د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ او د کډوالۍ نړۍوال سازمان په یوه ګډ راپور کې ویلي، چې د لړم له څلورمې تر لسمې پورې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیولو شمېر زیات شوی دی. د راپور له مخې، په دې موده کې ۷۷۶۴ افغان کډوال نیول شوي او بندیان شوي دي.
د دې سازمانونو راپور ښيي، چې په نیول شویو کسانو کې ۷۷ سلنه د افغانستان د تابعیت کارټ لرونکي یا بېاسناده کډوال دي او پاتې ۲۳ سلنه د نوملیکنې سندونه لري.
په راپور کې راغلي، چې د نیول شویو کسانو ۸۶ سلنه په بلوچستان ایالت کې نیول شوي دي.
همداراز ویل شوي، چې د روان کال له پیل راهیسې تر ټولو ډېرې نیونې د بلوچستان په چاغي او کوټې ښارونو کې او همداراز د پنجاب په اټک کې ثبت شوې دي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د اکټوبر میاشتې په وروستۍ اوونۍ کې د افغانانو رضاکارانه ستنېدنه هم زیاته شوې او په دې موده کې له ۱۸ زرو ډېر افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
له نړۍوالو غبرګونونو سره سره، له هېواد څخه د افغان کډوالو اېستل دوام لري او د ۲۰۲۳ کال له سپټمبر څخه د روان کال د نومبر تر لومړۍ نیټې پورې له ۱.۶ میلیون څخه ډېر کډوال افغانستان ته ستانه شوي دي.
د ملګرو ملتونو په راپور کې ویل شوي، چې په تېرو دوو کلونو کې د ۹۳ سلنه کډوالو د ستنېدو اصلي لامل د نیول کېدو وېره وه.
یادې سرچینې د نوم نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي، چې په ښوونځیو کې د دیني معلوماتو د کچې معلومولو ازموینه تر راتلوونکو څو ورځو پیلیږي.
د سرچینې د معلوماتو له مخې، هغه زده کوونکي چې دیني معلوماتو کچه یې کمه وي هغوی به له ښوونځي څخه مدرسې ته ولېږدول شي.
سرچینه زیاتوي، چې په یاده ازموینه کې د لومړي، دوهم، درېیم او څلور ټولګیو کم عمره زده کوونکي هم استثنا نه دي.
د سرچینې د معلوماتو له مخې، د دیني معلوماتو د کچې معلومولو دغه ازموینه د نجونو په ښوونځیو کې هم اخېستل کېږي.
د کندهار د پوهنې ریاست څخه سرچینه وايي:«په ښوونځیو کې د دیني معلوماتو ازموینه د کندهار د علماوو د شورا په وړاندیز او مشوره اخیستل کېږي. موږ تېره ورځ غونډه لرله او وویل شول چې باید په ټولو ښوونځیو کې باید ازموینه پیل شي. د پوهنې ریاست د ښوونځیو مدیرانو ته شفاهي امر کړی دی، چې د ازموینې لپاره چمتوالی ونیسي.»
پر همدغه مهال بیا یو شمېر کورنۍ د کندهار د پوهنې ریاست د یادې پرېکړې په اړه اندېښنه لري او وايي چې په دې کار سره به یې اولادونه له عصري زده کړو څخه محروم شي.
د احسان الله په نوم د کندهار ښار یو اوسیدونکی وايي:«اوس خو د ښار په هره کوڅه کې یو مدرسه ده او تر ښوونځیو مدرسې ډیرې دي. طالبان که دا کار په هر نیت کوي، نو په ښوونځيو کې دې د دیني علومو لپاره تکړه ښوونکي وګماري، که دوی ماشومان له ښوونځي څخه اخراج کړي او مدرسه کې یې شامل کړي، نو بیا به د دې ماشومان راتلونکي څه وي؟ دومره ملایان او قاریان به موږ څه وکړو؟.»
دا په داسې حال کې ده، چې تردې وړاندې هم طالبانو په پوهنتونو او دولتي ادارو کې د دیني علم کچې معلومولو په موخه ازمویني اخیستي دي.