د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند په اسلام اباد کې د نومبر د ۱۱مې نېټې په ځانمرګي برید کې د وژل شویو کسانو پر مرګ ژوبله خواشیني وښوده او دغه پېښه یې وغندله. نوموړي دغه راز وویل، چې چې بیجینګ د هر ډول ترهګرۍ مخالف دی او له پاکستان سره په ترهګرۍ ضد جګړه کې ملاتړ ته دوام ورکوي.
د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند د چارشنبې په ورځ وویل: « چین د نومبر پر۱۱مه په اسلاماباد کې شوی ځانمرګی برید په کلکه غندي».
نوموړي زیاته کړه، « موږ د وژل شویو کسانو د اروا لپاره دعا کوو او د قربانیانو له کورنیو او ټپیانو سره خپله ژوره خواخوږي څرګندوو».
د چین د بهرنیو چارو وزارت وویل، چې بیجینګ د هر ډول ترهګرۍ کلک مخالف دی او له پاکستان سره به د ترهګرۍ پر ضد مبارزه، د ټولنیز ثبات ساتلو او د خلکو د امنیت د ټینګښت په برخه کې ملاتړ ته دوام ورکړي.
دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو میاشتو کې په پاکستان، په ځانګړي ډول خیبر پښتونخوا او قبایلي سیمو کې د ناامنۍ پېښې زیاتې شوې دي.
د کاناډا د بهرنیو چارو وزیرې انیتا انند د سېشنبې په ورځ په کاناډا کې د جي ۷ د بهرنیو چارو وزیرانو د دوه ورځنۍ غونډې د پیل په درشل کې وویل، چې د بحث اصلي موضوعات به د شمالي قطب امنیت، د اوکراین جګړه او په منځني ختیځ کې د سولې ټینګښت وي.
انند د سېشنبې په ورځ (د لړم ۲۰مه) د اوسني نړۍوال وضعیت «سیاسي او جیوپولیټیکي بدلونونو» ته په اشاره سره د منځني ختیځ د سولې د ټینګښت لپاره د امریکا له هڅو مننه وکړه او ویې ویل، چې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو په دې غونډه کې «ډېر اغېزمن او رغنده غړی» دی.
د امریکا، کاناډا، برېتانیا، فرانسې، جرمني، ایټالیا او جاپان د بهرنیو چارو وزیران به د سېشنبې او چهارشنبې (د لړم ۲۰مه او ۲۱مه) غونډه وکړي.
سږکال د اسټرالیا، برازیل، هندوستان، سعودي عربستان، مکسیکو، سوېلي کوریا، سوېلي افریقا او د اوکراین د بهرنيو چارو وزیران هم دې غونډې ته بلل شوي دي.
دا غونډه په داسې حال کې ترسره کېږي، چې امریکا د کاناډا سره سوداګریزې خبرې ځنډولي ځکه چې د انتاریو ایالتي حکومت د تعرفو پر وړاندې یو تبلیغاتي اعلان خپور کړی و.
د اسراییل د دفاع وزارت د ۲۰۲۶ کال لپاره د ۴۴.۵ میلیارده ډالرو بودیجې غوښتنه کړې ده. له دې بودیجې څخه شاوخوا ۲.۱۷ میلیارده ډالره د امنیتي چمتووالي د پیاوړتیا لپاره په ځانګړي ډول د ایران د ګواښونو پر وړاندې ځانګړې شوې ده.
د اسراييل د ماليې وزارت دا غوښتنه د ۲۰۲۵ کال د تایید شوې بودیجې له حد څخه زیاته وبلله او له همدې امله د دفاع او ماليې وزارتونو ترمنځ د پوځي بودیجې په اړه تاوتریخوالی زیات شوی دی.
دفاع وزارت په یوې خبرپاڼه کې ماليې وزارت تورن کړی، چې د «لسګونو حیاتي تړونونو د تصویب مخنیوی کوي او په دې سره د هېواد بنسټیز امنیت له ګواښ سره مخ کوي.»
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې دغه قراردادونو کې د مهماتو رانیول، د ټانکونو پرزې، د جنګي واحدونو لپاره بې پیلوټه الوتکې او د غزې او لبنان سره نږدې پولو کې د سرحدي ښارګوټو د امنیتي جوړښتونو پیاوړتیا شاملې دي.
د دفاع وزارت عمومي مشر امیر بارعام د یاد وزارت د بورډ په غونډه کې وویل: «له دوه کلنې بېسابقې څو اړخیزې جګړې وروسته، د مالیې وزارت خپله پاملرنه له واقعي ګواښونو په ځانګړي ډول هغو چې له ایران څخه راولاړېږي، بل لور ته اړولې او پر کمارزښته مسایلو تمرکز کوي.»
هغه زیاته کړه: «له دې سره چې دوښمنان په خپلو پوځي وړتیاوو کې ورځ تر بلې پیاوړي کېږي، اسراييل باید د بېړني حالت په چوکاټ کې د خپلو ځواکونو په پراخ تجهیز پانګونه وکړي او کمزورې شوې پوځي وړتیاوې بېرته بشپړ چمتو حالت ته راولي.»
