امانویل مکرون: فرانسه هڅه کوي چې د لبنان او اسراییل ترمنځ مذاکراتو ته لاره هواره کړي

د هغې په وینا، دا پرېکړه د هغو اقداماتو په غبرګون کې شوې چې د هرمز تنګي کې د کښتيو د ازاد تګ راتګ خنډ ګرځي. کالاس ټینګار کړی چې د نړیوال سمندري تګ راتګ ازادي د خبرو وړ موضوع نه ده او باید په بشپړه توګه خوندي وساتل شي.

هغې خبرداری ورکړی چې د هرمز تنګي وضعیت هره ورځ د بدلون په حال کې دی او دا چاره د سیمې او نړیوالې سوداګرۍ لپاره جدي خطر رامنځته کوي.

هغې زیاته کړې، چې د اروپايي ټولنې سمندري امنیت ماموریت کولای شي د سولې له ټینګېدو وروسته په فارس خلیج کې د خوندي تګ راتګ د تضمین لپاره چټکه او اغېزمنه لاره وي.

سېنټکام په خپل تازه بیان کې ویلي چې دا محاصره د هغو کښتیو پر وړاندې پلي شوې چې د ایران جنوبي بندرونو ته روانې وې او یا هم له دغو سیمو څخه بهر وتلې وې.

د دوی په وینا، امریکايي ځواکونو دغه کښتۍ اړې کړې چې خپل مسیر بدل کړي او ایران ته ستنې شي.
د امریکا پوځ ټینګار کړی چې دا محاصره د ایران د حکومت پر وړاندې د فشار یوه برخه ده او هدف یې د کښتیو د ازاد تګ راتګ محدودول دي.

سېنټکام زیاتوي چې دا ګامونه د ایران د جنوبي ساحلونو د کنټرول لپاره اخیستل شوي دي.
د یادونې وړ ده چې د امریکا او د ایران د اسلامي جمهوریت ترمنځ اوسنی کړکېچ د سمندري محاصرې په دوام لا زیات شوی او دغه اقدام د ایران بندرونو ته د سوداګریزو کښتیو تګ راتګ جدي محدود کړی دی.
د سیمې نور هېوادونه هم د دغې محاصرې له امله اندېښمن دي.

په یوې اعلامیې کې، د ناټو ۳۲ غړو هېوادونو د اټومي وسلو د نه‌خپرېدو تړون (ان‌پي‌ټي) د «بشپړ پلي کېدو لپاره پر خپلې قوي ژمنتیا» ټینګار کړی. دا تړون له ۱۹۷۰ کال راهیسې د وسلو د کنټرول یو مهم بنسټ ګڼل کېږي.

دا اعلامیه د هغې غونډې تر پیل مخکې خپره شوې چې ټاکل شوې راتلونکې اونۍ نیویارک کې د ملګرو ملتونو په مرکزي دفتر کې وشي. دغه غونډه به د تړون د پلي کېدو ارزونه په داسې حال کې وکړي چې نړیوال وضعیت د روسیې او اوکراین جګړې او د امریکا، اسراییل او ایران ترمنځ د شخړو له امله بې‌ثباته دی.

په اعلامیه کې راغلي: «روسیې د وسلو د کنټرول مهمو ژمنو ته درناوی نه دی کړی او د اټومي وسلو په اړه یې بې‌مسولیته ګواښونه کړي دي. چین هم په چټک ډول خپلې اټومي زېرمې زیاتوي، خو دا کار په ښکاره او ډاګیز نه کوي.»

ناټو همداراز ویلي چې غړي هېوادونه «په کلکه د امریکا له خوا د څو اړخیز ستراتیژیک ثبات د هڅو ملاتړ کوي.»

له رویټرز خبري اژانس سره په مرکه کې د ناټو مرستیال سرمنشي بوریس روګې وویل: «نن ورځ موږ له داسې روسیې سره مخ یو چې د مهمو وسلو د کنټرول له ټولو تړونونو وتلې ده، د اټومي وسلو د لېږد بېلابېل سیستمونه جوړوي او له ۱۹۴۵ کال راهیسې په اروپا کې په تر ټولو لویه جګړه کې ښکېله ده.»

دغه اقدام وروسته له هغې وشو، چې یادې مجلې په خپل راپور کې ادعا کړې چې د پټېل ډېر شراب څښل او غیرحاضرۍ د امریکا ملي امنیت له ګواښ سره مخ کړی دی. اتلانټیک مجلې د جمعې په ورځ (د وري ۲۸مه) په یوه راپور کې «د پټېل نامنظم چلند کېدای شي د هغه د دندې له لاسه ورکولو لامل شي» تر سرلیک لاندې خپور کړ. وروسته یې په انلاین بڼه د راپور سرلیک «د اېف‌‌بي‌‌ای مشر ورک دی» ته بدل کړ؛ خو د دغه بدلون لامل یې څرګند نه کړ.

په دغه راپور کې د یادې مجلې د خبریالې سارا فېتزپاټریک له قوله او د ۲۰ بې‌نومه سرچینو په حواله ادعا شوې، چې د کېش پټېل «نشه او بې‌دلیله غیرحاضرۍ» اېف‌بي‌ای او د امریکا د عدلیې وزارت چارواکي اندېښمن کړي دي.

