لنډي کوتل کې له غره سره د ستنېدونکې کډوالې کورنۍ د موټر د ټکر پېښه کې ۳کسان ټپیان شوي

افتخارخان چې په پېښور کې زېږېدلی وایي، پلار یې د افغانستان د جګړو پرمهال پاکستان ته کډه شوی و. نوموړی له ماشومتوبه په پېښور کې د کباړ په راټولولو د خپلې کورنۍ نفقه برابره کړې؛ خو شاوخوا ۲۵کاله وروسته په سرطان ناروغۍ اخته شو او اوس د پخوا په څېر سخت کار نه شي کولای.

د هغه دوه زامن چې یو یې په پنځم او بل یې په دویم ټولګي کې زده‌کړې کولې د بې‌وزلۍ له امله له ښوونځي پاتې شول. اوس دواړه هره ورځ کباړ راټولوي او نږدې له ۱۰۰۰ تر ۱۲۰۰ روپیو پورې عاید ترلاسه کوي، چې د اووه کسیزې کورنۍ یوازینۍ د عاید سرچینه ده.

افتخار خان وایي: « زموږ هیله دا وه، چې ماشومان مو زده‌کړې وکړي؛ خو بې‌وزلۍ اړ کړي چې د کتابونو پر ځای کباړ ټول کړي. که افغانستان ته ستانه شو دومره وس هم نه‌لرو چې د سفر لګښت پرې ورکړو».

اشرف ګل چې د افغانستان د ننګرهار ولایت اوسېدونکی دی وایي، څو کاله مخکې د کار او روزګار په لټه له خپلې کورنۍ سره پاکستان ته راغلی او په پېښور کې یې د مزدورۍ له لارې د خپلې کورنۍ لګښتونه برابرول. هغه وایي، د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو له امله اوس له سختو ستونزو سره مخ دی؛ ځکه نه یې ثابت کار پاتې دی او نه هم دومره مالي توان لري چې په اسانۍ افغانستان ته ولاړ شي.

اشرف ګل وایي:« موږ کلونه مزدوري وکړه او د خپلو ماشومانو نفقه مو برابره کړه؛ خو ټولې سپماوې مو د ورځنیو اړتیاوو په پوره کولو ولګېدې. اوس که بېرته ولاړ شو نه د سفر کرایه لرو نه د خپلو وسایلو د لېږد توان او نه هم دومره امکانات چې په افغانستان کې نوی ژوند پیل کړو. په افغانستان کې شخصي کور هم نه‌لرو». د هغه په وینا؛ که ستانه شي لومړی باید د اوسېدو ځای پیدا کړي، بیا د ماشومانو د خوړو، زده‌کړو او د کار روزګار غم وخوري.

اشرف ګل وایي: «زما ماشومان هره ورځ پوښتنه کوي، چې ایا رښتیا هم افغانستان ته ځو؟ هلته به زموږ کور چېرته وي؟ او په کوم ښوونځي کې به زده‌کړې کوو؟ خو زه د دوی دغه پوښتنو ته هېڅ ځواب نه‌لرم».

د ځایي چارواکو د معلوماتو له مخې په وروستیو میاشتو کې هره ورځ د تورخم او نورو لارو زرګونه افغانان خپل هېواد ته ستنېږي. په دغه ستنېدونکو کې ګڼې هغه کورنۍ هم شاملې دي، چې له کلونو راهیسې په پاکستان کې اوسېدې او ماشومان یې یا هلته زېږېدلي او یا یې هم خپلې زده‌کړې همالته ترسره کړې دي.
کوټه، نوښار، هري پور، پېښور، چارسده، کوهاټ، اټک، اسلام‌اباد او راولپنډۍ هغه مهم ښارونه دي چې له هغو څخه تر ټولو زیات افغانان خپل هېواد ته ستانه شوي دي. شفیع الله وایي، په اټک کې یې یو ګودام درلود چې هلته یې کارتن، اوسپنه او کاغذ اخیستل او پلورل. د هغه په خبره؛ کاروبار یې ښه روان و او د خپلو ماشومانو د روښانه راتلونکي خوبونه یې لیدل.

