د فایننشل ټایمز ورځپاڼې په یوه څېړنیز راپور کې ویل شوي، چې د پاکستان له لوري د لسیزو راهیسې د وسله والو ډلو کارول، چې پکې د ۱۹۸۰لسیزې افغان مجاهدین او وروسته طالبان شامل دي، اوس د اسلاماباد لپاره په یو جدي ګواښ بدل شوي دي.
راپور زیاتوي چې طالبان د افغانستان په خاوره کې د پاکستان ضد وسلوالو ډلو ته پناه ورکوي، چې دا چاره د پاکستان پر وړاندې د امنیتي ګواښ لامل ګرځېدلې ده.
د څېړنې له مخې، د قبایلي سیمو وضعیت او د طالبانو ایډیالوژیکه نږدېوالي له تحریک طالبان پاکستان سره ژورې اړیکې رامنځته کړې دي. دا ډله له ۲۰۰۷کال راهیسې د پاکستان پر امنیتي ځواکونو بریدونه کوي.
راپور وايي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ اوسنی کړکېچ د دې له امله دی چې طالبان په افغانستان کې د ټي ټي پي پټنځایونو د له منځه وړلو ته چمتو نه دي. په مقابل کې، طالبان پاکستان تورنوي چې د دوی مخالفو ډلو، لکه د داعش سیمهییزې څانګې، ملاتړ کوي.
سره له دې، فایننشل ټایمز ټینګار کوي چې افغانستان او پاکستان یو بل ته اړتیا لري، ځکه چې د دواړو هېوادونو اقتصادونه د سوداګرۍ، ترانزیټ، انرژۍ او کاري ځواک له لارې یو له بل سره تړلي دي.
راپور یادونه کوي چې په افغانستان کې تر ۲۳میلیونه زیات خلک بشري مرستو ته اړتیا لري او شاوخوا ۱۷میلیونه کسان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ دي. همداراز، له ۲۰۲۵کال د اکتوبر راهیسې له پاکستان سره مهمه سوداګري بنده شوې او پر ایران د ترانزیټ لپاره تکیه هم د سیمهییزې جګړې له امله نامطمئنه شوې ده.
په راپور کې ویل شوي چې پاکستان هم له اقتصادي رکود، نابرابرۍ او سیاسي بېثباتۍ سره مخ دی.
فایننشل ټایمز خبرداری ورکړی چې افغانستان ښايي یو ځل بیا د وسلوالو ډلو د پټنځای په توګه وکارول شي، په ځانګړي ډول د سیمې د جګړو په پراخېدو سره. ورځپاڼه زیاتوي چې یو منزوي او بېوزله افغانستان نه د خپل ولس او نه هم د نړۍ په ګټه دی، ځکه اوږدمهاله بېثباتي او اقتصادي سقوط د افراطیت لپاره زمینه برابروي.
راپور سپارښتنه کوي چې دواړه هېوادونه باید د اختر پر مهال د قطر، ترکیه او سعودي عربستان په منځګړیتوب شوی اوربند تکیه وکړي او هڅه وکړي چې دا لنډمهالی اوربند په دوامدارې سولې بدل کړي.
همداراز، طالبانو ته سپارښتنه شوې چې له سخت دریځه تګلارو واوړي او د بشري حقونو او د نجونو د زدهکړو په ګډون یو ټولشموله حکومت ته لاره هواره کړي. په مقابل کې، له پاکستان څخه غوښتل شوي چې د زور پر ځای د خبرو اترو لاره خپله کړي او اقتصادي همکارۍ ته لومړیتوب ورکړي.
د راپور په پای کې ټینګار شوی چې د تېرو پنځو لسیزو تجربه ښيي، کله چې دا سیمه د نیابتي جګړو او افراطي نظریاتو ډګر ګرځي، پایلې یې تر پولو ډېرې هاخوا خپرېږي.
دغه راپور چې د میداني حقیقتونو پر بنسټ چمتو شوی، افغانستان انټرنشنل یې بیا ځلي خپوروي.
د رخشانه په نوم رسنۍ په کابل کې د روږدو کسانو د درملنې پر مرکز «امید کمپ» د پاکستان د هوايي برید څخه څو ورځې تېرېږي خو لا هم په دغه مرکز کې د هغو کسانو د ژغورنې او لټون عملیات روان دي چې دلته تر درمنلې لاندې وو.
ویل کېږي چې پاکستني جنګي الوتکو د سېشنبې په شپه (د کب ۲۶مه) شاوخوا نهه بجې په کابل کې د څرخي پله په سیمه کې د روږدو کسانو د درمنلې پر یوه مرکز برید کړی دی.
طالبان وايي په یاد برید کې له ۴۰۰ څخه ډېر ناروغان وژل شوي او له ۲۵۰ څخه ډېر ټپیان شوي دي.
