د افغانستان د ښځینهو والیبال ملي لوبډلې د اسلامي هېوادونو ترمنځ د یووالي سیالیو په لړ کې په خپله درېیمه لوبه کې هم ماتې وخوړه. افغان لوبډلې دغه لوبه د ۲۵-۹، ۲۵-۱۰ او ۲۵-۸ نمرو په توپیر وبایلوده.
افغان لوبډلې د دغه سیالۍ دوه نورې لوبې هم د ترکیې او تاجکستان پر وړاندې بایللې وې.
افغان لوبډله د یادو سیالیو په لړ کې نن د اذربایجان پر وړاندې د لوبو ډګر ته ښکته کېږي.
د افغانستان د ښځینهو والیبال ملي لوبډلې د المپیک نړۍوالې کمېټې او د والیبال نړۍوال فدراسیون په ملاتړ په دغه سیالیو کې برخه اخیستې ده.
د افغانستان دننه طالبانو د ښځو په ورزشي فعالیتونو بندیز لګولی دی.
د امریکا د مرستو له بندېدو وروسته درې افغانې ښځې چې په قطر کې د اېستلو له ګواښ سره مخ وې، اوس یې د کاناډا د رېجاینا پوهنتون کې پناه اخيستې. په پلان کې ده، چې شاوخوا ۳۰ افغانې زدهکړیانې رېجاینا ته ولېږدول شي، خو اداري خنډونو او اوږدو پروسو د دې کار بهیر ځنډولی.
د کاناډا رېجاینا پوهنتون له څو میاشتو راهیسې د ښځو د حقونو د یوې مدافع ډلې سره په ګډه هڅه پيل کړې، څو ۳۰ افغانې زدهکړیانې چې د امریکا د مالي مرستو له پرې کېدو وروسته په قطر کې بند پاتې دي، کاناډا ته ولېږدوي.
کاناډا ته له درېیو لېږدول شویو ښځو بیا سپوږمۍ هاشمي وايي: «کله چې رېجاینا هوايي ډګر ته ورسېدم د وطن یاد مې را په زړه شو، ځکه کاناډا او افغانستان دواړه ساړه ژمي لري.»
سپوږمۍ زياتوي، چې کاناډا ته په رسېدو د خوندیتوب احساس لري: «زه پوهېږم چې زه چیرې ولاړه یم. زه په یوې خوندي خاوره کې یم، د حقونو او ازادیو په خاوره.»
دغه افغان ښځينه زده کوونکو خپل د لوړو زده کړو سفر د کابل په امریکايي پوهنتون کې هغه مهال پيل کړی و، کله چې طالبان بیا پر افغانستان واکمن شول.
د ۲۰۲۱ کال د افغانستان تر سقوط او د نجونو پر مخ د زده کړو د بندېدو وروسته سپوږمۍ او ګڼ شمېر محصلینې اړ شوې، چې د خپلو زده کړو د دوام لپاره قطر ته ولاړې شي.
دوی او لسګونو نورو افغان نجونو په قطر کې په هغو پوهنتونونو کې زده کړې کولې، چې ټول لګښت یې د امریکا نړۍوالې پراختیایي ادارې «یو اېس ای ډي» د بورسونو له لارې ورکړل کېدل، خو د امریکا د مرستو له بندېو سره سم، دغه پروګرام هم سږ کال وتړل شو او یادې زده کړه یالانې افغانستان ته د لېږولو له ګواښ سره مخ شوې.
سپوږمۍ هاشمي وايي: «حتی هغه وخت چې زه په الوتکه کې ناسته وم، بیا مې هم فکر کاوه چې کېدای شي کومه ستونزه رامنځته شي.»
د هغې په خبره، د رېجاینا په الوتنه کې یې د کډوالۍ د پروسو په اړه لا هم اندېښنه لرله.
هاشمي او دوې نورې افغانې محصلینې د رېجاینا هوايي ډګر کې د همدې هڅو د مخکښې فریبا رضايي او د پوهنتون د کارکوونکو له تود هرکلي سره مخ شوې.
دغه درې افغانې محصلینې به په جنوري میاشت کې د رېجاینا پوهنتون کې خپلې زده کړې پیل کړي.
د «ښځې د سبا رهبرانې» بنسټ مشره فریبا رضايي وايي: «دوی په یو خورا سخت، بحراني او ناوړه وضعیت کې وې.» هغې زیاته کړه، چې قطر د کډوالو د بیا مېشتېدو لپاره هېڅ قانوني لاره نه لري.
