په کندهار کې د احمدشاه بابا کور تر رغونې وروسته د سیلانیانو پرمخ پرانېستل شوی

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت مکتوب شاوخوا درې میاشتې وړاندې د افغادنستان ټولو دولتي او خصوصي پوهنتونونو ته لېږل شوی دی.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت په مکتوب کې راغلي، چې ددې ډلې د شرعیاتو او اسلامي ثقافت برخې استادانو څخه جوړې کمیټې په څو پړاوونو کې غونډې کړې، چې د افغانستان د تعلیمي ادارو د درسي کتابونو او لېکچرونو پر موادو د عقیدې، فکر، مذهب، کلتوري پالیسۍ او ساینسي محتوا له اړخه بیاکتنه وکړي.

د مکتوب له مخېو د جوړې شوې کمیټې له لوري د افغانستان په پوهنتونونو کې د ۶۷۹ کتابونو تدریس رد شوی دی.

که څه هم د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت ددې کتابونو بدیل نه دی وړاندې کړی خو له پوهنتونونو یې غوښتي، چې داسې بدیل وړاندې کړي، چې د اسلام او کلتور سره په ټکر کې نه وي.

د ځینو پوهنتونونو استادانو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دا رد شوي کتابونه په پوهنتونونو کې د لیسانس ، ماسترۍ او دوکتوراپه برخه کی تدریس کیدل چې د طالبانو له خوا اوس منع شوي دي.

دوی همدراز زیاتوی، چې په یادو کتابو کې د نويو اوعصري علومو اړوند، نړیوالو حقوقو او انساني حقوقو اړوند مواد تدریس کېدل چې ان د امام غزالي کتاب (حقوق الانسان بین تعالیم الاسلام و اعلان الامم المتحده) هم منع شوی دی.

دا کتابونه له کلونو راهیسې د افغانستان د دولتی او خصوصي پوهنتونونو د نصاب برخه وه او محصلینو ته یې د اسلامي شریعت، نړیوالو قوانینو او معاصرو علمي نظریاتو ترمنځ د مقایسې، تحلیل او نقد زمینه برابروله.

د پوهنتون ځینې استادان نیوکه کوي، چې د دې ټولو کتابونو یوځای بندول دا څرګندوي چې ستونزه د کتاب په کیفیت کې نه، بلکې په فکر کې ده.

دوی زیاتوي، دا ډول پرېکړې دا پیغام ورکوي چې پوهنتون نور د بحث، اختلافي موضوعاتو باندې تحقیق او علمي جرئت ځای نه دی.

له دې وړاندې د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزیر ندامحمد ندیم ویلي، چې د افغانستان ښوونیز نصاب ډیرې ستونزې لري او له تېرو څلوېښتو کلونو راهیسې په همدې بڼه تدریسیږي: «هر اشغالګر چې راغلی زموږ په نصاب کې یې لاسوهنه کړې او یو څه یې پکې اضافه کړي دي.»

د یادونې وړ ده، چې د ځینو پوهنتونو مسوولینو وویل، چې دوی ته په نصاب کې د طالبانو د ځینو دیني عالمانو په ځانګړې توګه ددې ډلې د سترې محکمې رییس عبدالحکیم حقاني د کتابونو شاملولو سپارښتنه هم شوې ده.

ښاغلي افغان د کان کېندونکو او د چاه‌اب سیمې اوسېدونکو ترمنځ د نښتې پخلی کړی او ویلي یې دي، چې دغه نښتي مالي او ځاني زیانونه هم لري. نوموړي زیاته کړې:« نور جزییات به د یاد پلاوي له لوري تر څېړنو وروسته شریک شي».
سیمه‌ییزو سرچینو د دوشنبې په ورځ خبر ورکړی و، چې د تخار ولایت د چاه اب ولسوالۍ سیمې درې اوسېدونکي د سرو زرو د کانونو پر سر د طالبانو پورې تړلي شرکت سره په نښته کې وژل شوي. د سرچینو په وینا؛ په نښته کې د طالبانو پورې تړلي د سرو زرو شرکت یو ساتونکی هم وژل شوی.

د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې؛ تر اوسه پورې په دغه نښتو کې ۱۶ کسان ټپیان شوي دي.

د افغانستان انټرنشنل له‌خوا د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې؛ خلک د طالبانو سره د تړلو شرکتونو په اړه شکایت کوي. ویل کېږي ځايي خلک له دې امله اعتراض کوي، چې دغه کان‌کېندنو کې هېڅ برخه نه‌لري او د شرکتونو د نامسوولانه کېندنو له امله له چاپېریالي زیانونو او د اوبو له کمښت سره مخ شوي.

د یاد شرکت په وینا؛ دغه پروژه د ۲۲.۷۵ مېګاواټه لمريزې برېښنا د توليد وړتيا لري، چې په فعالېدو سره به يې له ۲۳زرو زډېرو کورنيو ته برېښنا برابره شي.