د اسراييل د ماليې وزارت ویلي، چې د ۲۰۲۶ کال لپاره یوازې ۹۳ میلیارده شکل د دفاعي بودیجې په توګه ځانګړې کوي او زیاته یې کړه، چې د پوځ د نویو غوښتنو منل «کېدای شي د لګښتونو د پوره کولو لپاره د مالیاتو د زیاتوالي لامل شي.»
ماليې وزارت په خبرپاڼه کې ټینګار کړی، چې دوی په تېرو دوو کلونو کې د اسراييل د پوځي هڅو ملاتړ کړی او «د امنیتي ننګونو د مدیریت لپاره» لا هم د دفاع وزارت سره د همکارۍ هرکلی کوي.
خو یاد وزارت وايي، تر هغه چې مالي چوکاټونه بېرته منظم او د بودیجې لومړیتوبونه روښانه نه شي، هغه نوي قراردادونه چې مالي تضمین نه لري نه شي امضا کولی.
د امریکا د مرستو له بندېدو وروسته درې افغانې ښځې چې په قطر کې د اېستلو له ګواښ سره مخ وې، اوس یې د کاناډا د رېجاینا پوهنتون کې پناه اخيستې. په پلان کې ده، چې شاوخوا ۳۰ افغانې زدهکړیانې رېجاینا ته ولېږدول شي، خو اداري خنډونو او اوږدو پروسو د دې کار بهیر ځنډولی.
د کاناډا رېجاینا پوهنتون له څو میاشتو راهیسې د ښځو د حقونو د یوې مدافع ډلې سره په ګډه هڅه پيل کړې، څو ۳۰ افغانې زدهکړیانې چې د امریکا د مالي مرستو له پرې کېدو وروسته په قطر کې بند پاتې دي، کاناډا ته ولېږدوي.
کاناډا ته له درېیو لېږدول شویو ښځو بیا سپوږمۍ هاشمي وايي: «کله چې رېجاینا هوايي ډګر ته ورسېدم د وطن یاد مې را په زړه شو، ځکه کاناډا او افغانستان دواړه ساړه ژمي لري.»
سپوږمۍ زياتوي، چې کاناډا ته په رسېدو د خوندیتوب احساس لري: «زه پوهېږم چې زه چیرې ولاړه یم. زه په یوې خوندي خاوره کې یم، د حقونو او ازادیو په خاوره.»
دغه افغان ښځينه زده کوونکو خپل د لوړو زده کړو سفر د کابل په امریکايي پوهنتون کې هغه مهال پيل کړی و، کله چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شول.
د ۲۰۲۱ کال د افغانستان تر سقوط او د نجونو پر مخ د زده کړو د بندېدو وروسته سپوږمۍ او ګڼ شمېر محصلینې اړ شوې، چې د خپلو زده کړو د دوام لپاره قطر ته ولاړې شي.
دوی او لسګونو نورو افغان نجونو په قطر کې په هغو پوهنتونونو کې زده کړې کولې، چې ټول لګښت یې د امریکا نړۍوالې پراختیایي ادارې «یو اېس ای ډي» د بورسونو له لارې ورکړل کېدل، خو د امریکا د مرستو له بندېو سره سم، دغه پروګرام هم سږ کال وتړل شو او یادې زده کړه یالانې افغانستان ته د لېږولو له ګواښ سره مخ شوې.
سپوږمۍ هاشمي وايي: «حتی هغه وخت چې زه په الوتکه کې ناسته وم، بیا مې هم فکر کاوه چې کېدای شي کومه ستونزه رامنځته شي.»
د هغې په خبره، د رېجاینا په الوتنه کې یې د کډوالۍ د پروسو په اړه لا هم اندېښنه لرله.
هاشمي او دوې نورې افغانې محصلینې د رېجاینا هوايي ډګر کې د همدې هڅو د مخکښې فریبا رضايي او د پوهنتون د کارکوونکو له تود هرکلي سره مخ شوې.
دغه درې افغانې محصلینې به په جنوري میاشت کې د رېجاینا پوهنتون کې خپلې زده کړې پیل کړي.
د «ښځې د سبا رهبرانې» بنسټ مشره فریبا رضايي وايي: «دوی په یو خورا سخت، بحراني او ناوړه وضعیت کې وې.» هغې زیاته کړه، چې قطر د کډوالو د بیا مېشتېدو لپاره هېڅ قانوني لاره نه لري.
نوموړې وویل، چې هلته د یوې ښځې لپاره کار کول هم ډېر سخت دی.
رېجاینا پوهنتون د (پياوړتیا پروژه) د هغو محصلانو ته د زده کړو زمینه برابروي، چې د جګړې یا سیاسي تاوتریخوالي له امله په خپلو هېوادونو کې زده کړې نه شي کولی.
