سراج الدین حقاني یو پخوانی ځانمرګی بریدګر د وزارت پر یوې اداري څوکۍ ګومارلی

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت نن یکشنبه، د غويي پر ۱۲مه وویل چې ددغه وزارت وزیر ندا محمد ندیم په کندهار کې د ابراهیم النخعي جامعې څخه لیدنه کړې ده.

ندا محمد ندیم ویلي، چې په هېواد کې لوړې زده کړې په چټک ډول د پرمختګ پر لور روانې دي، ۹۰ د ماسټرۍ او ۲۰ د دوکتورا پروګرامونه ایجاد شوي او تر (۶۳۴۲) زیات محصلان د ماسټري او دوکتورا په زده کړو بوخت دي.

هغه زیاته کړې چې «که مو د علم او تحصیل قدر وکړ، ملک جوړولی او پرمختګ ورکولی شو او الحمدلله دا هوډ او اراده زموږ په نظام کې شته.»

خو دا څرګندونې داسې مهال دي، چې شنونکي د افغانستان د لوړو زده‌کړو اوسنی وضعیت اندېښمنوونکی بولي.

طالبان په داسې حال کې د عصري زده‌کړو د پراختیا خبرې کوي چې د پوهنتونونو په جوړښت، محتوا او نړیوالو اړیکو کې د محدودیتونو راپورونه ورکول کیږي.

د دیني مدرسو فارغانو ته د عصري علومو د ځینو برخو معادل سندونو ورکولو هم د تعلیمي معیارونو او نړیوال اعتبار په تړاو اندېښنې راټوکولې دي.

تېره ورځ افغانستان انټرنشنل راپور ور کړی و چې ندیم له دولتي پوهنتونونو څخه غوښتي چې د بهرنیو هېوادونو بنسټونو ته د نارینه او ښځینه محصلانو سندونه او نومرې تایید نه کړي.

د طالبانو تر واک لاندې ارګ نن یکشنبه، د غويي پر ۱۲مه وویل، چې ددې ډلې رياست الوزرا اداري مرستيال عبدالسلام حنفي نن له غرمې مخکې د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (يونيسف) استازي او په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو مسوول تاج الدین اويوال او مل پلاوي سره وکتل.

په دې کتنه کې د تاج الدین اویوال له قوله ویل شوي، چې ملګرو ملتونو سازمان او په ځانګړي ډول يونيسف له افغانانو سره مرستې ته ژمن دی او هڅه کوي راستنېدونکو کډوالو ته لا زياتې بشري مرستې برابرې کړي.

اویوال ویلي، چې همداراز دغه بنسټ تيار دی راستنېدونکو کډوالو ته د ښارګوټو په جوړولو او افغانانو ته د کارموندنې فرصتونو په رامنځته کولو کې همکاري وکړي.

په دې ناسته کې عبدالسلام حنفي ځوانانو ته کار زمینې پر رامنځته کولو ټینکار کړی او له کډوالو سره یې د مرستو غوښته کړې ده.

پر طالبانو نیوکې کیږي، چې موسسو ته یې ویلي د کارکوونکو د ګومارنې پرمهال هر کس د استخباراتو تاییدي ولري او داسې نښې موندل شوې، چې دغه ډله د تېر جمهوریت پرمهال د کارکوونکو تاییدپاڼه نه ور کوي.

د هېواد د بېلابېلو ولایتونو اوسېدونکو په خپلو سیمو کې د وسله‌والو غلاوو، د عامه نظم ګډوډولو او د نشه‌يي توکو د پلور د زیاتوالي په اړه اندېښنې شریکې کړې دي.

یو شمېر کسانو له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي، چې د دوی په سیمو کې ورځ تربلې وسله‌والې غلاوي، باج اخېستنه او د نشه‌يي توکو پیر او پلور مخ په زیاتېدو دی.

