لیکوال او څېړونکی
ځوانان او پېغلې د هرې ټولنې تر ټولو ارزښتناکه بشري پانګه او د راتلونکي اصلي استازي ګڼل کېږي. د هغوی انرژي، خلاقیت او نوښتګر فکر نه یوازې د ټولنیز بدلون او پرمختګ لپاره لاره هواروي، بلکې د ستونزو پر وړاندې د مقاومت او نوو فرصتونو د رامنځته کولو مهم ځواک هم بلل کېږي.
بشري ټولنې د بېلا بېلو عمرونو، فکرونو او کلتوري ارزښتونوټولګېدي او ځوانان یې تر ټولو مهمه بشري پانګه ده. ځکه ځوانان انرژي لري، خلاقیت لري او د بدلون په ازغنې لارې، نوي نظریات په چټکۍ سره مني او زاړه دودونه ننګوي.
د ۲۰۲۵م کال د دوو احصائیو او سروې ګانو له مخې، د افغانستان د ۴۳میلیونه اټکلي نفوس د ۶۶سلنه وګړو عمرونه له ۳۰کلونو څخه کم او د نړۍ د ځوانو هېوادونو په اول کتار کې ځای لري. د ځوانانو دا لوي اکثریت د ټولنیز سم سمکي، مذهبي زغم، اقتصادي ودې او سیاسي ثبات لپاره ډېر مهم عنصر دی. فرانسوی ټولنپوه، امیل درکهایم وايي: « دودیزې مذهبي ټولنې هغه ټولنیز جوړښتونه دي چې ارزښتونه، نورمونه او چلندونه یې د دیني عقایدو او تاریخي دودونو پر بنسټ ولاړ وي». د ده له نظره، مذهب د ټولنې د یووالي او انسجام بنسټیز اصل دی.
ډېر کله، په دودیزو مذهبي ټولنو کې د ځوانانو او واکمنانو ترمنځ، د عصریت او کلاسیکو ارزښتونو له امله، خپلمنځي لانجې رامنځ ته کېږي او حتی د تشدد تر پولې رسیږي. ځکه د دغسې ټولنو مشران له خپلې ځوانې طبقې څخه د وچ کلک تقلید غوښتنه کوي چې ګواکې د دوئ خبره د کاڼی کرښه ده؛ خو ځوانان بدلون غواړي او په پټو سترګو منزل ته له مزل څخه ډډه کوي؛ نو طبیعي ده چې ټکر راځي. په کومو ټولنو کې چې مذهب د کلتور، سیاست او ورځني ژوند اساسي برخه وي، هلته عصریت پلوي ځوانان له ځانګړو ننګونو سره مخ وي. د بېلګې په توګه، له مذهب سره، سرسري مخالفت د دین څخه په بغاوت تعبیریږي؛ په داسې حال کې چې دین د الله تعالی له لوري دی او مذهب انساني اجتهاد او بشري تخلیق دی.
شک نه شته چې مذهبي ارزښتونه، کلیوال رواجونه او قبیلوي دودونه د ځوانانو پرهویت، نوښت، فکر او ورځني ژوند باندې ژور اغېز لري. له همدې وجې، وخت ناوخته د تعادل، زغم او پوهاوي په وړاندې خنډونه رامنځته کېږي؛ خو ځوانان بیا هم کولای شي د مثبت بدلون او رغون عاملین شي. واکمنه طبقه دې هم هرو مرو په پام کې ونیسي چې مذهب د ځوانانو د فردي او ټولنیز هویت مهمه برخه جوړوي او خپل ځان د دیني ارزښتونو له مخې تعریفوي. دوهمه دا چې دیني لارښوونې د ښه او بد ترمنځ د توپیر کولو معیار دی او د ځوانانو د اخلاقو او چلند په جوړولو کې مرسته کوي. درېم ټکی دا دی چې مشترک مذهبي ارزښتونه د ټولنې ترمنځ یووالی او همغږي زیاتوي او څلورمه خبره دا ده چې په ځینو مواردو کې سخت دودیز تعبیرونه د ځوانانو د تفکر او ازادۍ مخه نیسي. نو په کار ده چېمذهبي مشران هغه جدي وګڼي او د اعتدال رسۍپرې نه کړي.