په راپور کې خبریال وایي، له پیښې څخه یوه ورځ وروسته، د چارشنبې په ورځ سهار ۹ بجې کله چې زه امید کمپ ته ورسېدم، د کمپ دروازه د مراجعینو پر مخ تړل شوې وه، د کمپ په دروازه کې ولاړو طالبانو چاته اجازه نه ورکوله چې کمپ ته دننه ورشي.
د کمپ مخې ته د ښځو په ګډون ګڼو کسان د خپلو خپلوانو د لټون لپاره راټول شوې وه، خو دلته ولاړو کسانو ډېره برخه نارینه وه.
تقریبا ټول کسان د خپلو خپلوانو د نوم او برخلیک په لټون بوخت وو. ځینې کسانو زوی لټاوه، چا ورور او چا هم پلار.
کمپ څخه لوړ سیمنټي دیوالونو راچاپېر دی. د اصلي دروازې ترڅنګ یوه کوچنی دروازه وه، چې درې یا څلور روغتیا پالانو په لاسونو کې د کمپ د ناروغانو د نومونو لېستونه نیولي وو او په لوړ غږ یې لوستل. که چا د خپل ناروغ نوم اورېده، نو اجازه یې لرله چې کمپ ته دننه لاړ شي.
د امید کمپ دروازې دواړو خواو ته په دېوالونو باندې د نومونو ډیر لېستونه ځړول شوي وو. دا نومونه د هغو کسانو وو چې یا ژوندي پاتې وو او یا هم ټپیان وو. ټولو کسانو په لېستونو کې د خپلو ناروغانو نومونه لټول.
ماغوښتل چې د ناروغ د احوال اخېستلو په پلمه د کمپ دننه وضعیت وګورم؛ په حقیقت کې تللی وم چې له نږدې وګورم څه پېښ شوي دي، خو وضعیت په کلکه کنټرولېده.
طالبانو د برید له لومړۍ شېبې څخه د معلوماتو بهیر محدود کړی و. د رسنیو د راپورونو لهمخې، ډېرو محدودو رسنیو ته اجازه ورکړل شوې وه چې له نږدې خبري پوښښ وکړي. په رښتیا هم پوښتنه دا ده چې ولې طالبان اجازه نه ورکوي چې د دې انساني ناورین په اړه په سمه توګه اطلاع رسونه وشي؟.
طالب سرتېري زما څخه د هویت کارت او د ناروغ انځور وغوښت. ما نه درلودل او له همدې امله یې اجازه رانه کړه چې کمپ ته دننه شم. د کمپ له دروازې لرې شوم او بېرته هغو لېستونو ته نږدې ورغلم چې د دروازې دواړو خواووته ځړول شوي وو. ما له یو کس څخه چې په نوملړ کې د نومونو په لټولو بوخت و وپوښتل:« کاکا دا نوملړ د کومو ناروغانو لپاره دی؟.» ځواب یې راکړ، دا نوملړ دا د هغو کسانو نوملړ دی، چې له برید وروسته ژوندي پاتې شوي او له دې ځایه څرخي پله سیمې ته د «اغوش کمپ» ته لېږدول شوي دي.
د اغوش کمپ د څرځي پله په سیمه کې د روږدو کسانو د درمنلې یو بل ۵۰۰۰ بستریز مرکز دی. د نوملړ لهمخې، له برید وروسته ژوندي پاتې شوي ۴۹۱ کسان دغه کمپ ته لېږدول شوي دي.
د امید کمپ د دروازې کیڼ اړخ ته بیا د هغو کسانو نوملړ ځړول شوی و، چې ټپیان وو او روغتونونو ته انتقال شوي وو. په دغه نوملړ کې د شاوخوا ۳۰۰ کسانو نومونه شامل وو. پر همدغه مهال مې په دروازه کې د ولاړ هغه ډاکټر څخه چې نوملړ یې لوړ غږ اعلانوه پوښتنه وکړه:«ډاکټر صاحب په دا نوملړ کې کوم کسان شامل دي».
ډاکټر ځواب راکړ:«په کیڼ اړخ کې ځړول شوی لیست د هغو ټپیانو دی چې روغتونونو ته لېږدول شوي دي. که ستاسو ناروغ دلته نه وي، نو لاړ شئ او د ټپیانو او مړو په منځ کې یې ولټوئ».
په همدې وخت کې دوه طالبان چې ملکي جامي یې په تن وې، زما خوا ته راغلل. هغوی زما څخه وپوښتل:«ستاسو څوک ورک دي؟ نوم دې یې پیدا کړ؟ د هغه نوم څه دی؟ هغوی ته مې وویل زما وراره ورک دی او هغوی ته مې یې نوم ووایه».