د رحیم الله په نوم د کابل ښار یو اوسېدونکی وایي:«د شپې شاوخوا ۱۰ بجې وي، له کار څخه پر موټرسایکل کورته تلم، کور ته په نږدې کوڅه کې دوو کسانو ودرولم، فکر مې کاوه، چې د ګزمې طالبان دي، خو هغوی وسله راته ونیوله او ویل یې موټر سایکل پریږده او موبایل دې هم موږ ته راکړه».

نوموړی وايي، چې له پیښې وروسته یې د طالبانو اړوندې حوزې ته شکایت وکړ، خو تر اوسه یې هېڅ درک نه دی معلوم شوی.

د طالبانو د المپیک ملي کمېټې او سپورټ پخوانی رییس نظر محمد مطمین د یکشنبې په ورځ وویل، چې په یوه اونۍ کې د کابل په دارالامان سیمه کې یوازې په یوه کوڅه کې له درې کورونو غلاوې شوې دي.

یو شمېر کسان وايي، چې غله د طالبانو په څېر وسله او یونیفورم کاروي او دا د طالبانو او غلو ترمنځ تشخیص ستونزمنوي.

د کابل یو تن بل اوسېدونکي د نوم نه اخېستلو په شرط افغانستان انټرنشنل ته وویل:« اوس چې موږ طالبان پر چیک پوانیټ دروي، نو له سلام کلام وروسته وايي، چې جیب خرچه راکړه. له دې څخه معلومیږي، چې د هغوی معاش کم دی».

خو یو شمېر نور کسان په افغانستان کې د بیکارۍ کچې لوړېدل د غلا او جنايي پېښو د زیاتېدو لامل ګڼي.

د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د رسمي خبرپاڼو له‌مخې، د وري میاشتې له ۱۱ مې نیټې څخه د غويي تر ۱۳ مې نیټې د ۳۳ ورځو په ترڅ کې د هېواد په بېلابېلو ولایتونو کې د وسله‌والو غلاوو، جنايي جرمونو، عامه نظم ګډوډي، د نشه‌يي توکو د پلور او قاچاق په تړاو ۶۶۹ کسان نیول شوي دي.

طالبانو له یادو کسانو سره، په زیاته اندازه، نشه‌يي توکي، وسلې او غلا شوي وسایل هم نیولي دي.

طالبانو په خپلو خبرپاڼو کې هم دا منلې، چې یو شمېر غله یې د دوی د یونیفورم، وسلې او موټر څخه په استفاده هم نیولي دي.

د شنونکو په باور، دا شمېر، چې په اوسط ډول هره ورځ شاوخوا ۲۰ نیونې کیږي، یا د جرمونو د زیاتوالي انعکاس کېدای شي او یا هم د امنیتي عملیاتو د پراخېدو نښه ده.

د طالبانو باخبره سرچینو نن یکشنبه، د غويي پر ۱۲ مه وویل، چې د روان کال د بودجې د ځنډېدو له امله د ځینو وزارتونو معاشونه هم ځنډېدلي دي.

د معلوماتو له مخې، د طالبانو مشر د روان کال په مالي بودجه کې د معاشاتو په برخه کې ځینې تغییرات منلي او د ځینو ادارو د کارکوونکو معاشونه هم یوه کچه لوړ شوي دي.

د بودجې جزئیات تراوسه لا نه دي په ډاګه شوي.

د جرمني د زیډ ډي اېف او ټاګیس شاو د رپوټ له مخې، د فدرالي حکومت او ایالتونو په همغږۍ ګڼ شمېر افغان وګړي هغو طالبانو ته ور وپېژندل شوي چې تېر کال جرمني ته استول شوي وو. هدف دا و چې هغوی د اخراج لپاره اړین اسناد صادر کړي.

دا پروسه په تېرو میاشتو کې څو ځله په بن ښار کې د جرمني د مهاجرت او کډوالۍ فدرالي دفتر په څانګه او د برلین په هوايي ډګر کې ترسره شوې ده. د جرمني د کورنیو چارو وزارت دا ډول اقدامات د «فدرالي پولیسو عملیات» بللي او ویلي یې دي چې یوازې فضا یې د کډوالو ادارې برابره کړې وه، خو د بهرنیو چارو وزارت په دې پروسه کې ښکېل نه و.