نوموړې وویل، چې هلته د یوې ښځې لپاره کار کول هم ډېر سخت دی.
رېجاینا پوهنتون د (پياوړتیا پروژه) د هغو محصلانو ته د زده کړو زمینه برابروي، چې د جګړې یا سیاسي تاوتریخوالي له امله په خپلو هېوادونو کې زده کړې نه شي کولی.
«ښځې د سبا رهبرانې» بنسټ سسکاچوان ښار ته د هغو شاوخوا ۳۰ افغان ښځو چې دا مهال په قطر کې دي د لېږد لپاره تر دې مهاله ۸۱۵ زره ډالره مرسته ټوله کړې.
رضایي وایي، د سیاسي اداري خنډونو او په کاناډا کې د نړۍوالو محصلانو د شمېر د محدودیت له امله د دغو درېیو لومړیو محصلانو راوستل «ډېر سخت» وو.
فعالانو له کاناډا غوښتي، چې د هغو افغانو ښځو مرسته وکړي چې د ټرمپ د حکومت د پرېکړو له امله د شړل کېدو له خطر سره مخ دي.
رضایي خپله هم افغانه ده او د افغانستان د لومړنیو دوو ښځینه المپیکي لوبغاړو له ډلې څخه ده، چې د کاناډا په وینکوور کې «ښځې د سبا رهبرانې» په نوم سازمان جوړ کړی او هڅه کوي، چې افغانې نجونې د امریکا او کاناډا د زده کړې له بورسونو سره ونښلوي.
هغې زیاته کړه، چې په اروپایي هېوادونو کې د امکاناتو محدودیت او د امریکا د نړۍوال سیاست بدلون ته په کتو «کاناډا د دغو ښځو وروستۍ هیله ده.»
هغې وویل: «نړۍ افغان ښځې او نجونې یوازې پرېږدي. دا بېعدالتي ده او ما غوسه کوي.»
د یادولو ده، چې د ډونالډ ټرمپ له بیا واکمنېدو وروسته، د ښځو په ګډون ګڼ شمېر افغانان اوسمهال په قطر، ابوظبي، پاکستان او یو شمېر نورو هېوادونو کې بېبرخلیکه پاتې دي.
د ایاوسي غړو، د افغانستان د ملي المپیک کمیټې رییس حفیظ الله وليرحیمي او د ښځینهو والیبال لوبډلې سره په یوه غونډه کې د اسیایي لوبو او د یادې کمیټې تر څار لاندې نورو سیالیو کې د افغان ښځینهو لوبغاړو پر حضور ټینګار کړی.
یوشمېر افغان ښځینهو لوبغاړو تر دې وړاندې د قونیه د اسلامي هېوادونو په سیالیو کې، د هانګزو اسیایي سیالیو او نورو نړۍوالو سیالیو کې د IOC په ملاتړ ګډون کړی و.
سره له دې چې طالبانو د ښځو په ورزشي فعالیتونو بندیز لګولی، د افغانستان د المپیک ملي کمیټه په نړۍوالو سیالیو کې د ښځو د ګډون ملاتړ ته دوام ورکوي.
ورته مهال د افغانستان د ملي المپیک کمېټې مشر حفیظ الله وليرحیمي د هېواد د ښځینهو والیبال لوبډلې سره د دوامداره همکارۍ اعلان وکړ او ویې ویل، کمیټه هڅه کوي چې په بهر کې د افغان ښځینهو ورزشي لوبډلو د ودې او پرمختګ زمینه برابره کړي.
هغه زیاته کړه، چې د المپیک ملي کمیټه به په دوامداره توګه د افغان ښځینهو والیبال ملي لوبډلې د روزنې، ودې او ملاتړ لپاره د غوره شرایطو برابرولو لپاره کار وکړي.
د ملي المپیک کمېټې مشر د افغان ښځینهو ورزشي لوبډلو د بیا جوړولو پروګرام خبر ورکړی او ویلي یې دي، چې په دې اړه له IOC سره خبرې اترې شوې دي.
د افغانستان د کرېکټ ملي لوبډلې لوبډلمشر راشد خان د خلکو اندېښنې پای ته ورسولې. راشد خان د دوشنبې په شپه د لړم ۱۹مه پر انسټاګرام لیکلي، چې د خیریه بنسټ په غونډه کې ورسره ناسته مېرمن یې د ژوند ملګرې ده.
