د طالبانو او ازبکستان د بهرنیو چارو وزیرانو د سیمې پر وضعیت خبرې وکړې

د طالبانو د پوهنې وزیر حبیب الله اغا د یکشنبې په ورځ د ښوونځیو د زده کوونکو د ساینسي پروژو او لاسته راوړنو د نمانځلو مراسمو ته د وینا پرمهال وویل، چې دوی باید هغه څه ترلاسه کړي چې د نظام د دفاع لپاره اړین دي.

حبیب الله اغا وايي، نن سبا د هېواد دفاع یوازې په نننیو پر مختللو وسایلو کېدای شي.

د طالبانو پوهنې وزیر زیاته کړه، چې، « الله تعالی موږ د نظام په دفاع مکلف کړي یو».

هغه د خپلې وینا په یوه برخه کې وویل:« اوس خو دفاع په ډانګ نشو کولی، اوس خو دفاع په توره نشو کولی، حتا په کلاشینکوف یې هم نشو کولی، نو اوس به دفاع په دغه ډرون کوو، دفاع به په غټو غټو توپونو کوو، په غټو بمونو به یې کوو، په طیارو به یې کوو.»

حبیب الله اغا زیاتوي، چې «باید خپله هڅې وکړو څو توپونه، طیارې او ډرونونه جوړ کړو».

د طالبانو د پوهنې وزیر همدراز وايي، هغه څوک چې د خپلې خاورې او دین څخه دفاع کوي نو د هغه هڅې په عبادت کې حسابیږي.

نوموړي له دې وړاندې هم د روان کال د زمري پر ۵مه دویلي و، چې پر دیني زده‌کړو سربېره د ټولنې د پرمختګ لپاره عصري علوم ضروري او مهم دي.

نوموړي وویل: «پر دیني علومو سربېره هغه علوم چې موږ ورته ضرورت لرو هغه عصري او ساینسي علوم دي چې د ترلاسه کولو لپاره یې باید ډېرې هلې ځلې وشي.»

دا په داسې حال کې ده چې پر طالبانو تل له دې کبله نیوکې کېږي چې په افغانستان کې یې د عصري علومو ودې ته چندان پام نه دی کړی. همداراز دې ډلې له شاوخوا څلورو کلونو راهیسې تر شپږم ټولګي پورته افغان نجونو پرمخ د ښوونځي او پوهنتون دروازې بندې کړې دي.

په تورخم ښارګوټي کې د عمري پنډغالي د روغتیایي او خدماتي چارو مسوول زاهد الله زاهد د یکشنبې په ورځ نیوکه وکړه چې د را ستنو شویو افغان کډوالو د دایمي ځای پر ځای کولو په تړاو د طالبانو کمیټې چارې کمزورې دي.

هغه غوښتنه وکړه، چې باید اړوند ادارې راغلو افغان کډوالو ته د نمرو د وېش بهیر پیل کړي.

د عمري پنډغالي مسوول همدراز زیاتوي، چې د افغان کډوالو د ثبت بهیر ۲۴ ساعتونه کېږي، چې ادامه لري او کومه دمه پکې نه ده راغلې.

په تورخم کې طالب چاروکي وايي، د دوی معلوماتو له مخې زرګونه افغان کډوال د پاکستان په زندانونو او د انتقال په کېمپونو کې دي چې افغانستان ته اخراج شي.

د راپورونو پر بنسټ، یوازې تېره ورځ ۱۰ زره او ۷۰۰ افغان کډوال د چمن له لارې افغانستان ته اوښتي او دغه بهیر همداراز دوام لري.

ویل کېږي دغو کورنیو د لارې په اوږدو کې په موټرو کې له خپلو کډو سره شاوخوا ۲۰ ورځې پرته له هېڅ ډول امکاناتو تېرې کړې وې.

د یادونې وړ ده، په دې وروستیو کې د پاکستان حکومت په دغه هېواد کې د افغان کډوالو پنډغالي وتړل، چې له امله یې زیات شمېر کډوال هېواد ته د راستنېدو په درشل کې دي.

یوسف سعیدي ویلي، چې د سمنټو او کاشي په ګډون هره ورځ دوه زره ټنه توکي د خواف- هرات ریل پټلۍ له لارې د هرات روزنک تمځای ته انتقالیږي.

