په بامیان او دایکنډي کې د«نسیم» راډیو نشرات بېرته پیل شول

د پاکستان دفاع وزیر د سې شنبې په ورځ (د لیندۍ ۴مه) له «جیونیوز» سره په مرکه کې وویل، چې د طالبانو چلند هېڅ ډول بدل شوی نه دی او دا ډله افغانستان «د تباهۍ خواته بیايي.»

خواجه اصف د طالبانو هغه ادعا رد کړه، چې ګواکې پاکستان د افغانستان په ختیځ کې په هوايي بریدونو کې لاس لري. هغه وویل: «زموږ له لوري هېڅ برید نه دی شوی او هېڅ ملکي کس نه دی په نښه شوی. زموږ ځواکونه منظم دي او اصولو ته ژمن دي؛ موږ د طالبانو برعکس چې یوه خپره او بې‌ قاعدې ډله ده، هېڅکله ملکيان هدف نه ګرځوو.»

هغه ټینګار وکړ: «په هېڅ دین او ټولنه کې د منلو وړ نه ده، چې په یوه خاوره کې اوسې او هماغه ځای کې وینې تویې او ګډوډي رامنځته کړې. طالبان د کوم شریعت خبرې کوي؟»

د پاکستان د دفاع وزیر زیاته کړه، چې اسلام‌اباد په سیمه کې د سولې او ثبات غوښتونکی دی او د کړکېچ دوام د هېچا په ګټه نه دی.

هغه پر طالبانو نیوکه وکړه او ویې ویل، چې خلک اوس د هغه پوسټ لپاره ملنډې وهي چې هغه یو وخت د طالبانو په ملاتړ کې خپور کړی و. د طالبانو او امریکا ترمنځ د دوحې له تړون وروسته اصف د افغان طالبانو په ملاتړ ټوېټ وکړ او ویې ویل، «ځواک ستاسو سره دی، مګر خدای زموږ سره دی. الله اکبر.»

خواجه اصف همدارنګه وویل، چې که طالبان غواړي د سوداګرۍ لپاره بدیلې لارې پیدا کړي یا له هند سره خپلې اړیکې پراخې کړي هېڅ خنډ او مخالفت ورسره نشته.

دا څرګندونې وروسته له هغه کېږي، چې د افغانستان ختیځو سیمو کې د سې شنبې په شپه د پاکستان له لوري د هوایي بریدونو راپورونه خپاره شول. د سیمې اوسېدونکو او د طالبانو ځايي مسوولینو ویلي، چې په بریدونو کې ۹ماشومان او یوه مېرمن وژل شوي دي.

خو د پاکستان پوځ د دغه هېواد رسنیو ته ویلي، چې دوی په افغانستان کې کوم هوايي برید نه دی کړی.

په سیمه کې لا هم د وژل شویو کسانو د دقیق شمېر، د برید نوعیت او د بمبارد د موخې په اړه جزییات روښانه نه دي، خو د ملکي مرګ ژوبلې راپورونو د خلکو اندېښنې زیاتې کړې دي.

ذبیح‌الله مجاهد ویلي، چې طالبان «دغه سرغړونه او جنایت په کلکه غندي.» نوموړي زیاته کړې، چې طالبان به «په مناسب وخت کې دې بریدونو ته لازم ځواب ورکړي.»

دا پریکړه‌لیک چې د افغان ښځو د خودجوش په نوم غورځنګ، د افغان ښځو د عدالت غوښتنې غورځنګ، د افغان ښځو د ازادۍ لار غورځنګ او د افغان مترقي ځواکونو غورځنګ له خوا خپور شوی، ټینګار کوي چې په افغانستان کې ښځې قربانیانې یا نندارچیانې نه دي، بلکې په ټولنه کې د بدلون لپاره ځواک دي.