هغه لیکلي، چې د روان کال د اګسټ په دویمه یې له دې مېرمنې سره نکاح کړې او هغه یې د مینې او ملګرتیا انځور یاده کړې ده.
هغه تازه د «خان فاونډېشن» په نوم بنسټ پرانېست او په دې پرانېست غونډه کې له راشد خان سره د یوې مېرمنې حضور تر هغه وروسته په ټولنیزو رسنیو کې ګڼ غبرګونونه راوپارول، چې د دوی انځور او ویډیو خپره شوه.
په دې انځور کې هغه د یوې مېرمنې ترڅنګ ښکاري، چې افغاني جامې یې اغوستي او جبري حجاب نه لري.
خان خپل انسټاګرام پوسټ کې زیاته کړې، چې خپله مېرمن یې د خیریه بنسټ غونډې ته بېولې وه، خو له بده مرغه ځینو خلکو ناسم اټکلونه کړي دي.
هغه ویلي: «حقیقت ډېر ساده دی، هغه زما مېرمن ده او موږ دواړه یو ځای ولاړ یو او د پټولو لپاره هېڅ نه لرو.»
راشد خان له ټولو هغو کسانو مننه کړې چې له ده سره یې د مهربانۍ، ملاتړ او درک احساس څرګند کړی دی.
خو اصلي خبره دا ده، چې راشد خان تېر کال د اکټوبر په درېیمه د کابل په یوه عصري هوټل کې په ښه شان او شوکت سره واده وکړ او اوس پوښتنه دا ده، چې ایا هغه واده چې راشد خان نن یې یادونه وکړه، د نوموړي دویم واده دی او که نه؟
د افغانستان د مخکېني جمهوري نظام پر مهال د ولسي جرګې غړې او په ناروې کې پخوانۍ سفیره شکریه بارکزۍ د «ازادۍ نړۍوال کانګرس» مرستیاله ټاکل شوې ده.
دغه بنسټ په یوه اعلامیه کې ویلي، دغه ټاکنه د ازادۍ نړۍوال کانګرس د هغه ژمنې څرګندونه کوي چې د ګډ او ټولګډونه مشرتابه، د ښځو د ونډې پیاوړتیا او د ازادۍ، برابرۍ او انساني کرامت د ارزښتونو د پلي کولو لپاره یې کړې ده.
شکریه بارکزۍ د کانګرس غړو ته په خپل پیغام کې د ګډ کار او یووالي ټینګار کړی او ویلي یې دي: «موږ د ازادۍ، برابرۍ او عدالت لپاره یوځای ولاړ یو؛ پیاوړي، یو موټي او د نړۍوال بدلون لپاره ژمن یو».
د ازادۍ نړۍوال کانګرس دویمه ناسته پرون د جرمني په پلازمېنه برلین کې د شاوخوا (۶۰) هېوادونو د استازو په ګډون پیل شوه. دغه درې ورځنۍ ناسته د استبدادي حکومتونو پر وړاندې د مبارزې، د سیاسي بندیانو د وضعیت او د ولسي مقاومت د پیاوړتیا پر تګلارو متمرکزه ده.
په دې غونډه کې د ازادۍ نړۍوال کانګرس ټاکنې هم ترسره شوې او د یاد کانګرس مشرتابه ډله له دوو کلونو وروسته بدله شوه. د یاد کانګرس موخه دا ده، چې د بېعدالتۍ پر وړاندې د یووالي او همکارۍ فضا رامنځته کړي او د نړۍوالو ارزښتونو لکه د ازادو ټاکنو، بشري حقونو او د قانون د واکمنۍ ملاتړ وکړي.
د افغان ښځو د اتحاد او پیوستون غورځنګ غړې وايي، په هرات کې طالبانو د نجونو ښوونځیو ښځینه ښوونکو او روغتیايي کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، چې سر له سبا به له چادري پرته کار ته اجازه ورنه کړل شي، خو د طالبانو د امربالمعروف وزارت دغه ادعاوې ردوي او پر حجاب د مراعاتولو ټینګار کوي.
د افغان ښځو د اتحاد او پیوستون غورځنګ افغانستان انټرنشنل- پښتو ته د دوو سندونو په لېږلو سره وايي، د هرات لپاره د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر ریاست د دغه ولایت د نجونو ښوونځیو ښځینه ښوونکو او د روغتیايي مرکزونو ښځینه کارکوونکو ته خبرداری ورکړی، چې سر له سبا (دوشنبه د لړم ۱۹مه) له چادري پرته کار ته د تګ اجازه نهورکول کېږي او د تخلف په صورت کې له کاره اېستل کېږي.