شفیع الله وایي: «دلته مې ګودام و، روزګار مې و او ژوند مو ښه تېرېده؛ خو اوس هر څه پای ته ورسېدل. خپل کور، کاروبار او د کلونو خواري شا ته پرېږدو او افغانستان ته روان یو. یو ماشوم یې د اټک په ښوونځي کې زده‌کړې کولې او هیله یې دا وه، چې لوړې زده‌کړې وکړي؛ خو د اوسنیو شرایطو له امله دا خوب هم نیمګړی پاتې شو».

شفیع الله وایي، پولیسو ونیوه یوه شپه یې په توقیف کې وساته او له خوشې کېدو وروسته ورته وویل شول چې له خپلې کورنۍ سره دې افغانستان ته ستون شي. هغه وایي: «له نیول کېدو وروسته بله لار نه وه. مجبور شوم خپل ګودام او ټول سامان په نیمه بیه وپلورم؛ ځکه په بېړه باید افغانستان ته تللی وای».

شفیع‌الله اوس د تورخم له لارې افغانستان ته روان دی. د هغه په وینا؛ تر ټولو ستر درد دا دی چې هغه ژوند کاروبار او د کلونو زحمت چې په پاکستان کې یې جوړ کړی و، په څو ورځو کې له لاسه ورکړ.

د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې ویاند قیصر اپریدی وایي، د ۲۰۲۳کال له پیل راهیسې تراوسه شاوخوا ۲۵ لکه افغان کډوال له پاکستان نه افغانستان ته ستانه شوي دي چې له دې ډلې نږدې دوه نیم لکه کسان د جبري اېستلو د پالیسۍ له مخې افغانستان ته لېږدول شوي دي چې له دې ډلې شاوخوا ۲۵۰زره کسان د جبري اېستلو د تګلارې له مخې بېرته افغانستان ته لېږدول شوي دي.

د امریکا د کورني امنیت وزارت اټکل کوي چې دا بدلون به د شاوخوا ۴۴۴ زره پناه غوښتنې دوسیې تر پوښښ لاندې راولي.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې د دوشنبې په ورځ د لنډمهالي وروستي مقرراتو اعلان وکړ چې له مخې یې د پناه غوښتنې افسران کولای شي د ځینو هغو بهرنیو وګړو د پناه غوښتنې دوسیې، چې په خپله خوښه یې د پناه غوښتنه کړې، د لومړنۍ مرکې له ترسره کېدو پرته د عدلیې وزارت د کډوالۍ محکمو قاضیانو ته ولېږي. دغه مقررات د رسمي خپرېدو له ورځې سمدستي نافذېږي.

د نوو مقرراتو له مخې، له اوسنیو قوانینو څخه هغه ماده هم لرې شوې چې د پناه غوښتونکو لپاره یې د پناه غوښتنې له افسر سره د مرکې «حق» یاداوه.

د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو ادارې مشر، جوزف اېډلو، ویلي، دا بدلون به د پناه غوښتنې د سیستم د اعتبار په ساتنه او د زرګونو ځنډېدلو دوسیو په کمولو کې مرسته وکړي.

هغه ویلي: «د امریکا د پناه غوښتنې سیستم د هغو کسانو د ساتنې لپاره رامنځته شوی چې په رښتیا د ځورونې وېره لري، او دا مقررات به ډاډمن کړي چې سرچینې د همدغو مشروع غوښتنو ارزونې ته ځانګړې شي، نه د هغو کسانو لپاره چې له دې بهیر څخه د ځنډ او د کار د اجازې د ترلاسه کولو په توګه ګټه اخلي.»

د امریکا د کورني امنیت وزارت د اټکل له مخې، له نږدې یو اعشاریه څلور میلیونه ځنډېدلو پناه غوښتنې دوسیو څخه شاوخوا ۴۴۴ زره یې د دغو مقرراتو تر اغېز لاندې راتلای شي.