په پرېکړه‌لیک کې راغلي، چې نجونې له زده کړو محرومې دي او ښځې له کار، سیاست، سپورت، روغتیا او ټولنیزو فعالیتونو څخه منع دي. د دې پریکړه‌لیک له مخې، افغان ښځې د وهل ټکولو، اعدامونو، خپل سر نیونو، جبري ودونو، جنسي تېري او د ښځینه فعالانو د ځپلو په څېر قضیو له امله د «سیستماتیک تاوتریخوالي» د ډولونو په توګه یادې شوې دي او دې مسلې ته جنسي وژنې، کلتوري جنسي وژنې او جنسیتي پارټایډ ویل شوي دي.

په پرېکړه‌لیک کې د هغو افغان ښځو او ماشومانو وضعیت چې په ګاونډیو هېوادونو په ځانګړې توګه پاکستان او ایران کې پناه غوښتونکي دي، د «جوړښتي تاوتریخوالي یوه څرګنده بېلګه» وبلل شوه او د نیونو، ګواښونو، شړلو، د پولیسو ظلم، بې‌کوره کېدو، اساسي خدمتونو ته د لاسرسي نه لرلو او محدودیتونو په اړه اندېښنه څرګنده شوه.

دغو غورځنګونو د طالبانو حکومت «نامشروع او غېرقانوني» بللی او ټینګار یې کړی، چې د ښځو د حقونو له تضمین پرته هېڅ سیاسي تړون د منلو وړ نه دی. دوی په نړۍوالو سازمانونو او کوربه حکومتونو غږ کړی، چې د افغان ښځو د مقاومت څخه په اغېزمنه توګه ملاتړ وکړي د پناه غوښتونکو نیونې او جبري ستنېدنې ودروي، قانوني خوندیتوب او مرستې چمتو کړي او د بشري حقونو سرغړونکو سره قانوني چلند وکړي.

د پرېکړه‌لیک په وروستۍ برخه کې راغلي، چې «د طالبانو تر حاکمیت لاندې هېڅ مساوات یا اصلاحات ممکن نه دي او د دوی اصلي غوښتنه د طالبانو د واکمنۍ بشپړ پای او د ښځو ضد جوړښتونو له منځه وړل دي.

یادو غورځنګونو دغه څرګندونې په داسې حال کې کړي، چې د نومبر ۲۵مه هر کال د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د له منځه وړلو د نړۍوالې ورځې په توګه نمانځل کېږي. د دې ورځ شالید د دومینیکن جمهوریت د میرابل خویندو له وژنې سره تړاو لري، چې د ۱۹۶۰م کال د نومبر په ۲۵مه د یوه ظالم رژیم پروړاندې د خپلې مبارزې له امله ووژل شوې.

هغې د ملګرو ملتونو له لوري د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي د پای ته رسولو د ۱۶ ورځني نړۍوال کمپاین د پیل په اړه وویل، چې ښځې په افغانستان کې په عملي ډول له عامه ژوند څخه اېستل شوې دي.

امندا مک ګریګور زیاته کړې، چې د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي ختمول د هېڅ بل هېواد راتلونکی هومره نه شي بدلولی لکه افغانستان.

په ورته وخت کې یوناما او د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې په یوې ګډه اعلامیه کې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پروړاندې د تاوتریخوالي د ۴۰سلنې اندېښنو د زیاتوالي خبر ورکړ. دغو دوو بنسټونو له نړۍوالې ټولنې وغوښتل، چې له افغان ښځو سره خپل ملاتړ او پیوستون زیات کړي.

د ملګرو ملتونو د ارزونو له مخې، هغه ښځې چې د تاوتریخوالي له ګواښ سره مخ دي شمېر یې په یوازې دوو کلونو کې نږدې ۴۰سلنه لوړ شوی او اوس په افغانستان کې له ۱۴ میلیونو څخه ډېرې ښځې د ساتنې خدماتو او بېړنیو مرستو ته اړتیا لري.

بېنېټ د سې شنبې په ورځ پر خپلې اېکس پاڼې «د ښځو پروړاندې د تاوتریخوالي د له منځه وړلو نړۍوالې ورځې» په مناسبت لیکلي: «د ښځو او نجونو پروړاندې تاوتریخوالی د منلو نه دی.»

