د کونړ زلزله ځپلي؛ اوچا وایي ۲۲۱ زره کسان لا هم بېړنیو مرستو ته اړتیا لري
د ملکرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) ویلي، نږدې اته میاشتې وروسته له هغې سختې زلزلې چې په کونړ کې یې له ۲۱۵۰څخه ډېر کسان ووژل، لا هم سلګونه زره خلک بېړنیو بشري مرستو ته اړتیا لري.
د دې ادارې د راپور له مخې، دغه زلزلې نږدې نیم میلیون کسان په کونړ او ننګرهار ولایتونو کې اغېزمن کړي دي او له دې ډلې څه باندې ۲۲۱زره کسان لا هم مرستو ته اړتیا لري.
اوچا وایي، سره له دې چې د بیړني غبرګون په ترڅ کې تر ۳۰۰زره ډېرو کسانو ته خوراکي توکي، اوبه، روغتیايي خدمات او سرپناه برابر شوي، خو د رغېدو بهیر په څرګند ډول ورو شوی دی. د ډېرو کورنیو لپاره دا بحران اوس له بقا څخه د ژوند د بیا رغونې اوږدې مبارزې ته اوښتی دی.
د دې بنسټ په وینا، شاوخوا ۷۶۰۰کورنۍ لا هم د بېځایه شویو په موقتي کمپونو کې ژوند کوي، چېرته چې نازکې خېمې د سختو اقلیمي شرایطو پر وړاندې کافي ساتنه نه شي برابرولای. هغه څه چې باید لنډمهالهحل وای، اوس په اوږدمهاله وضعیت بدل شوی دی.
په راپور کې د کونړ یوې کونډې ښځې ویلي: «زه کونډه یم او یوازې همدا یوه خېمه لرم.» هغې زیاته کړې چې کوچني ماشومان یې له سړې هوا سره مخ دي. یوه بل ځایي اوسېدونکي ویلي،چې کورنۍ یې لا هم د زیانمن شوي کور او خېمې ترمنځ تګ راتګ کوي او وایي: «د څو میاشتو په تېرېدو سره هم لا هماغه حالت کې یو.»
اوچا ټینګار کوي چې د کورونو ویجاړېدل د بیارغونېپر وړاندې تر ټولو لوی خنډ دی. زرګونه کورونه لا نه دي رغول شوي او ډېری کورنۍ د بیا رغونې لپاره مالي وس، ساختماني مواد او تخنیکي ملاتړ نه لري. مرستندویه ادارو خبرداری ورکړی چې د مالي سرچینو کمښت د سرپناه پروګرامونه محدود کړي او د خلکو د بېځایهتوب پای ته رسېدل یې ستونزمن کړي دي.
د اوچا په وینا، ډېر ماشومان لا هم خوندي تعلیمي چاپېریال ته لاسرسی نه لري او د سرچینو کمښت او د ښوونځیو زیانمن کېدل د زدهکړو بهیر ګډوډ کړی دی. همداراز، پاکو اوبو او روغتیايي خدمتونو ته لاسرسی منظم نه دی، چې د ناروغیو ګواښ زیاتوي. که څه هم ګرځنده روغتیايي ټیمونو خپل فعالیتونه پراخ کړي، خو په ځانګړي ډول لېرې او غرنیو سیمو کې لا هم لوی تشې موجودې دي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