خو د کډوالو د حقونو مدافع بنسټونه او د مهاجرت د قانون وکیلان پر دې پرېکړه نیوکه کوي. د امریکا د کډوالۍ وکیلانو ټولنې لوړپوړي چارواکي ګرېګ چین ویلي، د پناه غوښتنې د افسرانو له مرکو پرته د دوسیو محکمو ته لېږدول به نه یوازې د قضیو د چټک حل لامل نه شي، بلکې د کډوالۍ پر محکمو به لا زیات فشار واچوي، ځکه دا محکمې لا هم د میلیونونو دوسیو له ځنډ سره مخ دي.

بلخوا، د کډوالۍ قاضیانو د ملي ټولنې مرستیال جېرمایا جانسن ویلي، د پناه غوښتنې مرکې عموما په غیرتقابلي فضا کې ترسره کېږي او د شکنجې او ځورونې قربانیانو ته فرصت ورکوي چې خپله کیسه په بشپړه توګه بیان کړي. د هغه په وینا، نوی مقررات د ټرمپ ادارې د پراخې ایستلو پالیسۍ برخه ښکاري او ښايي د پناه غوښتونکو د قانوني حقونو په اړه حقوقي ننګونې رامنځته کړي.

دا بدلون داسې مهال عملي کېږي چې د ټرمپ ادارې په وروستیو میاشتو کې د امریکا د کډوالۍ محکمو په جوړښت کې هم پراخ بدلونونه راوستي، لسګونه قاضیان یې ګوښه کړي او پر ځای یې سلګونه نوي قاضیان، چې ډېری یې پخواني پوځي حقوقپوهان او د کډوالۍ د تطبیق ادارې وکیلان دي، ګومارلي دي.

د افغانستان د څېړونکو شبکې په یوه تازه راپور کې ویل شوي چې د ۲۰۱۵ کال راهیسې د لوېدیځ بالکان له لارې اروپا ته د تلونکو کډوالو په ډله کې افغانان تر ټولو لویه ډله جوړوي. د راپور له مخې، له ۲۰۱۵ کال راهیسې شاوخوا ۲،۵ میلیونه کسان د بالکان له لارې د لوېدیځې اروپا پر لور تللي، چې نږدې پنځمه برخه یې افغانان دي.

راپور، چې د جیلینا بیلیکا او فابریزیو فوسکیني له خوا چمتو شوی، وايي د افغان قاچاقي شبکو جوړښت په تېرو لسو کلونو کې د پام وړ بدل شوی. پخوا دغه شبکې تر ډېره د کورنیو، قومي اړیکو او افغان کډوالو د ټولنو پر باور ولاړې وې، خو اوس په ځینو سیمو کې په منظمې، نړیوالې او تاوتریخجنو جرمي شبکو بدلې شوې دي.

د راپور له مخې، له ۲۰۰۱ تر ۲۰۱۵ کال پورې د افغان کډوالو د سفرونو تنظیموونکي ډېری وخت د افغان کډوالو له ټولنو سره تړلي کسان وو چې د سفر، ترانسپورټ او اسنادو په برابرولو کې یې مرسته کوله. په هغه وخت کې قاچاقبران عموما د کورنیو او دوستانو د سپارښتنو له لارې ټاکل کېدل او د باور موضوع د دغو سفرونو مهمه برخه وه.

خو راپور وايي، په ۲۰۱۵ او ۲۰۱۶ کلونو کې د بالکان د بشري دهلېز له تړل کېدو وروسته، د قاچاقبرو رول بېرته ډېر شو. د اروپا د سرحدي کنټرولونو له زیاتېدو سره د کډوالو ناقانونه سفرونه سخت شول او د قاچاق شبکو ته یې د پراختیا زمینه برابره کړه.