هغه ټینګار کړی، چې عدالت ته لاسرسی د افغانستان او نړۍ د نجونو او ښځو امتیاز نه، بلکې د دوی حق دی.

نوموړي همداراز په ماشومتوب کې جبرې ودونه هم جرم ګڼلی.

د نومبر ۲۵مه هر کال د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي د له منځه وړلو د نړۍوالې ورځې په توګه نمانځل کېږي. د دې ورځ شالید د دومینیکن جمهوریت د میرابل خویندو له وژنې سره تړاو لري، چې د ۱۹۶۰م کال د نومبر په ۲۵مه د یوه ظالم رژیم پروړاندې د خپلې مبارزې له امله ووژل شوې.

دا ورځ د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلې په رسمي توګه په ۱۹۹۹م کال کې ومنله.

د دې ورځې د نمانځلو موخه د ښځو د حقونو ساتنه، د تاوتریخوالي د ستونزې په اړه د عامه پوهاوي لوړول او د هغو هڅو پراختیا ده، چې د ښځو لپاره یو خوندي او عادلانه چاپېریال رامنځته کوي.

عبدالباري عمر د سې شنبې په ورځ (د لیندۍ ۴مه) په یوه کنفرانس کې ویلي، چې د برېښنا په برخه کې ډېر پلانونه ترلاس لاندې لري‌ او د عملي کولو لپاره یې وخت ته اړتیا ده.

هغه زیاته کړې: «په ډاډ ویلی شم چې د برېښنا په برخه کې تاسو لسګونه کلونه انتظار کړی؛ خو په درېیو کلونو کې به د برېښنا په برخه کې ۸۰ سلنه پر ځان بسیا شو.»

نوموړي هیله ښودلې، چې په دې هڅو سره افغانستان د برېښنا وارداتي هېواد نه، بلکې په صادراتي هېواد بدلېږي.

د یادونې وړ ده، چې د افغانستان تر نیمايي زیاته برېښنا وارداتي ده او ډېری یې هم له تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان او ایران څخه را واردېږي.

د ۲۰۲۴ کال په فبروري کې د افغانستان برېښنا شرکت اعلان وکړ، چې له ایران، تاجکستان، ترکمنستان او ازبکستان څخه یې د وارداتي برېښنا ۶۲۷میلیونه ډالره پاتې شوي پورونه تادیه کړي دي.

تېر کال د ډسمبر په میاشت کې طالبانو له ازبکستان سره د راتلونکي کال لپاره د برېښنا د وارداتو تړون غځولی و. ورته تړون له ترکمنستان سره هم لاسلیک شوی و.

په سپتمبر کې ازبکستان د افغانستان له برېښنا شرکت سره د ۲۰۲۷ کال تر پیل پورې د پروژو د پلي کولو په اړه مالي تړون لاسلیک کړ. د دغه تړون له مخې به د ۲۲۰ او ۵۰۰ کیلو ولټه نویو برېښنا مزو او سب سټېشنونو د جوړولو لپاره ۲۵۰میلیونه ډالر لګول کېږي.

یاد طالب چارواکی دغه څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې ډېری هېوادوال د برېښنا له پرچاویو او نشتوالي له ستونزو سر ټکوي او د ورځني ژوند د چارو پر مخ بیولو لپاره له ګڼو سختیو سره مخ دي.

له دې سره، د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان برېښنا شرکت مشر عبدالباري عمر همدا نن دا هم وویل، چې په هېواد کې د برېښنا د کمښت او پرچاوۍ یو علت په وروستیو کې هېواد ته د میلیونونو کډوالو بېرته راستنېدل دي.

هغه زیاته کړه، چې په اوسني وخت کې د برېښنا اعظمي تقاضا په موجوده شبکه کې ۱۱۵۲میګاواټه ده او دوی له دې جملې څخه ۸۲۹میګاواټه برېښنا لري چې په دې سره د ۳۲۲.۶میګاواټه برېښنا له کمښت سره مخ دي.