د راپورونو له مخې، د ۲۰۲۶ کال په اپرېل کې یوه داسې غونډه هم مستنده شوې چې له بېلابېلو ایالتونو نه پکې د پولیسو موټر لیدل شوي او افغان کډوال یې راوستي وو. وروسته د طالبانو د کونسلګرۍ یو موټر له ځایه وتلی و او د طالبانو یو استازی لیدل شوی چې له امنیتي کارکوونکو سره یې په خندا خبرې کولې.

ویل کېږي چې دغه استازی د طالبانو د کونسلګرۍ مامور «سعید» دی، چې په ۲۰۲۵ کال کې له یوه بل غړي سره جرمني ته استول شوی و. د راپورونو له مخې، دغو کسانو په عمل کې د برلین د افغان سفارت او د بن کونسلګرۍ چارې تر ډېره تر خپل کنټرول لاندې راوستې دي.

د جرمني بهرنیو چارو وزارت وایي چې دا بدلون ورته په رسمي ډول نه دی اعلان شوی او دوی لا هم پخواني ډیپلوماتان رسمي استازي ګڼي.

په ورته وخت کې، د جرمني فدرالي او ایالتي ادارې د کډوالو د اخراج پروسه تر ډېره په پټه پرمخ وړي او د رسنیو پوښتنو ته ډېر محدود معلومات ورکوي.

د چارواکو په وینا، هدف دا دی چې افغانستان ته د نورو کسانو د اخراج لپاره ډله‌ییزه پروسه چمتو شي او لومړیتوب پکې مجرمین دي، خو ځینې نور مجرد نارینه هم په پام کې نیول شوي دي.

د معلوماتو له مخې، د۲۰۲۵کال له جولای راهیسې لږ تر لږه ۱۳۸ کسان افغانستان ته ستانه شوي دي.

وروستۍ الوتنه د همدې اونۍ په پیل کې له لایپزیګ څخه کابل ته وه، چې ۲۵ کسان پکې لېږدول شوي وو.

د ځینو وکیلانو په وینا، دا پروسه تر سخت فشار لاندې ترسره کېږي او د دفاع امکانات محدود دي.

د هامبورګ ښار وکیل جولیوس بوخولټ د څو افغان کډوالو استازیتوب کوي چې له جرمني څخه د ایستلو له ګواښ سره مخ دي.

د هغه په وینا، دا ډول دوسیې تر سخت فشار لاندې تنظیمېږي او احضار لیکونه ډېر لنډ وخت مخکې ورکول کېږي.

هغه وایي چې تر اوسه یې داسې حالت نه و لیدلی او دې کار له خپلو موکلینو سره دده اړیکه هم ستونزمنه کړې، ځکه هغوی په توقیف کې دي.

بوخولټ دا هم وایي چې له افغانستان نه راغلي کډوال د طالبانو استازو ته ورپېژندل کېږي، چې دا کار له حقوقي پلوه ډېر جنجالي دی. د هغه په وینا: «دا داسې یو حکومت دی چې په رسمیت نه دی پېژندل شوی، هېڅ باور پرې نشته، خو بیا هم د خلکو هویت تاییدوي».

د جرمني د پارلمان د کیڼ اړخې ګوند غړې کلارا بونګر له طالبانو سره همکاري تر پوښتنې لاندې راوستي او وايي، «له یوې خوا طالبان دي چې هره ورځ له بشري حقونو سرغړونه کوي، په ځانګړي ډول ښځې او نجونې سختې ځپي او له بلې خوا د جرمني حکومت له همدې ترهګرې ډلې سره د اخراج لپاره معاملې کوي».

نوموړې وایي چې دا ډول اقدامات کولی شي طالبانو ته غیر مستقیم مشروعیت ور کړي.