راپور زیاتوي، د پټېل د شپنیو مجلسونو او د الکولو پراخې کارونې له امله د فدرالي‌ څېړنو اداره اړه شوې چې ځینې رسمي سهارنۍ غونډې نورو ساعتونو ته وځنډوي او په دفتر کې د هغه غیرحاضرۍ د مهمو امنیتي پرېکړو په ځنډېدو هم اغېز کړی دی.

د کېش پټېل او اېف‌بي‌‌ای غبرګون

کېش پټېل په یوه مرکه کې له رویټرز خبري اژانس سره دغه راپور «ناسم» بللی او ویلي یې دي: «د راپور له خپرېدو مخکې اصلي معلومات یادې مجلې ته ورکړل شوي وو؛ خو هغوی د دروغو خپرول غوره کړل».

پټېل دارنګه یادې مجلې ته په ځواب کې لیکلي: «دا خپور کړي‌ معلومات ټول دروغ دي؛ په محکمه کې به سره ووینو او خپل بانکي چک هم درسره راوړئ». سپینې ماڼۍ، د امریکا عدلیې وزارت او د اېف‌بي‌ای رسنیز دفتر په رسمي ډول په دغه راپور کې راټولې شوې ادعاوې رد کړې دي.

د حقوقي شکایت جزییات

د اېف‌بي‌ای د مشر په شکایت‌ پاڼه کې ویل شوي، چې «اتلانټیک» مجلې په ښکاره د «بد نیتۍ» عمل کړی او په قصدي ډول یې مستند شوی انکار له پامه غورځولی. د پټېل وکیلان ادعا کوي، دغه راپور د دې لپاره جوړ شوی و چې د فدرالي څېړنو ادارې د مشر اعتبار خراب کړي او هغه له دندې لرې کړي.

په مقابل کې «اتلانټیک» مجلې په یوه اعلامیه کې د خپل راپور پر کره‌والي ټینګار کړی او ویلي یې دي: «موږ پر خپل راپور ولاړ یو او په جدي ډول به له خپلې مجلې او خبریال څخه د دغه بې‌بنسټه شکایت پر وړاندې دفاع وکړو».

د فرانس پرس خبري اژانس د راپور له مخې، اروپايي ټولنې ویلي چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنې ادارې سره یې د تخنیکي کچې لومړني تماسونه پیل کړي دي، څو د رد شویو پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو بهیر تنظیم او چټک کړي.

د اروپايي کمېسیون ویاند مارکوس لامېرت په بروکسل کې په یوه خبري غونډه کې ویلي چې د اتحادیې اجرایه اداره هڅه کوي د غړو هېوادونو ترمنځ د دې موضوع په اړه همغږي رامنځته کړي.

هغه ویلي: «سږ کال مو د تخنیکي کچې په اساس په افغانستان کې له واکمنې ادارې سره د څېړنیزو تماسونو پیل کړی دی.»

راپور زیاتوي چې دا اقدام په داسې حال کې شوی چې د اروپايي ټولنې ۲۰ غړو هېوادونو له بروکسل غوښتي چې د هغو افغان وګړو د بېرته ستنولو لپاره عملي ګامونه واخلي چې په اروپا کې د پاتې کېدو قانوني حق نه لري.

د بلجیم د کډوالۍ وزیرې انلېن وان باوت ویلي چې اوسنی وضعیت دا ښيي چې حتی هغه افغانان چې جرم یې ثابت شوی، هم نه شي بېرته ستنول کېدای، چې دا د هغې په وینا د عامه باور او د امنیتي پالیسۍ پر وړاندې ستونزه ده.

د راپور له مخې، جرمني، اتریش، یونان، ایټالیا، هالنډ، ناروې، پولنډ او سویډن په ګډون ۲۰ هېوادونو دا لیک لاسلیک کړی او د ګډو اروپايي اقداماتو غوښتنه یې کړې ده.

په همدې حال کې، ځینې اروپايي هېوادونه د ناقانونه کډوالۍ د زیاتېدو له امله د سختو پالیسیو ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې د رسمي معلوماتو له مخې له اروپايي ټولنې څخه د ایستل شویو کسانو لږ تر لږه ۲۰ سلنه بېرته خپلو هېوادونو ته ستنېږي.

د سویډن د کډوالۍ وزیر یوهان فورسل هم د فرانسې خبري اژانس ته ویلي چې اروپايي هېوادونه کولی شي د افغان کډوالو د بېرته ستنولو لپاره ګډې الوتنې هم تنظیم کړي.

اروپايي ټولنه ټینګار کوي چې له طالبانو سره دا ډول تماسونه د هغوی د سیاسي مشروعیت په معنا نه دي، بلکې یوازې د بشري او تخنیکي اړتیاوو د تنظیم لپاره ترسره کېږي، په داسې حال کې چې افغانستان کې د ښځو پر حقونو سخت محدودیتونه هم دوام لري.