بشري وضعیت او سیاسي حل‌لارې؛ د فرانسې پارلمان کې د افغانستان اړوند دوه ورځنۍ غونډه پیل شوې

بادغیس د طبیعي پستو له شنو ځنګلونو څخه ډک، یو له بډایه ولایتونو څخه شمېرل کېږي، خو په دې وروستیو کلونو کې د پستو له پخېدو وړاندې د خلکو له لوري راټولېږي او د سوداګرو په وینا، د ځايي خلکو دغې چارې د پستې پر بیو او کیفیت منفي اغېز کړي او له اړوندو طالب مسوولینو غواړي، چې له وخته وړاندې یا د خامو پستو له راټولولو په جدي توګه مخنیوی وکړي.

په بادغیس کې د وچو میوو د ټولنې استازی عبدالباقي د پستو د بازار د پیکه کېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او ویې ویل، تېر کال د خلکو له لوري له وخت مخکې د پستو راټولول د دې لامل شول چې د پستو بیې په بې‌ساري ډول راټيټې شي او زیاته یې کړه: «سږ کال باید دا ملي شتمني وساتل شي او هېچاته اجازه ورنه‌کړل شي چې خامې پستې راټولې کړي».

د پستې یو سوداګر عبدالله وايي: «له چارواکو غوښتنه کوو، چې د پستو حاصلات کنټرول کړي او اجازه ورنه‌کړي چې خلک یې خام راټول کړي».

ځینې نور سوداګر بیا وايي، د بادغیس د پستو ځنګلونه ډېر ضایعات لري او باید یې له دغو ضایعاتو هم مخنیوی وشي، څو ورسره د پستو په حاصلاتو کې د پام وړ ډېرښت راشي.

طالبانو بادغیسي مالدارانو ته امر کړی چې د پسته‌لیق ځنګلونه تخلیه کړي | افغانستان انټرنشنل پښتو

د اقتصادي چارو شنونکي هم له پخېدو مخکې د پستې راټولولو په اړه اندېښنه څرګندوي او وايي، دا کار له يوې خوا د پستې حاصلات کموي او له بلې خوا د پستې کيفيت او د هېواد اقتصاد ته زيان رسوي.

د بادغیس لپاره د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ رييس جلال‌الدین حقاني له وخت وړاندې د پستو راټولولو پر مخنیوي او د پستو ځنګلو پر خوندي ساتنې ټينګار کړی او په دې برخه کې یې د ځايي اوسېدونکو د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

د بادغیس لپاره د طالبانو مسوولین په دې تړاو وايي، د پستو له وخت مخکې راټولول نه یوازې د بازار پر بیو منفي اغېز کوي، بلکې د ولایت پر عمومي اقتصاد او د خلکو پر عایداتو هم مستقیمه ضربه واردوي.

یادو مسوولینو له ځايي خلکو وغوښتل، چې د پستو د ځنګلونو ساتنې ته جدي پاملرنه وکړي او تر هغې چې حاصلات پوره نه‌وي رسېدلي، د «شول» له ماتولو او هر ډول ګډوډۍ څخه ډډه وکړي او همداراز یې ژمنه کړې، چې سږ کال به د پستو دغه ارزښتناکه ملي شتمني تر حاصلاتو پورې خوندي وساتل شي.

د بادغیس ولایت لپاره د طالبانو د کرنې، اوبولګولو او مالدارۍ مسوولین وايي، د پستو ځنګلونو د ساتنې لپاره یې ساتونکي ګومارلي او په دې توګه یې له پرې کولو مخنیوی شوی دی.

بادغیس د طبیعي پستو له شنو ځنګلونو څخه ډک، یو له بډایه ولایتونو څخه شمېرل کېږي او کله چې پستې حاصل ته ورسېږي، نو د هېواد له بېلابېلو سیمو خلک د دغو حاصلاتو د راټولولو لپاره ورځي او په دې سره یو شمېر کسانو ته د لنډ مهال لپاره کاري زمینه هم برابرېږي.

په لویدیځ زو کې د پستو د صادراتو ټولنې په وینا، په کلني ډول له افغانستان څخه له ۳ تر ۴ زرو ټُنو پسته هند، ترکیې، امریکا او یو شمېر اروپایي هېوادونو ته صادرېږي.

د دوی په وینا، د ماشومانو حضور دا ډول صحنو کې کولی شي پر هغوی منفي رواني اغېزې ولري او ذهني فشار رامنځته کړي.

دوی زیاتوي، چې د سیمې یو شمېر اوسېدونکي دا ډول عامه سزاوې او په ځانګړي ډول د ماشومانو ګډون پکې، منفي اقدام بولي او له طالبانو غواړي چې د داسې سزاګانو په پلي کولو کې دې د ماشومانو د ګډون مخه ونیول شي.

د رواني ناروغیو متخصص ډاکټر شکور بېدل، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، د روان پوهنې له نظره کله چې یو ماشوم د خلکو وهل، په ځانګړي ډول د درو سزا، په خپلو سترګو ویني، دا یوازې یو صحنه نه وي، بلکې مستقیم پر ذهن او عاطفي سیستم یې اغېز کوي دا صحنه ورته د خطر نښه ښکاري. ذهن یې دا پیغام اخلي چې نړۍ خوندي نه ده او دا کار د وېرې او دوامدار اضطراب سبب ګرځي. حتا که ماشوم پخپله له سزا سره مخ نه وي، بیا هم دا فکر ورسره پیدا کېږي چې کېدای شي «دا له ما سره هم وشي».