نړیوالتوب (Globalization) د معلوماتو، کلتورونو او د نظریاتو تبادله ګړندۍ کړېده چې له برکته یې ځوانان له نوو فکرونو سره بلدیږي. ټکنالوژي او ټولنیزې رسنۍ د ځوانانو د سَمت په سیده کولو کې مهم رول لوبوي او رواجي سرحدونه ننګوي او مهاجرتونه خپل مثبت او منفي اړخونه لري. مثلا؛ څه وخت چې یو ځوان یا پېغله له خپل کلي څخه ښار ته، یا له خپل هېواد څخه بل ته کډه کوي، نو کلتوري ټکانونه، نوی چاپېریال او د موډرنې نړۍ ترمنځ تضادونه یې د ذهن تابلو ته نوي رنګونه ورشیندي.
ګڼ شمېر نورې ننګونې هم شته چې له امله یې ځوانان کله د افراط خوا ته ځي او کله د تفریط په لمن کې غورځي. لیدل کېږی چې په ځینو وړو او ثانوي مسائلو کې د واکمنې طبقې افراطي چلند ځوانان اړ باسي چې توند لاري او سخت دریخي شي او یا له مذهب سره چورلټه فاصله ونیسي او هرڅه افسانه او اسطوره وګڼي. بله دا چې د پوهاوي کمښت او د مذهب سطحي درک، کولای شي د غلطو تعبیرونو سبب شي او ځوانان د عصري زده کړو او دودیزو باورونو ترمنځ په یوې سرساموونکې تشې کې ځان ترې تم احساس کړي.
د مذهب ژوره، معاصرې او متوازنې زدکړې باید ترویج شي، ترڅو افراطیت کم شي. عصري او دیني زده کړې باید یوځای پرمخ ولاړې شي. د خبرو اترو کلتور باید عام شي او د نسلونو ترمنځ تفاهم باید وهڅول شي ترڅو یو بل ومني. د زغم او تنوع منل ډېر مهم دي او ځوانان باید د مختلفو نظریاتو درناوی زده کړي. دا مهال، زموږ ځوانه طبقه له ګڼو نورو ستونزو سره هم لاس او ګرېوان ده. بېکاري، رواني او اقتصادي بد حالي، تعلیمي نیمګړتیاوې او د معیاري زدکړو نشتوالی د دوئ د پرمختګ مخه نیسي. نشه اي توکي او روږديتوب بل هغه ګواښ دي چې زموږ د ټولنې بې شمېره ځوانان ورته د یو زهرجن بدیل په سترګه ګوري.
د یوې علمي حللارې په عنوان، منځلارېتوب (Moderation) د کلاسیک دود او عصريت ترمنځ انډول رامنځته کوي. ځوانان دې حتما خپل انتقادي تفکر ته وده ورکړي، خو د دیني او عصري علومو د یوځای کولو مهارتونه دې هم له پامه نه غورځوي. دودیزې مذهبي ټولنې او ځوانان دواړه مهم ټولنیز عناصر دي. د دوئ ترمنځ فکري واټن یو نورمال حالت دی، خو د علمي مدیریت، پوهاوي او متقابل درناوي له لارې، دا ټکر په فرصت بدلیدای شي.
پخه انګېرنه همدا ده چې د مذهب په خُم کې د رنګ شوو ټولنو ځوانان، هم د ارزښتونو ساتونکي دي او هم د بدلون استازي. که چېرې دوئ ته سمه لارښوونه، متوازن تعلیم او د فکر آزادي ورکړل شي، دوئ کولای شي یوه داسې ټولنه رامنځته کړي چې هم مذهبي ارزښتونه په کې خوندي وي او هم پرمختګ تضمین شوی وي. تعادل، پوهاوی او زغم د دې بریا بنسټیز عناصر دي.
الله مې دې زاړه ایمان ته خېر کړي!
