د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دُراني له افغانستان انټرنشنل سره په تازه مرکه کې ویلي، پر کابل واکمنو طالبانو بله لاره نه وه پرېښې، نو ځکه پرې هوايي برید وشو. هغه زیاتوي، چې دی په دغو بریدونو خوښ نه دی.
د هغه په وینا، افغان طالبان ښایي د «ټيټيپي» د کنټرول توان ونهلري او یا هم په قصدي ډول نه غواړي چې د دغه ډلې د فعالیتونو مخه ډب کړي. نوموړي وویل: «تر اوسه پورې افغان طالبانو هغه کړنې نه دي غندلي چې د ټيټيپي له لوري په پاکستان کې ترسره شوي دي». دا پاکستانی ډیپلوماټ وایي، دی فکر نه کوي چې افغان طالبان دې اوس د اسلاماباد دوستان وي.
د هغه په خبره: «د طالبانو په لیکو کې داسې کسان شته چې هغوی د طالبانو سر سخته مخالفین دي». د نوموړي په وینا، دی فکر نه کوي، چې پر کابل واکمن دې د چا دوستان وي، بلکې دغه ډله هر چا سره د خپلو ګټو لهمخې اړیکې ساتي او که یې پهکې ګټې نه وي؛ نو ورسره یې نه پالي.
اصف دُراني وویل، چې په افغانستان کې بدلون په افغانانو پورې تړلې مسله ده. له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې له دغه پاکستاني ډېپلوماټ څخه د هېواد پر بېلابېلو ولایتونو د هوایي بریدونو په تړاو پوښتنه وشوه چې ایا پاکستان پهکې خپلې موخې ته ورسېد: «۷بریدونه ټولټال شوي چې ۶یې هدف ته رسېدلي او متاسفانه په یو کې نور زیانونه هم وو».
د هغه په وینا، لا تر اوسه پورې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د مذاکراتو دروازې نه دي بندې شوي او له دغه ډلې سره د اسلاماباد یوازینۍ مسله د «ټيټيپي» اړوند ده. هغه له طالبانو څخه غوښتنه کړې، چې پرته له ګاونډیو ژوند سخت دی او پرته له پاکستان څخه د دې ډلې ژوند ستونزمن دی.
دُراني ټینګار کړی، چې د پاکستان او افغانستان د امنیت لپاره ښې اړیکې خورا اړینې دي. نوموړی همداراز زیاتوي، چې تر اوسه پورې یې د طالبانو خلاف د هېواد دننه نظامي او سیاسي مخالفین ډېر نه دي حس کړي.
دا لوړپوړی پاکستانی ډېپلوماټ داسې مهال دا څرګندونې کوي، چې وړمه شپه پاکستان د ننګرهار او پکتیکا ولایتونو په یو شمېر سیمو هوایي بمبارۍ وکړې، چې لسګونه ملکي وګړو ته یې پهکې مرګژوبله واړوله. طالبانو هم د دغه بریدونو د غچ اخیستنې ګواښونه کړي دي.
پاکستان له شاوخوا پنځو میاشتو راهیسې په دغه هېواد کې د افغان محصلانو په ګډون د ټولو مېشتو افغانانو د ویزو د تمدید چارې درولې دي او له دې سره د زدهکړیالانو په ګډون ګڼ افغانان له ستونزو سره مخ شوي دي.
تازه په پنجاب کې د قاید اعظم میډیکل کالج افغان محصلان له ورته برخلیک سره مخ شوي دي. په دغه کالج کې سرچینو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، نن سهار (دوشنبه د کب ۴مه) ځايي پولیس یاد کالج ته ورغلي او پهکې ټول هغه افغان زدهکړیالان چې د ویزو موده یې ختمه شوې نیولي او د توقیف مرکز ته یې لېږدولي دي.
د دغه کالج یوه افغان محصل افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي: «موږ هر یوه مو له اتو میاشتو ان تر یو کال مخکې د ویزو د تمدیدېدو لپاره نوم لیکنه کړې او تر اوسه تر پروسس لاندې دي او رد شوي نهدي».