ورته مهال د طالبانو د رياست الوزرا اداري مرستيال عبدالسلام حنفي وایي، دا مهال د کورنو لپاره له ۵زره زياتو او صنعتي برخې ته بيا له ۱۰زره مېګاواټو د زياتې برېښنا توليدي سرچينو ته اړتيا ده. د هغه په وینا؛ د نغلو ۲۲.۷۵ مېګاواټه پروژې سره به له ۲۳زره زياتې کورنۍ له برېښنا برخمنې شي.

هغه زیاته کړې:«له بده مرغه افغانستان کې په پوره اندازه د اړتیا وړ برېښنا توليد او واردات نه‌لرو؛ خو د برېښنا شرکت په هڅو اوس له ۱۲۰۰ مېګاواټو د زياتې برېښنا توليدي پروژې د پلي کېدو په حال کې دي.»

د طالبانو تر واک لاندې د برېښنا شرکت اجرايوي مشر عبدالباري عمر د یادې پروژې د پرانیستې په مراسمو کې ویلي، افغانستان کې د ۴۷ کلونو ناخوالې را پاتې دي او د ناخوالو ځپلي هېواد ابادول اسانه چاره نه‌ده.
د ښاغلي عمر په وینا؛ دا مهال د ډبرو سکرو، بادي او لمريزې برېښنا توليد ګڼې پروژې تر کار لاندې دي. هغه وایي:« هېواد کې ورځ تر بلې صنعت مخ په پراختیا دی، داسې فابريکې هم اوس فعاليت لري، چې ۴۰ مېګاواټه برېښنا ته اړتيا لري، چې دا د دوو ولايتونو په تناسب برېښنا ده؛ د نغلو لمرېزه دستګاه به تر يوه بريده دې ستونزې ته رسېدنه وکړي».

طالبانو تردې وړاندې هم د افغانستان په ځینو نورو ولایتونو کې د برېښنا د تولید پروژو د چارو د پیل خبر ورکړی و؛ خو لا هم د کابل په ګډون په ګڼو ولایتونو کې د برېښنا د کمښت له امله خلک له ستونزو سره مخ دي.
د یادونې وړ ده، چې د افغانستان تر نیمايي زیاته برېښنا وارداتي ده او ډېری یې هم له تاجکستان، ازبکستان، ترکمنستان او ایران نه واردېږي.

د یادې محکمې له‌خوا په لومړۍ خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په هرات ولایت کې یې اته کسانو ته «د الکولي مشروباتو د خرڅلاو» په تور د دوو کلونو تنفيذي بند او ۳۹ـ ۳۹ دُرو سزا ورکړې ده. د یادې محکمې له‌خوا په دویمې خبرپاڼه کې راغلي، چې په پکتیا ولایت کې یې یو کس ته د «جعلي پيسو په جرم» د شپږو میاشتو تنفیذي بند او ۳۰ دُرو سزا ورکړې ده.

د طالبانو سترې محکمې د خپرو شویو شمېرو له‌مخې؛ دغه ډلې د خپلې واکمنۍ له پیل راهیسې ۱۸۴۸ کسانو ته په عام محضر کې سزاوې ورکړې دي. په دغه کسانو کې ۲۵۰ مېرمنې هم شاملې دي.

یادې ډلې په ۲۰۲۵کال کې بیا لږ تر لږه ۱۰۳۰ کسان د بېلابېلو تورونو په تور په عام محضر کې په دُرو وهلي دي. د افغانستان انټرنشنل - پښتو د څېړنو له‌مخې؛ په ۲۰۲۵کال کې په افغانستان کې بدني سزاوې د تېر کال پرتله دوه برابره زیاتې شوې وې.

نوموړي پر اېکس پاڼه کاږلي:« د صنعت‌کارانو هر اړخیز ملاتړ، پانګه‌والو ته لازمې اسانتیاوې، د تعرفو کمښت، خامو موادو ته اسانه لاسرسی، سوداګرو او صنعت‌کارانو ته د جوازونو د صادرولو بهیر اسانه کول او اړوندو چارو ته د رسېدنې پروسې ساده کول هغه مهم عوامل دي، چې د هرات د صنعتي فعالیتونو د پانګونې د جذب لامل شوي دي.»

هغه زیاته کړې، د فابریکو د فعالیت پراختیا نه یوازې دا چې د کورنیو تولیداتو پیاوړتیا لامل شوې؛ بلکې سلګونه کسانو ته یې د کار زمینه هم برابره کړې ده. د هغه په وینا؛ د فابریکو د فعالیت پراختیا د افغانستان په اقتصادي ځان‌بسیاینه کې هم مهم رول لري.

طالبان داسې مهال د کاري زمینې برابرېدو خبره کوي، چې په افغانستان کې ځوانان د بې‌کارۍ له پراخې کچې سره مخ دي. د بې‌کارۍ د پراخې کچې له امله ګڼ ځوانان په ناقانونه او خطرناکه لارو نورو هېوادونو ته د تګ هڅه کوي، چې ډېری وخت د دوی د مړینې لامل هم کېږي.