«ښځې د سبا رهبرانې» بنسټ سسکاچوان ښار ته د هغو شاوخوا ۳۰ افغان ښځو چې دا مهال په قطر کې دي د لېږد لپاره تر دې مهاله ۸۱۵ زره ډالره مرسته ټوله کړې.
رضایي وایي، د سیاسي اداري خنډونو او په کاناډا کې د نړۍوالو محصلانو د شمېر د محدودیت له امله د دغو درېیو لومړیو محصلانو راوستل «ډېر سخت» وو.
فعالانو له کاناډا غوښتي، چې د هغو افغانو ښځو مرسته وکړي چې د ټرمپ د حکومت د پرېکړو له امله د شړل کېدو له خطر سره مخ دي.
رضایي خپله هم افغانه ده او د افغانستان د لومړنیو دوو ښځینه المپیکي لوبغاړو له ډلې څخه ده، چې د کاناډا په وینکوور کې «ښځې د سبا رهبرانې» په نوم سازمان جوړ کړی او هڅه کوي، چې افغانې نجونې د امریکا او کاناډا د زده کړې له بورسونو سره ونښلوي.
هغې زیاته کړه، چې په اروپایي هېوادونو کې د امکاناتو محدودیت او د امریکا د نړۍوال سیاست بدلون ته په کتو «کاناډا د دغو ښځو وروستۍ هیله ده.»
هغې وویل: «نړۍ افغان ښځې او نجونې یوازې پرېږدي. دا بېعدالتي ده او ما غوسه کوي.»
د یادولو ده، چې د ډونالډ ټرمپ له بیا واکمنېدو وروسته، د ښځو په ګډون ګڼ شمېر افغانان اوسمهال په قطر، ابوظبي، پاکستان او یو شمېر نورو هېوادونو کې بېبرخلیکه پاتې دي.
په پاکستان کې د روسیې سفارت د سې شنبې په ورځ په یوې خبرپاڼه کې په اسلاماباد کې د «جي ۱۱» په سیمه کې وروستی ځانمرګی برید غندلی دی. د روسیې سفارت د پېښې د عاملینو د پېژندلو او عدالت ته د سپارلو هیله ښودلې ده.
د روسیې سفارت د سې شنبې په ورځ (د لړم ۲۰مه) په اسلاماباد کې د ځانمرګي برید وروسته په یوې خبرپاڼه کې د پېښې له قربانیانو سره خپله خواخوږي ښودلې او ټپیانو ته یې د عاجلې شفا غوښتنه کړې ده.
د روسیې سفارت لیکلي: «موږ هیله لرو چې د دې برید عاملین وپېژندل شي او قانون ته وسپارل شي.»
د پاکستان د پلازمېنې اسلاماباد ښار په جي۱۱ سیمه کې د ځانمرګي برید له امله لږترلږه ۱۲ کسان وژل شوي او ۲۰ نور ټپیان دي.
د پولیسو په وینا، ځانمرګی بریدګر چې په موټرسایکل سپور و، د پولیسو موټر ته نږدې یې ځان پورې تړلو چاودېدونکو توکو ته چاودنه ورکړه.
پولیس وايي، چې د چاودنې په ځای کې یې د ځانمرګي بریدګر سر هم موندلی دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې د جورجیا او اذربایجان پولې ته نېږدې د ترکیې د پوځي الوتکې د لوېدو پېښه غندلې او په دې اړه یې خواشیني څرګنده کړې ده. طالبانو د پېښې د قربانیانو کورنیو ته تسلیت هم ویلی دی.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ (د لړم ۲۰مه) په یوې خبرپاڼه کې د ترکیې د پوځ اړوند د یوې الوتکې د لوېدو پېښه غندلې او لیکلي یې دي: «د دې دردناکې پېښې له امله د ترکیې ورور دولت، ملت او د قربانیانو کورنیو ته د زړه له کومې د تسلیت او خواخوږۍ مراتب وړاندې کوو او شهیدانو ته د فردوس جنت دعا کوو.»
د ترکیې د پوځ یوه C-130 بار وړونکې الوتکه د سې شنبې په ورځ له اذربایجان څخه د الوتنې وروسته په جورجیا کې ولوېده. د راپورونو له مخې، په دې الوتکه کې ۲۰ تنه سپاره ول.
د پېښې له اعلان وروسته، د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د «شهیدانو» د روح لپاره دعا وکړه او د ژغورنې ډلې د پېښې ځای ته ولاړې.
تر اوسه د الوتکې د سقوط لامل او د مرګژوبلې کره شمېر لا نه دی څرګند شوی، خو ځایي رسنیو خبر ورکړی چې په الوتکه کې د ترکیې او اذربایجان سرتېري سپاره وو.
د ترکیې د کورنیو چارو وزیر علي یرلیکایا ویلي، چې له جورجیايي سیال سره یې ټلیفوني خبرې کړي او د جورجیا وزیر د پېښې ځای ته د تګ په حال کې دی.