راپور زیاتوي چې له ۲۰۲۱ کال وروسته د دغو شبکو په فعالیتونو کې نوی بدلون راغی. د نړیوالو څېړنیزو بنسټونو، د اروپا د پولیسو ادارې (یوروپول) او د بالکان د څېړنیزو خبریالانو شبکې د معلوماتو له مخې، ځینې افغان قاچاقي شبکې اوس د سیمې له نورو جرمي ډلو سره همکاري کوي، خپلې سیمې کنټرولوي او د کډوالو د انتقال لپاره له نوې ټکنالوژۍ او ټولنیزو شبکو کار اخلي.

راپور کې د بلګراد او د سربیا-هنګري پولې ته څېرمه د څېړونکو د سفر یادونه شوې او ویل شوي چې کډوال اوس د اروپا ته د رسېدو لپاره تر ډېره د قاچاقبرانو له لارې تېرېدو ته اړ کېږي. د راپور له مخې، د ترکیې له لارې تر ایټالیا پورې د سفر بیه اوس له ۶ زرو تر ۸ زرو یورو پورې رسېږي، په داسې حال کې چې لس کاله مخکې له کابل څخه تر جرمني پورې د ټول سفر لګښت شاوخوا ۴ زره یورو بلل کېده.

راپور وايي، د کډوالو د شمېر له کمېدو سره سره د قاچاقبرانو عایدات کم شوي نه دي، ځکه د سفر بیې لوړې شوې دي. د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د اټکلونو له مخې، په لوېدیځ بالکان کې د تېرېدونکو کسانو شمېر له ۲۰۲۲ کال کې له ۱۹۲ زرو څخه په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۳۵ زرو ته راکم شوی دی.

په راپور کې د تاوتریخوالي زیاتوالی د افغان قاچاقي شبکو د نوې بڼې یوه مهمه نښه بلل شوې ده. د څېړونکو په وینا، په شمالي سربیا او بوسنیا کې د قاچاقي ډلو ترمنځ د سیمو د کنټرول پر سر وسله‌والې نښتې شوې دي. راپور د ۲۰۲۶ کال د مې میاشتې د بلګراد ته څېرمه د یوې نښتې یادونه کوي چې پکې یو افغان وژل شوی او بل ټپي شوی و.

راپور همداراز د «BWK» په نوم د یوې افغان تړلې ډلې یادونه کوي چې د څېړونکو په وینا، د کډوالو د تښتونې، وهلو ټکولو او له کورنیو څخه د پیسو غوښتلو له تورونو سره مخ ده. د بالکان د څېړنیزو خبریالانو شبکې خبریال ساشا دراګویلو ویلي: «تاوتریخوالی له دې چې یوازې د ډلو ترمنځ د شخړو بڼه ولري، د کډوالو پر وړاندې تاوتریخوالي ته اوښتی، ځکه د قاچاق د عاید سرچینې له فیس اخیستنې څخه تښتونې او باج اخیستنې ته بدلې شوې دي.»

راپور وايي، د قاچاق شبکو یوه مهمه برخه اوس ټولنیزې رسنۍ دي. قاچاقبران په ټک ټاک، فیسبوک، ټیلیګرام او نورو شبکو کې د خپلو خدمتونو اعلانونه کوي، د پولې د اوښتو ویډیوګانې خپروي او ځوان کډوال هڅوي چې له دوی سره اړیکه ونیسي.

د راپور له مخې، د «حوالې» غیررسمي مالي سیستم هم د دغو شبکو په فعالیتونو کې مهم رول لري. په دې سیستم کې د کډوال کورنۍ پیسې یوه منځګړي ته سپاري او قاچاقبر هغه مهال پیسې ترلاسه کوي چې کډوال ټاکلي ځای ته ورسېږي. د راپور له مخې، دغه سیستم د کډوالو او قاچاقبرانو ترمنځ د باور د رامنځته کولو لپاره کارول کېږي.

څېړونکي پایله اخلي چې په بالکان کې د افغان قاچاق شبکې یوه واحده «افغان مافیا» نه ده، بلکې د بېلابېلو اندازو او وړتیاوو لرونکو شبکو مجموعه ده. د دوی په وینا، د اروپا سختو سرحدي سیاستونو قاچاق له منځه نه دی وړی، بلکې په ځینو سیمو کې یې د لا زیات سازمان‌یافته او جرمي کېدو لامل شوی دی.