هغه زیاتوي، چې له رواني پلوه، دا ډول تجربې کولی شي ژور اغېز پرېږدي او د رواني ټپونو سبب شي. ځینې ماشومان وروسته د بدو خوبونو، ناڅاپي وېرې، یا ذهني فشار نښې ښيي، چې دا د «د سختې او وېرونکې پېښې وروسته رواني اختلال» سره ورته حالتونه دي. دا ډول صحنې د ماشوم په حافظه کې کلک پاتې کېږي او په راتلونکې کې یې پر عاطفي ثبات منفي اغېز کوي.

ډاکټر بېدل په خپلو خبرو کې وویل، د دې چارې تر تولو مهمه اغېزه دا ده چې ماشوم دا ډول تاوتریخوالی عادي ګڼل پیلوي. کله چې دا ډول کړنې په عام محضر کې ترسره کېږي، ماشوم دا زده کوي چې زور کارول د ستونزو د حل یوه منل شوې لاره ده. دا زده کړه کولی شي په راتلونکي کې د ده په چلند کې څرګنده شي او د تاوتریخوالي تمایل زیات کړي. سربېره پر دې، د دوامدارو داسې صحنو لیدل د عاطفي بې‌حسۍ لامل کېږي، یعنې ماشوم ورو ورو د نورو د درد پر وړاندې خپل حساسیت له لاسه ورکوي.

دیني عالم، مولانا روح الله محمدي، افغانستان انټرنشنل - پښتو ته وویل، چې اسلام د ماشومانو د ساتنې، روزنې او سالمې فکري ودې ټینګار کوي او داسې صحنې چې پکې تاوتریخوالی وي، باید د ماشومانو له نظره لرې وساتل شي. هغه زیاتوي چې د سزاوو پلي کول که څه هم د شرعي حدودو په چوکاټ کې بحث کېدای شي، خو د ماشومانو حضور پکې اړین نه دی او دا کار د هغوی پر اخلاقو او روان منفي اغېز کولای شي.

نوموړي ټینګار وکړ چې د اسلام له نظره، د ماشوم د شخصیت جوړونه په مهربانۍ، ښوونې او سالم چاپېریال پورې تړلې ده، او باید داسې شرایط برابر شي چې ماشومان له وېرې، تاوتریخوالي او ذهني فشار څخه خوندي پاتې شي.

د یادولو وړ ده، چې طالبان پر تورنو کسانو د سزاوو د عملي کولو لپاره تل د عام محضر څخه کار اخلي او عامه ولس په زور اړ کوي چې د دغو سزاوو صحنې وګوري.

نوموړي ویلي، چې یونسېف او شریک بنسټونو یې د تدریس او زده‌کړې د موادو له لارې لږ تر لږه څلور میلیونه افغان ماشومانو ته ملاتړ برابر کړی دی. د دې تر څنګ، د ده په وینا، ۲۳۲ دولتي ښوونځي بیارغول شوي تر څو زده‌کوونکو ته د زده‌کړې لپاره ښه او معیاري چاپېریال رامنځته شي.

د یونسېف استازي زیاته کړې، چې دغه هڅې د ښوونځیو فزیکي وضعیت ته د پاملرنې تر څنګ د زده‌کوونکو د ودې او خوندیتوب په برخه کې هم مهم بدلونونه رامنځته کوي. هغه ویلي چې د تعلیمي موادو وېش د ښوونکو او زده‌کوونکو پر لاسرسي او کیفیت مثبت اغېز کړی دی.

یونسېف له خپلو همکارو ادارو سره یوځای ټینګار کړی، چې د افغانستان ماشومانو ته د زده‌کړې خوندې چاپېریال او بنسټیز ملاتړ برابرول به دوام ولري. اویوواله وایي چې د ښوونیزو پروګرامونو پراخوالی د هېواد په کچه د زده‌کوونکو د اړتیاوو په کچه همغږي شوی دی.

یاد صندوق د چهارشنبې په ورځ (غویي ۱۶مه) په خپل یوه راپور کې ویلي، چې نوموړي د قابلو د نړیوالې ورځې په مناسبت څرګنده کړې چې له دې شمېر څخه یوازې ۱۸سلنه قابلې په رسمي ډول په دندو بوختې دي.

دیاد بنسټ استازي ټینګار کړی، چې قابله د افغانستان د روغتیايي سیستم مهمه برخه ده او د میندو د مړینې د کچې په راکمولو او د انسانانو د ژوند په ژغورلو کې اساسي رول لري.

د هغه په وینا، په افغانستان کې په ډېرو سیمو کې قابلې یوازینۍ ماهرې روغتیايي کارکوونکې دي چې ښځو ته خدمات وړاندې کوي، او د دوی شتون د ښځو لپاره د حیاتي روغتیايي خدماتو د لاسرسي لپاره ډېر مهم دی.

د ملګرو ملتونو د وګړو صندوق ویلي،چې قابلې تر ۹۰سلنه پورې د ښځو او نجونو لپاره اړین روغتیايي خدمات وړاندې کوي، او د دوی ملاتړ د هېواد د روغتیايي سیستم د پیاوړتیا لپاره حیاتي اهمیت لري.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان پر اېکس‌پاڼه لیکلي چې دا تړون د چهارشنبې په ورځ (د مې ۶مه) د انقرې په ښار کې د «ترکیې او سعودي عربستان د همغږۍ شورا» د درېیمې غونډې له ترسره کېدو وروسته لاسلیک شو.

راپور زیاتوي چې د دې توافق له مخې، هغه وګړي چې د دواړو هېوادونو ډېپلوماتیک او ځانګړي پاسپورټونه لري، له دې وروسته به د ترکیې او سعودي عربستان ترمنځ د سفر لپاره ویزې ته اړتیا ونه لري.

تمه کېږي چې دا ګام به د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي او دیپلوماتیکې اړیکې لا پیاوړې کړي او د لوړپوړو چارواکو تګ راتګ به اسانه کړي.