زما لپاره دا ډېره عجیبه وه چې ولې طالبانو هر څه دومره تر کلک څار لاندې نیولي وو. داسې چلند معمولا عام نه وي. د امنیتي مسایلو له امله چا نه شوای کولای چې خپل مبایلونه له جیبونو راوباسي. ما په ډېرې سختي سره د دروازې دواړو خواوو ته د ځړول شوي نوملړ څخه یو عکس واخیست.
په دې وخت کې یو عمر خوړلې ښځه زما خوا ته راله او پوښتنه یې وکړل، چې په دې نوملړ کې د کومو کسانو نومونه شامل دي. ما هغې ښځې ته هغه څه تشریح کړل، کوم چې ما لېدلي وو. هغه ښځه بېسواده وه او له ما يي د مرستې غوښتنه وکړه. هغې وویل:« په دغه کمپ کې زما د ورور درملنه کېده. د هغه نوم وګورئ.»
ما په نوملړ کې نومونه یو په بل پسې ولټول، خو د هغه ښځې د ورور نوم مې پیدا نه کړ. هغې ته مې وویل:« خور، ستا د ورور نوم په دې نوملړ کې نشته». وروسته مې له هغې وپوښتل:« ستا ورور دلته څه وخت راوړل شوی و؟.»
هغې راته وویل:« موږ هغه دلته نه و راویستی، طالبانو هغه دري میاشتې وړاندې د چهلستون په سیمه کې نیولی و او دلته یې راویستی و. ما هغه په روغتونونو کې ونه موند، ښايي هغه سوځیدلی وي».
تر څنګ مې یو ځوان ولاړ و، هغه ته ورنږدې شوم او پوښتنه مې ترې وکړه:«ایا ستاسو د کورنۍ هم څوک ورک شوی؟». ځواب یې راکړ:«نه، زما خپله دلته درملنه کېدل، خو له برید ورسته وتښتېدم».
دا کس خپله هم له طالبانو ډاریدلی و، چې بیا ځلي یې ونه نیسي.
مايي د نوم پوښتنه وکړه نوم يي ... و. په دغه مرکز کې یې شپږ میاشتې وخت تېر کړی و. له هغه مې د برید په اړه پوښتنه وکړه. هغه وویل:« شاوخوا نهه بجې وې چې د جېټ الوتکو غږ مې واورید او په همدې وخت کې یې زموږ پر کمپ بمونه وغورځول. د کمپ دري بلاکونو اور واخېست. موږ په بل بلاک کې وو، له هغه ځایه وتښتېدو او له کمپ څخه بهر راووتو».
هغه نور معلومات را نه کړ، خو دلته څو نورو کسانو هم تایید کړه، چې یو شمېر ناروعان له برید وروسته تښتېدلي وو او ځینې یې د طالبانو لهخوا بېرته بل مرکز ته انتقال شوي وو.
پاکستان ادعا کوي چې دوی یوه پوځي اډه په نښه کړې ده. د دغه برید په اړه ډیري ناڅرګندتیاوې شتون لري. په ورته مهال د ملګرو ملتون سرمنشي د خپلواکو او بې طرفه څېړنو غوښتنه کړې ده.
ما په سیمه کې د یو تولیدي شرکت له یوه کارمند سره خبرې وکړې. هغه وویل:« دري بلاکونه په بشپړه توګه سوځیدلي و، ډېر خلک سوځیدلي وو، سلګونه کسان مړه او ټپیان شول، خو زه کره معلومات نه لرم».
په روغتونونو کې څه روان وو؟
ویل کېدل چې یو شمېر مړي او ټپیان د وزیر محمد اکبر او څلور سوه بستریز روغتون لېږدول شوي.
له یو بل کس سره چې د خپل قرباني په لټه کې و، د وزیر محمد اکبر خان د روغتون په لور مو حرکت وکړ. د روغتون په اصلي دروازه کې هېڅ خنډ نه و، موږ مستقیم د ټپیان وارډ ته لاړو. خو هلته سخت امنیتي تدابیر نیول شوي وه. د ټپیانو د نومونو څلور نوملړونه په دیوالونو ځړول شوي وو. د شاوخوا دوه سوه کسانو نومونه وو.
هغه کس چې زما سره و، هغه په لیستونو کې د خپل کورنۍ د غړي نوم ونه موند. موږ څلور سوه بستریز روغتون ته لاړو. هلته هېڅ نوملړ نه و، خو خلکو ته اجازه ورکول کېدله، چې د مړو جسدونه وګوري.
کله چې د موړو د جسدونو د ساتلو ځای ته ورسېدم، هلته دري امبولانسونه ولاړ وو. د مړو د ساتنې خونې کارکوونکو په پلاستیکي کڅوړو کې پیچل شوي جسدونه امبولاسونو ته انتقالول.