د بښنې نړیوال سازمان حقوقپوه مارندي د جرمني له «دویچلندفونک» راډیو سره په مرکه کې د محکمې د دې پرېکړې هرکلی وکړ او هغه یې «یوه ستره لاسته‌راوړنه» وبلله.

هغه وویل: «د هغو کسانو وضعیت چې پاکستان ته تښتېدلي، ډېر کړکېچن او خطرناک دی. له دې وروسته باید د هر چا دوسیه په جلا توګه وڅېړل شي».

د بښنې د نړیوال سازمان دغه چارواکي وویل، په افغانستان کې د بشري حقونو وضعیت لا هم ډېر ناورین‌ځپلی دی او هغه کسان چې بېرته دې هېواد ته استول کېږي، ښايي د «لوېدیځ‌پالنې» په تور له ځپنې، سزا، ځورونې او تعقیب سره مخ شي.

دغه د کډوالو د حقونو کارپوه همداراز د جرمني پر حکومت نیوکه وکړه او ویې ویل، چې د هغو کسانو برخلیک نه څاري چې افغانستان ته اېستل شوي دي.

د جرمني رسنیو د شنبې په ورځ (د زمري ۳مه) د افغان کډوالو په تړاو د جرمني د پروتستان کلیسا غبرګون هم خپور کړ. د کلیسا د کډوالو چارو مسوول کریستیان اشتبلین وویل، د اساسي قانون د محکمې د هغې پرېکړې هرکلی کوي، چې د افغان کډوالو د دوسیو د انفرادي ارزونې غوښتنه کوي.

هغه زیاته کړه، د افغان ښځو او نارینه‌وو لپاره د منلو د ژمنو په عمومي ډول لغوه کول د جرمني له اساسي قانون سره سمون نه‌لري.

په ورته وخت کې د کډوالو ملاتړي بنسټ «پرو ازول» له جرمني حکومت څخه وغوښتل چې د محکمې دا حکم په بېړه عملي کړي. د دې بنسټ مسوولانو له حکومت څخه وغوښتل، چې د دې حکم اړوند دوسیې ژر تر ژره او پرته له ځنډه وڅېړي او د هغو کسانو د منلو زمینه برابره کړي، چې په دې پروګرام کې شامل دي.

د جرمني د اساسي قانون محکمې د جمعې په ورځ (د زمري ۲مه) پرېکړه وکړه، چې له خطر سره مخ افغانانو د منلو بهیر په عمومي ډول درول، پرته له دې چې د هر کس وضعیت په جلا توګه وارزول شي، «خپل‌سری اقدام» دی.

دا پرېکړه د ۶۴۰ هغو افغانانو په اړه ده، چې په افغانستان کې د ځورونې او تعقیب له خطر سره مخ دي او مخکې له مخکې جرمني د هغو د منلو ژمنه کړې وه. د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر دوبریندت تېر کال د دغو کسانو د منلو ژمنې لغوه کړې وې.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې په اروپا کې په ځانګړي ډول د افغان کډوالو پر وړاندې، د کډوالۍ تګلارې سختې شوې دي. تر دې وړاندې برلین اعلان کړی وو، چې غواړي د افغانانو د اېستلو تګلاره نوره هم پراخه کړي.

رابور زیاتوي، د امریکا د کډوالو د بیا مېشتېدنې فدرالي اداره (او‌ار‌ار) غواړي، چې په دغه هېواد کې د شاوخوا ۸۰۰ افغان کډوالو په نښه کولو سره، هغوی د یوه داسې پروګرام لپاره وپوښتي چې دغې ادارې د «روغتیا او هوساینې نوښت» بللی دی. د کډوالو مدافعین او فعالان اندېښنه لري چې د دې مرکو پر مهال راټول شوي حساس معلومات به د راتلونکي شړلو د بهیر لپاره وکارول شي.