نوموړي ویلي، چې د خواف ـ هرات ریل پټلۍ د توکو د انتقال لپاره خورا مهم او ګټور رول لري.

پر همدغه مهال د هرات صنایعو او سوداګرۍ رییس بشیر احمد سیرت د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې د صادراتو او وارداتو لپاره ریل پټلۍ یوه غوره لاره ده.

نوموړی زیاتوي:«پر ځمکنیو لارو د لاریو کمښت، لوړې کرايې او د اوږدو اداري مراحلو په څېر ستونزې شته، خو د ریل پټلۍ له لارې، بیا دا ټولې ستونزې کمې شوې دي.»

په هرات کې د ریل پټلۍ ادارې ویلي، چې د خواف ـ هرات د ریل پټلۍ له لارې هره میاشت پنځوس زره ټنه سوداګریز توکي افغانستان ته واردیږي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نور الدین عزیزي حریت راډیو ته ویلي، چې له څو کالونو راهیسې د افغاني تولیداتو د صادراتو لپاره د بدیلو لارو د پیدا کولو لپاره ددې ډلې هڅې چټکې شوې دي.

نږدې درې اونۍ وړاندې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تاوتریخوالي له کبله پاکستاني لوري له افغانستان سره ټولې لارې د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړلې دي، چې له کبله یې د دواړو خواوو سوداګرو ته درانده زیانونه اوښتي.

ځینو افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د تورخم او سپین بولدک لارو تړل کېدو له امله افغان سوداګرو ته د ورځې یو میلیون ډالره تاوان رسېدلی.

نورالدین عزیزي ویلي چې په سیمه کې د افغاني تولیداتو لپاره د معقولې بازار موندنې لپاره یې خپلې هڅې نورې هم چټکې کړې دي.

د څېړنې لیکوالان وايي، که یو څوک هم‌مهاله هم موسیقي اوري او هم یې غږوي، د ذهني زوال پر وړاندې یې د دفاع اغېز لا قوي کېږي.

پروفیسوره جوان رایان چې د استرالیا د موناش پوهنتون د عصبي روان‌پوهني او د عقل زوال د څېړنو مشره ده، وایي:«تر اوسه د عقل زوال درملنه نه ده موندل شوې، له همدې امله دا ډېره مهمه ده چې د مخنیوي یا ځنډولو بدیله لاره وموندل شي.»

نوموړې زیاته کړې:«اوسنۍ شواهد ښيي چې د مغز زړېدل یوازې د عمر او جنیټیکي عواملو پورې محدود نه دي، بلکې د چاپېریال او د ژوند د سبک له امله هم اغېزمنېږي.»

د دې څېړنې پایلې د «» International Journal of Geriatric Psychiatry په وروستۍ ګڼه کې خپرې شوې دي.

څېړنه د څو کلونو پر مهال د ۱۰زره هغو مشرانو باندې ترسره شوې، چې عمرونه یې له ۷۰ کلونو پورته وو.

پایلو څرګنده کړې چې، منظم د موسیقۍ اورېدل یا غږول نه‌ یوازې د ذهني اختلال خطر کموي، بلکې د «پېښو د حافظې» په نوم هغه حافظه هم پیاوړې کوي، چې د ورځنیو پېښو د یادولو لپاره مهمه ده.

څېړونکي وايي، د موسیقۍ الې غږول په تېر عمر کې د حافظې او تفکر د وړتیا د پیاوړتیا لامل ګرځي.

د نړۍوال روغتیا سازمان (WHO) د معلوماتو له مخې، دا مهال نږدې ۵۷میلیونه کسان په ټوله نړۍ کې د عقل له زوال ستونزې سره مخ دي.

څېړنه څرګندوي، موسیقي کېدای شي یوه ساده او اغېزمنه لار وي چې د انسان د ذهني فعالیت په ساتنه کې مرسته وکړي.

یادې پایلې د هغو څېړنو لړۍ ته ورزیاتې شوي، چې له وړاندې یې ښودلې وه، خلاقه، ټولنیزې او فکري فعالیتونه لکه موسیقي، لوستل او هنر د انسان مغزي روغتیا ته په زړښت کې مثبت اغېز لري.