دغه محصلان زیاتوي، ځينې داسې محصلین هم شته چې سبا ته یې ازموینه ده او د پولیسو له لوري توقیف شوي او که چېرې خپلو ازموینو ته ونهرسېږي، نو یو کال زحمت به یې په سیند لاهو شي.
دوی وايي، ځايي پولیسو ورته ګواښ کړی چې په زوره یې افغانستان ته ستنوي او په وینا یې: «که داسې وشي، نو زموږ زدهکړې به نیمګړې پاتې شي او دوی [پاکستان] زموږ له برخلیک او ان راتلونکې سره لوبې کوي».
په توقیف کې افغان زدهکړیالان وايي، په اسلاماباد کې یې هم د طالبانو له سفارت څخه د همدې ستونزې د حل غوښتنه کړې، خو په وینا یې، چې طالبانو هم ورته مثبت ځواب نهدی ورکړی او ورته یې د دواړو لوریو د اړیکو د خرابېدو یادونه کړې ده.
د پنجاب په کالجونو کې افغان زدهکړیالان د پاکستان له حکومت څخه غواړي، چې د ویزو د تمدید بهیر دې پیل کړي، څو دوی هم په قانوني توګه دغه هېواد کې واوسېږي او خپلو درسونو ته دوام ورکړي.
سره له دې، چې پاکستان له څو میاشتو راهیسې له کوم دلیل پرته په دغه هېواد کې د مېشتو افغانانو د ویزو د تمدید بهیر په ټپه درولی، د یاد کالج د افغان محصلانو د دغې ستونزې په تړاو یې هم تر اوسه څه نهدي ویلي.
د یادونې وړ ده، چې دمګړی یوازې د پنجاب د کالجونو په طب څانګه کې څه باندې ۲۴۰ افغان محصلین پر زدهکړو بوخت دي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ په وروستیو کلونو کې د نښتو له امله لږ تر لږه ۲۷ طالب جنګیالي وژل شوي او ۳۴ نور ټپیان شوي دي، په داسې حال کې چې د پاکستان پوځ د خپلو وژل شویو نظامیانو شمېر ۲۳ تنه ښيي.
د طالبانو د دفاع وزارت یوې سرچینې ویلي چې په دغو نښتو کې ۲۸ پاکستاني سرتېري ټپیان شوي او اووه نور دوی اسیران کړي دي.
د طالبانو له بیا واک ته رسېدو وروسته پاکستان اته ځله پر افغان خاوره برید کړی، چې ۱۴۷ ملکي وګړي پکې وژل شوي او ۸۸ نور ټپیان دي.
همداراز د طالبانو او پاکستان تر منځ د ډېورنډ پر کرښه درې ځله اوږدې نښتې شوې او څلور ځله یوازې ډزې تبادله شوې دي.
دغه شمېرې د دواړو لوریو له خوا په جلا جلا ډول اعلان شوې او په خپلواکه توګه نه دي تایید شوې.
د اړیکو خرابېدل
په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې د کابل او اسلاماباد ترمنځ امنیتي اړیکې څو ځله له کړکېچ سره مخ شوې دي.
پاکستان څو ځله د افغانستان پر ختیزو او سوېل ختیزو ولایتونو هوايي بریدونه کړي، چې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې راپورونه ورسره مل وو. اسلاماباد ټینګار کوي چې هدف یې د تحریک طالبان پاکستان وسلهوال دي، خو د طالبانو اداره دا بریدونه د افغانستان د حریم او حاکمیت ښکاره سرغړونه بولي.
د پاکستان په ټولو بریدونو کې تراوسه داسې روښانه شواهد نه دي موندل شوي، چې د پاکستان د مخالفو جګپوړو وسله والو مرګ ژوبله پکې ثابته شي. په ډېری بریدونو کې مرګ ژوبله ملکي وګړو ته اوښتې او د ډېرو بریدونو له مسوولیت پرغاړه اخېستلو نه اسلام اباد ډډه کړې ده.
د بریدونو لړۍ
د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۱۶مه، د خوست سپېره او د کونړ شلټن سیمې د شپې ناوخته د هوايي بریدونو هدف وګرځېدې.