له دې سره سم، د طالبانو د امربالمعروف او نهی عن المنکر او شکایتونو اورېدلو وزارت ویاند سیف السلام خېبر د یکشنبې په ورځ (د لړم ۱۸مه) د هراتۍ ښځو دغه ادعاوې چې ګواکې په هرات کې ښځو ته د شنو چادریو اغوستلو امر شوی، رد کړې او زیاته کړې یې ده: «دا خبره دروغ ده، دغه وزارت نه یوازې په هرات کې، بلکې په ټول هېواد کې د حجاب پر اغوستلو تاکید کړی دی.»
سیفالسلام خېبر د حجاب د څرنګوالي په اړه وضاحت نه دی ورکړی، چې ایا د طالبانو موخه د حجاب له مخې د چادري اغوستل دي او که اوسنی ښځینه پوښښ چې پکې یوازې سترګې ښکاري، کافي ګڼي.
په دې وروستیو ورځو کې یو شمېر هراتۍ ښځو افغانستان انټرنشنل ته د ویډیوګانو په رالېږلو او همدا راز د ځینو سرچینو په وینا، طالبانو په هرات کې پر ښځو د چادرۍ اغوستل جبري کړي دي.
په ورته وخت کې، په هغې ویډیو کې چې نن (یکشنبه د لړم ۱۸مه) افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې ښکاري، چې د هرات حوزوي روغتون ښځینه کارکوونکې د طالبانو پر نویو محدودیتونو د اعتراض په توګه سره راټولې شوې دي.
د دوی په وینا، له تېرو څو ورځو راهیسي د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن المنکر محتسبان هغو کارکوونکو او ناروغانو ته اجازه نه ورکوي، چې پرته له چادرۍ روغتون ته ولاړې شي.
په یوې بلې ویډیو کې چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلې، یوه ښځه وایي: «دا درېیمه ورځ ده چې ښځې د هرات حوزوي روغتون ته له چادري پرته نه شي ننوتلی. هېڅوک نشته چې زموږ غږ واوري. ترڅو به دغه ظلم وي؟»
سیف السلام خېبر بیا ویلي، چې ښځې له روغتیایي مرکزونو نه دي راګرځول شوي او دا یې بې بنسټه ادعاوې یادې کړي. هغه په ډاګه کړې، چې په روغتیایي مرکزونو کې پر ښځو بندیز نه دی لګېدلی او نه هم ترې منع شوي دي.
له دې سره هممهاله، په هرات کې سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې یو شمېر کورنيو او نړۍوالو خیریه بنسټونو د تېرې سېشنبې له ورځې راهیسې په اسلامکلا سرحدي سیمه کې خپل فعالیتونه د ښځو پر کار او فعالیتونو د طالبانو د نویو بندیزونو له امله ځنډولي دي.
افغانستان انټرنشنل ته څلورو باوري سرچینو ویلي، تېره پنجشنبه د امر بالمعروف یو شمېر مامورینو په اسلامکلا کې یادو بنسټونو ته خبر ورکړ، چې د چادرۍ په څېر له بشپړ حجاب پرته ښځو ته د روغتیا په برخه کې په هېڅ خیریه یا بشرپاله سازمان کې د کار اجازه نشته.
د سرچینو په وینا، دغه ستونزه تېره اوونۍ وروسته له هغې رامنځته شوه چې د هرات لپاره د طالبانو والي نور احمد اسلامجار په یوې اداري غونډه کې اعلان وکړ، چې هېڅ ښځینه ښوونکې ته له چادري اغوستلو پرته، د هرات ښوونځیو ته د ننوتلو اجازه نه ورکول کېږي او همداراز یې ټولو خدماتي مرکزونو ته پر تلونکو ښځو د چادري اغوستل جبري اعلان کړل.
دې موضوع په خواله رسنیو کې د ښځو توند غبرګونونه راپارولي دي. یو شمېر ښځو افغانستان انټرنشنل ته په رالېږلو ویډیوګانو کې چادريو ته اور ورته کړی دی.
د ښځو د حقونو فعالې هُدا خاموش ویلي، حجاب که په خپله خوښه وي درناوی دی، خو که په زور او جبر وي یوه زنځیر ته ورته دی، چې د ښځو لاسونه او پښې یې کلکې تړلې دي.