو وړ وي، « په نړیوالو عدلي چارو کې د حساب ورکونې برخه کې مهم پرمختګونه شوي، لکه د جرمونو نړیوالې محکمې له لوري د طالب مشرانو د نیونې حکمونه، د خپلواکې څېړنیزې ادارې رامنځته کېدل، او د [جنسیتي اپارتاید] د جرم د قانوني کېدو پر لور د نوې نړیوالې موافقې هڅې.»

په پای کې بینېټ وویل: «که نړیواله ټولنه اوس له افغانستان څخه مخ واړوي، دا به نه یوازې د افغان ولس د باور د ماتېدو لامل شي، بلکې د ګډ نړیوال نظام بنسټونه به هم زیانمن کړي».

د طالبانو او پاکستان د خبرو د پایلې په ګډه اعلامیه کې راغلي، چې د اوربند د پلي کېدو نور جزیات به د همدې کال د نومبر په ۶مه په استانبول کې د دواړو لوریو د مشرانو په کچه غونډه کې وڅېړل شي او پرېکړه به پرې وشي.

د استانبول دغه ناستې شاوخوا پنځه ورځي وخت ونیوه چې په دواړو لورو کې یې ديرې ناندرۍ راپارولې وې.

په اعلامیه کې ترکیې او قطر د منځګړو هېوادونو په توګه د دواړو لوریو د فعالې ونډې ستاینه کړې او د تلپاتې سولې او ثبات د تامین لپاره د دواړو هېوادونو سره د همکارۍ ژمنه کوي.

په استانبول کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ خبرې پای ته ورسېدې.

وړاندې د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي، چې د استانبول په ناسته کې دوی د خپل دايمي‌اصولي دريځ په رڼا کې د ديپلوماسۍ او تفاهم له لارې د ستونزو حل غوښتي.

نوموړي ویلي، چې دوی د نورو ګاونډيانو سره د ښو اړیکو په څېر د دوه اړخیز درناوي په چوکاټ کې له پاکستان سره هم مثبتي اړیکې غواړي او د دوه اړخیز درناوي، کورنيو چارو کې نه لاسوهنې او چاته د گواښ نه رامنځ ته کولو په اصولو ولاړو روابطو ته ژمن دی.

هغه ویلي: «یوازې د هڅوونکي چلند له لارې کولای شو چې افغانستان ته د سم لوري پر لور لارښونه وکړو.»

ال ثاني زیاته کړې چې طالبان غواړي افغانستان د نړۍ پر وړاندې پرانیزي او له خپلو ګاونډیانو سره اړیکې ښې کړي.

د قطر د بهرنیو چارو وزیر په خپلو څرګندونو کې ویلي، طالبان هڅه کوي یو منظم حکومت جوړ کړي او له نړیوالې ټولنې سره عادي اړیکې رامنځته کړي.

شیخ محمد بن عبدالرحمن ال ثاني د قطر د دریځ په تړاو وویل: « پر ځای د دې چې ووایو د دې کار لپاره به مجازات شئ، باید برعکس ووایو که دا کار وکړۍ، ستاینه او انعام به ترلاسه کړې.»

هغه وایي چې باور لري، هغه ډلې یا هېوادونه چې غواړي له نړیوالې ټولنې سره عادي اړیکې ولري، په دې کار سره به بریالي شي.

نوموړي همدارنګه د قطر د منځګړیتوب رول ته اشاره وکړه او ویې ویل، دغه هېواد د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اړیکو د ښه کېدو په اړه منځګړیتوب کوي.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد په استانبول کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د خبرو د پای ته رسېدو سره سم ویلي، چې په دې ناسته کې د خپل دريځ سره سم د ډيپلوماسۍ او تفاهم له لارې د ستونزو حل غواړي.

نوموړي‌ ویلي، د قطر او ترکیې په غوښتنه ټينګار شوی، چې دواړه خواوي به «دوه اړخیزې د درناوي مثبتو اړیکو، یو د بل په کورنیو چارو کې نه لاسوهنې او چاته د ګواښ نه کولو اصولو ته ژمن وي.»

مجاهد د استانبول خبرې یوه پېچلې پروسه یاده کړې او لیکلي یې دي: «بیا به هم دواړه غاړې مجلس کوي او پاتې مسایل به تر ارزونې او بحث لاندې نیسي.»

د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف د پنجشنبه په ورځ (د لړم ۸مه) پر اېکس پاڼه د یوې پوښتنې په ډول لیکلي: «ایا کډوال خپلو کورونو ته د تګ پر مهال په درنو او خطرناکو وسلو سمبال د عمومي‌ لارو پر ځای په غرونو کې له سختو لارو پاکستان ته داخليږي؟.»

د نوموړي‌ په خبره، دا ډول توجیه ثابتوي، چې افغانستان ښه نیت نه لري او په دې موضوع کې هیڅ رښتنی اخلاص نه لري.

د طالبانو پلاوي تر اوسه په دې اړه څه نه دي‌ ویلي.

مخکي د پاکستان دفاع وزیر خواجه محمد اصف په تونده لهجه ویلي و، چې پاکستان د طالبانو د ملاتړ لپاره کلونه د امریکا او لوېدیځو هېوادونو تورونه وزغمل؛ خو نن یاده ډله د پاکستان پر ضد له هند او اسراییل سره څنګ په څنګ ولاړه ده.

هغه دا هم ویلي‌ وه، چې که توندلارې ډلې د افغانستان له خاورې څخه پاکستان ته راننوځي او وینه توی کړي، نو اسلام اباد حق لري چې د افغانستان خاورې ته ننوځي.

د نوموړي ورته څرګندونې له سختو غبرګونو سره مخ شوي، نن د طالبانو د کورنیو چارو وزیر سراج الدین حقاني د پاکستان او د دې ډلې وروستیو ستونزو ته په اشارې سره ویلي چې پاکستان خپلې تېروتنې په افغانستان اچوي او له افغانستان څخه غچ اخلي چې دا یوه لویه تېروتنه ده. هغه ویلي چې هره ستونزه د خبرو له لارې حل کیدلای شي.