د واشنګټن پوسټ د راپور له مخې، د کډوالو د بیا مېشتېدنې ادارې کارکوونکو ته په یوه استول شوي برېښنالیک کې ویل شوي، چې په دې سروې کې له افغانانو د هغوی د هویت، په امریکایي کلتور کې د مدغم کېدو او د هغوی د کورنۍ د هر غړي د قانوني وضعیت په اړه پوښتنې کېږي.

په دغه پوښتنلیک کې دا یادونه هم شوې، چې ځوابونه پټ نه‌پاتې کېږي او شریک شوي معلومات ښايي تر ۱۵ کلونو پورې خوندي وساتل شي. د افغان کډوالو د ملاتړې ډلې «افغان اېواک» بنسټ اېښودونکي شان وان ډیور ویلي، چې دغه مرکې ښايي د پنجشنبې له ورځې راهیسې پیل شوې وي او د ټرمپ اداره د افغانانو د هوساینې په کیسه کې نه‌ده، بلکې غواړي هغوی له هېواده وباسي.

د کډوالو د ملاتړې ټولنې «هایاس» اجرایوي مشرې بېت اوپنهایم په دې اړه ویلي، چې دا افغانان له بېلابېلو ستونزو سره مخ دي او هره شېبه یې په ناڅرګندتیا او وېره کې تېرېږي.

بلخوا، د ماشومانو او کورنیو د چارو ادارې په یوه بیان کې ویلي، چې د کډوالو د بیا مېشتېدنې اداره، چې د روغتیا د وزیر رابرټ اف کینډي جونیر تر مشرۍ لاندې کار کوي، غواړي ډاډ ترلاسه کړي چې کډوالو ته د امریکایي مالیه ورکوونکو له‌خوا تمویل شوي خدمات په سمه توګه رسېږي.

دغې ادارې زیاته کړې، چې دوی له فدرالي قانون پلي کوونکو ادارو سره نږدې کار کوي او د قانون له مخې مکلف دي، چې د مشکوکو جنایي فعالیتونو په اړه معلومات له هغوی سره شریک کړي.

د ډونالډ ټرمپ ادارې په تېرو اتلسو میاشتو کې د ډېری هېوادونو د کډوالو د بیا مېشتېدنې پروګرامونه کنګل کړي، د افغانانو بېړنی ملاتړی وضعیت یې لغوه کړی، د نویو ویزو ورکول یې ځنډولي او له افغانستان څخه امریکا ته پر سفر یې بندیز لګولی دی. د دې ترڅنګ، په قطر کې د افغان پناه‌غوښتونکو برخلیک لا هم نامعلوم دی او کانګو ډیموکراټیک جمهوریت ته د هغوی د استولو طرحه تر لاس لاندې ده.

د روان کال په مارچ میاشت کې یوه پخواني افغان سرتېری محمد نذیر پکتیاوال، چې له امریکایي ځانګړو ځواکونو سره یې کار کړی وو، د امریکا د کډوالۍ د توقیف خونې ته له لېږل کېدو یوازې یوه ورځ وروسته د نامعلومو درملو د منفي اغېز له امله مړ شو، چې دې پېښې هم د فعالانو غبرګونونه راپارولي دي.

د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ادارې دغه نوي اقدامات په داسې حال کې ترسره کېږي، چې نوموړي د ایران د اسلامي جمهوریت پر وړاندې هم د اعظمي فشار پالیسي غوره کړې ده. د ټرمپ اداره په هرمز تنګي کې د کښتیو د تګ راتګ د خوندیتوب او د بنادرو د سمندري محاصرې لپاره د ازادۍ پروژه پر مخ وړي.

ډونالډ ټرمپ په وار وار ویلي، چې د ایران «رژیم» د پاشل کېدو په حال کې دی، خو د خبرو اترو لپاره یې د یوه لنډمهاله اوربند غوښتنه هم کړې او په ورته وخت کې یې په خپلو اروپایي متحدینو، د بریتانیا پر پاچا او د روسیې پر ولسمشر ولادیمیر پوتین د فشارونو او ډاډ ورکولو لړۍ روانه ساتلې ده.