د طالبانو او سیمهییزو سرچینو په وینا، په دغو بریدونو کې۴۶ کسان ووژل شول او ۲۳ نور ټپیان شول. راپورونه وایي چې ښځې او ماشومان هم په قربانیانو کې شامل وو. دغه پېښه په کور دننه او بهر له توندو غبرګونونو سره مخ شوه.
په ۲۰۲۴ کال کې هم څو ځله بریدونه وشول. د مارچ پر۱۸مه، په خوست او پکتیکا کې اته کسان ووژل شول، چې د ځايي طالب چارواکو په وینا پنځه ښځې او درې ماشومان پکې شامل وو. د همدغه کال د ډسمبر پر۲۵مه، د پکتیکا برمل ولسوالۍ کې ۴۶ کسان ووژل شول او شپږ نور ټپیان شول. پاکستان ادعا وکړه چې د تحریک طالبان پاکستان یو مرکز یې په نښه کړی، خو طالبانو دا ادعا رد کړه.
په ۲۰۲۵ کال کې بریدونه څو ولایتونو ته وغځېدل.
د همدغه کال د اګست پر۲۷مه په ننګرهار، خوست او کونړ کې درې کسان ووژل شول او اووه ټپیان شول.
د اکټوبر پر۹مه، په کونړ، خوست او پکتیکا کې ۱۱ ملکي وګړي ووژل شول، چې د طالبانو د یوه ځايي چارواکي او محلي خلکو او کرکټ بورډ په وینا، د کرېکټ اته لوبغاړي هم پکې شامل وو. څو ورځې وروسته، د اکټوبر پر۱۵مه، په کابل کې یو جلا برید درې ملکي وګړي ووژل او څلور نور یې ټپیان کړل.
دا لومړی ځل و چې پاکستان پر پلازمېنې کابل برید وکړ.
د ۲۰۲۵ کال د نومبر پر۲۵مه ، په خوست کې ۱۰ کسان ووژل شول او ۱۳ نور ټپیان شول. ځايي اوسېدونکو وویل چې کورونه او ملکي تاسیسات زیانمن شوي دي.
وروستي بریدونه د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ پر۲۲مه په ننګرهار او پکتیکا کې وشول، چې د راپورونو له مخې شاوخوا ۲۰ کسان پکې ووژل شول او ۲۳ نور ټپیان شول. پاکستان یو ځل بیا وویل چې هدف یې د تحریک طالبان پاکستان وسلهوال وو، خو ځايي اوسېدونکو او د ملګرو ملتونو استازځي وویل چې وژل شوي کسان ملکي وګړي دي.
درې اوږدې جګړې او اسیران
د طالبانو د دفاع وزارت سرچینې وایي، په تېرو دریو کلونو کې درې ځله نسبتا اوږدې جګړې شوې او څلور ځله یوازې ډزې سره تبادله شوې دي. د همدې سرچینې په وینا، طالبانو د روژې په پیل کې د سعودي عربستان یوه پلاوي ته درې پاکستاني سرتېري چې د اکتوبر پر ۱۲مه نیول شوي وو، وسپارل.
د پاکستان پوځ مطبوعاتي څانګې د اکتوبر د ۱۲مې په نښتو کې د خپلو ۲۳ سرتېرو د وژل کېدو خبر تایید کړی، خو د اسیرانو په اړه یې څه نه دي ویلي. طالبانو د پاکستاني پوځیانو د مرګ ژوبلې شمېر تر دې لوړ ښودلی و.
د کړکېچ د پراخېدو اندېښنې
شنونکي وایي، چې که دواړه لوري د تاوتریخوالي د کمولو لپاره سیاسي لاره ونه مومي، پر ډیورنډ کرښه نښتې ښایي لا پراخې شي.
د افغانستان او پاکستان ترمنځ دا اوږدمهالې شخړې، چې له هوايي بریدونو تر ځمکنۍ نښتو پورې غځېدلې، اوس داسې پړاو ته رسېدلې چې هره نوې پېښه کولی شي د دواړو هېوادونو اړیکې نورې هم خرابې کړي او د امنیتي پېښو جغرافیا لا ورسره پراخه شي.