د طالبانو په اجازه یو خونې ته ننوتلو. په یوه لویه خونه کې ۹۰ جسدونه چې نږدې ټول سوځیدلي وو، په دري پوړیزه بسترونو کې اېښودل شوي وو. جسدونه د پیژنددلو وړ نه وو. له دې وروسته، زه دوو نورو خونو ته لاړم، جسدونه له تابوتونو پرته پر ځمکه پراته وو. په یوه خونه کې ۱۵ جسدونه او په بله خونه کې ۸ جسدونه وو. پر جسدونو باندې د سوځیدلو نښې له ورایه ښکاریدي.
د جسدونو د ساتلو له خونې ووتلم. ما د روغتون له کارکوونکو څخه چې جسدونه یې امبولانس ته انتقالول، د جسدونو په اړه پوښتنه وکړله. یوه کارکوونکي راته وویل:« دا هغه جسدونه دي چې د پېژندلو وړ نه وو او خپلوان یې نه دي موندل شي. اوس موږ دا جسدونه انتقالوو او ښخوو يي».
دې کسانو نور جزییات را نه کړل، خو ویې ویل، چې که د دغو جسدونو خپلوان تر سبا پورې ونه موندل شي، نو هغه به هم انتقال کړي او ښخ به یې کړي. له یو بل کارکوونکي څخه مې معلومات ترلاسه کړل، چې هغه ۵۰ جسدونه چې د پېژندلو وړ نه وو، د چارشنبې په ورځ د سرای شمالي په غوڼدۍ په ډلهییز قبر کې ښخ شوي دي.
کله چې له څلور سوه بستریز روغتون څخه تلم، نو د روغتون په دروازه کې شاوخوا پنځه ښځې او یو شمېر نارینه مې ولېدل، چې د جسدونو د پېژندلو لپاره راغلي وو، خو طالبانو هغوی ته روغتون ته د ننوتلو اجازه نه ورکول او ورته يي وویل:« رسمیات خلاص شوي دي، اوس لاړ شئ او سبا راشئ».
له دې ځایه ایمرجنسي روغتون ته لاړم، هلته پر دیوال د ټپیانو نوملړ ځړول شوی و. هلته مې ولېدل چې شاوخوا ۲۷ ټپیان دغه روغتون ته راوړل شوي دي. د چارواکو په ینا یو شمېر یې له درمنلې وروسته رخصت شوي دي.
وروسته د کابل د دارالامان په سیمه کې د عدلي طب څانګې ته لاړم. هلته ډېر کلک امنیتي تدابیر نیول شوي و. چا ته اجازه نه ورکول کېدله، چې په مستقیم ډول جسدونه له نږدې وګوري. یوه روغتیايي کارکوونکي خلکو ته د جسدونو په اړه معلومات ورکول«دلته ۱۰۸ جسدونه راوړل شوي، ټول یې ټوټي ټوټي شوي او سوځیدلي دي، نو د پېژندلو وړ نه دي. ما د هر جسد لپاره یو لاس او یوه پښه وشمېرل، نو په دې اساس وایم، چې ۱۰۸ جسدونه راوړل شوي وو».
د هغو کره معلوماتو او شمېرو په اساس چې ما ترلاسه کړې دي په امید کمپ کې د شاوخوا ۱۸۰۰ روږدو کسانو درملنه کېدل. طالبانو ویلي، چې ۵۰۰ کسانو ته زیان نه دی اوښتی. نور ۴۹۱ کسان بیا اغوش کمپ ته لېږدل شوي دي.
خو د قربانیانو شمېر روښانه او ثابت نه دی.
د روغتونونو شواهد ښيي چې شاوخوا ۲۷۰ کسانو ژوند له لاسه ورکړی دی. ویل کېږي، چې ځینې جسدونه د برید په ځای کې سوځیدلي او ایرې شوي دي. د امید کمپ مخې ته د ځړول شویو لیستونو لهمخې د ټپیان شمېر ۳۰۰ کسان دي.
طلبانو د کره خبرونو خپرول بند کړی دی، یا یې رسنیو ته محدود لاسرسی ورکړی دی. خو په دې حقیقت باندې پوهېدل چې ولي یې لاسرسی محدود کړی ډېر سخت دي.
خو حقیقت دادی، هغه څه چې په امید کمپ کې پېښ شول یو بشپړ انساني ناورین دی. ځیني جسدونه چې مې په څلور سوه بستریز روغتون کې لېدل دومره سوځیدلي و، چې ان د پېژندلو وړ نه و. ځینې جسدونه بیخې ایرې شوي وو، هغه جسدونو ته کتل ډېر سخت و، داسې یو وحشت چې بیانول یې سخت دی.